Wyrok - I OSK 68/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Y.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 131/24 w sprawie ze skargi Y.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 19 grudnia 2023 r., nr SKO 4103/1123/2023 w przedmiocOddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Y.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 131/24 w sprawie ze skargi Y.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 19 grudnia 2023 r., nr SKO 4103/1123/2023 w przedmioc
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
biegły
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY WE WROCŁAWIU WYROKIEM Z 27 SIERPNIA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ Y. B. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W W. Z 19 GRUDNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYZNANIA ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 76, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez nieuwzględnienie skargi pomimo wyciągnięcia przez organy obu instancji wniosków logicznie niewynikających i sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym, przez przyjęcie, że córka skarżącej nie wymaga stałej opieki skarżącej z powodu niepełnosprawności, lecz wyłącznie z powodu swojego wieku, wbrew dokumentacji lekarskiej znajdującej się w aktach sprawy, oraz poprzez nierozstrzygnięcie sprzeczności wynikających z dokumentów zawartych w materiale dowodowym;2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 84 k.p.a. przez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego bez obecności tłumacza w sytuacji, gdy strona nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym przekazanie całości informacji w sprawie oraz przez poczynienie ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, stojących w sprzeczności ze znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem o niepełnosprawności, które stanowi dokument urzędowy cieszący się domniemaniem prawdziwości;3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przy ocenie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej należy całkowicie pomijać wiek tej osoby i inne uwarunkowanie osobiste wpływające na jej codzienne funkcjonowanie z niepełnosprawnością.Pismem z 6 grudnia 2024 r. skarżąca zrzekła się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia występowania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad jej niepełnosprawną córką a brakiem aktywności zawodowej. Orzekające w sprawie organy stwierdziły, że córka skarżącej wprawdzie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale zakres czynności pomocowo-opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie jest na tyle intensywny, aby czynności te nie mogły być pogodzone z pracą zarobkową wykonywaną, chociażby w niepełnym wymiarze godzin.Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Analiza zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) określony stopień i rodzaj pokrewieństwa pomiędzy osobą ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne i osobą niepełnosprawną, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.O ile w rozpoznawanej sprawie niekwestionowane jest, że skarżąca jako matka niepełnosprawnej znajduje się w kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., a córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności, to orzekające w sprawie organy i Sąd pierwszej instancji zakwestionowały związek pomiędzy zakresem sprawowanej opieki i koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej bądź niepodjęcia zatrudnienia. Jak ustaliły bowiem organy, skarżąca pomaga córce założyć te części garderoby, które sprawiają jej kłopot, przygotowuje dziecku posiłki, kąpie córkę, zaprowadza i odbiera ze szkoły, czesze, podaje leki nasenne przepisane w U. Córka skarżącej nie jest rehabilitowana, samodzielnie porusza się i spożywa posiłki. W toku nauki w szkole stacjonarnej wykazywała się odpowiednim stopniem samodzielności, sprawnie posługuje się przyborami do rysowania i pisania, pracuje w dobrym tempie, nie sprawia kłopotów wychowawczych, przy czym z uwagi na swój stan zwolniona jest z zajęć wychowania fizycznego, a nauka nie odbywała się w trybie kształcenia specjalnego. W ocenie szkoły nie ma potrzeby i wskazań na przebywanie matki dziewczynki w szkole podczas zajęć klasowych. Okoliczności te nie zostały zanegowane przez skarżącą w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w związku z czym są one niesporne a rozbieżność stanowisk organów i Sądu pierwszej instancji oraz skarżącej dotyczą wpływu tych czynności na możliwość podejmowania i kontynuowania przez skarżącą pracy zarobkowej.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres tych czynności nie wskazuje, że sprawowana opieka znacząco odbiega od opieką nad pełnosprawnymi rówieśnikami córki skarżącej, a opieka ta nie da się pogodzić z przyjęciem aktywnej postawy na rynku pracy. Czynności te nie polegają bowiem na stałym i nieprzerwanym świadczeniu czynności pomocowych, zwłaszcza o charakterze opieki szczególnej, jak rehabilitowanie dziecka, stałe podawanie leków o ustalonych porach, czy konieczność pomocy w zachowaniu higieny osobistej w ciągu dnia, a charakter tych czynności wskazuje, że są to w przeważającej części czynności podejmowane przez rodzica w stosunku do [...] letniego dziecka. Jako takie czynności te przy odpowiedniej organizacji nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia. Również ewentualna obecność skarżącej w szkole, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie jest konieczna do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania dziecka i skarżąca może z niej zrezygnować na rzecz podjęcia pracy zawodowej bez uszczerbku dla niepełnosprawnej córki. Zauważyć przy tym należy, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, z jakiego powodu skarżąca towarzyszy córce w odbywaniu obowiązku szkolnego. Oznacza to, że pomiędzy brakiem aktywności skarżącej na rynku pracy a zakresem sprawowanej opieki nie występuje związek przyczynowo-skutkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.Zauważyć przy tym należy, że stanowisko organu w zakresie wskazanego powyżej związku przyczynowo-skutkowego jest jasne. Rolą organu przy tym nie jest określanie czy uważa on, czy osoba niepełnosprawna potrzebuje stałej opieki, ale ustalenie, czy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go nosi znamiona wskazanego powyżej związku przyczynowo skutkowego. Uznać zatem należy, że ustalenia organów i ich rozważania jako prowadzone w kierunku ustalenia, czy związek taki występuje w rozpoznawanej sprawie, były prawidłowe.Brak jest także podstaw do uznania za prawidłowe argumentacji autora skargi kasacyjnej dotyczącej pominięcia orzeczenia lekarskiego o niepełnosprawności córki skarżącej. Przede wszystkim zauważyć należy, że pominięcie czy zanegowanie mocy dowodowej tego dokumentu musiałoby skutkować uznaniem, że córka skarżącej nie spełnia warunku umożliwiającego przyznanie jej matce wnioskowanego przez nią świadczenia. Tymczasem rozważania organów i Sądu pierwszej instancji zmierzają nie w kierunku wykazania, że córka skarżącej nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale w kierunku ustalenia czy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną opieką występuje wymagany związek przyczynowo-skutkowy. Ponadto zauważyć należy, że orzeczenie lekarskie zaświadcza o stopniu niepełnosprawności córki skarżącej a nie o poszczególnych czynnościach pomocowo-opiekuńczych, do podejmowania których skarżąca jest zobowiązana w związku ze stanem córki. Okoliczność tę prawidłowo przywołał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że orzeczenie lekarskie determinuje charakter i zakres opieki, a rola organu polega na ustaleniu pozostałych przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny podziela i przyznaje za własne. Oznacza to także, że w sprawie brak było podstaw do powoływania biegłego z zakresu medycyny w celu pozyskania kontrdowodu w stosunku do orzeczenia lekarskiego, którym legitymuje się córka skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że argument niepowołania biegłego z zakresu medycyny nie został powiązany w tym zakresie z naruszeniem art. 84 § 1 k.p.a.W świetle powyższych wywodów z uwagi na niestwierdzenie uchybień w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego oceny, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76, art. 77 i art. 80 k.p.a. należało uznać za niezasadny.Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 84 k.p.a., należy zauważyć, że zarzut ten dotyczy naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że został on złożony na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istoty wpływ na wynik sprawy. Zarzut taki (i jego uzasadnienie) dla swej skuteczności musi zatem nie tylko wskazywać okoliczności, z których wynika, że doszło do naruszenia przepisu postępowania, ale także wykazanie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2025 r., sygn. akt III FSK 493/24).Przenosząc powyższe spostrzeżenie na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że wprawdzie analizowany zarzut wskazuje naruszony przepis postępowania i identyfikuje, na czym polegało jego naruszenie, ale nie wskazuje wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, co uniemożliwia sądowi dokonanie oceny, czy wpływ był rzeczywisty, czy hipotetyczny, a jeżeli rzeczywisty to jak istotne dla wyniku sprawy było jego naruszenie. Odnotować bowiem należy, że autor skargi kasacyjnej uzasadniając stawiany zarzut, nie wskazał, jakich okoliczności skarżąca nie mogła powołać w toku postępowania z uwagi sporządzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego bez udziału tłumacza.Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 84 k.p.a. nie mógł zostać uwzględniony.Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w pierwszej kolejności należy odnotować, że zarzut ten został błędnie powiązany z przywołanym w jego podstawie prawnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zamiast z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest bowiem niewątpliwie przepisem prawa materialnego, a zatem błąd jego wykładni prawidłowo powinien być wiązany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Wada ta, podobnie jak niepełne przywołanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w pozostałych zarzutach skargi kasacyjnej, nie powoduje jednak, że zarzut ten jako wadliwy nie może zostać rozpoznany.Przechodząc do rozpoznania samego zarzutu, należy przypomnieć, że jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. jest nie stan i wiek osoby niepełnosprawnej jako takiej, ale fakt istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. O ile zatem stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej wiek nie znajdują odzwierciedlenia w czynnościach pomocowo-opiekuńczych, to same w sobie nie stanowią przesłanki warunkującej i umożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.W konsekwencji powyższego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie można było uwzględnić zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.Na marginesie powyższych wywodów należy wyjaśnić, że argumentacja autora skargi kasacyjnej wskazująca, że córka skarżącej z uwagi na swój stan musiała zrezygnować z nauki w szkole i obecnie uczy się w trybie edukacji domowej, nie mogła wywrzeć skutku zakładanego przez pełnomocnika skarżącej. Zauważyć bowiem należy, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności organów administracji publicznej, a kontrola ta dokonywana jest na określony moment, którym co do zasady jest data wydania decyzji administracyjnej. Późniejsze zatem zmiany stanu faktycznego sprawy pozostają bez wpływu na ocenę działania organu administracji z daty wcześniejszej. Oznacza to, że przejście z trybu nauki stacjonarnej w tryb edukacji domowej, o ile rzeczywiście związane było ze stanem córki skarżącej, co w żaden sposób nie zostało wykazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pozostawało bez wpływu na ocenę prawidłowości działania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.., oddalił skargę kasacyjną.