sygn. III SA/Kr 1572/25 24 marca 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Wyrok - III SA/Kr 1572/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 24 marca 2026

Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji. Zasiłki celowe i okresowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 października 2025 r., nr SKO.PS/4110/526/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją dUchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji. Zasiłki celowe i okresowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 października 2025 r., nr SKO.PS/4110/526/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją d
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono orzeczenie
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Kwota główna 400 zł · alimenty
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb rozprawa
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
osoba uprawniona do alimentów wnioskodawca / wnioskodawczyni uczestnik postępowania apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 24 marca 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący Grzegorz Karcz
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 października 2025 r., nr SKO.PS/4110/526/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: Organ II instancji, Organ odwoławczy, SKO, Kolegium) decyzją z dnia 28 października 2025 r. nr SKO.PS/4110/526/2025 po rozpatrzeniu odwołania E. W. (dalej: Skarżąca) utrzymało w mocy wydaną przez Prezydenta Miasta Oświęcim (dalej: Organ I instancji) decyzję z dnia 5 sierpnia 2025 r. nr DS.5012.3.10.2025.PP.1 o odmowie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego przeznaczonego na częściowe pokrycie: kosztów rachunku za energię, śmieci, wodę, zakup środków czystości, częściowe pokrycie kosztów leczenia.Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o częściowe pokrycie kosztów leczenia, rachunku za energie, wodę, śmieci, zakup środków czystości. Złożyła oświadczenie o stanie majątkowy, przedłożyła dokumenty źródłowe.Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy a następnie zawiadomił Skarżącą o możliwości wypowiedzenia się w sprawie informując Skarżącą, że ponieważ nie złożyła wniosku o podwyższenie alimentów na córki to wobec takiego braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej może spodziewać się decyzji odmownej.Następnie opisaną na wstępie decyzją z 5 sierpnia 2025 r. organ I instancji odmówił Skarżącej przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego przeznaczonego na częściowe pokrycie kosztów rachunku za energię elektryczną, śmieci, wodę, zakup środków czystości, pokrycie kosztów leczenia.W podstawie prawnej decyzji powołano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.Dz.U.2024.572 ze zm. dalej "k.p.a.") oraz art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 4 i 9, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 14, art. 39, art. 106 ust. 1, 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.:Dz.U.2024.1283 ze zm dalej "u.p.s.")Uzasadniając decyzję organ I instancji podał, że choć przeprowadzony wywiad środowiskowy wykazał, że Skarżąca spełnia przesłankę dotyczącą bezrobocia i bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych oraz prowadzenia gospodarstwa domowego w rodzinie niepełnej jak również kryterium dochodowe to jednak w ocenie organu I instancji Skarżąca nie podjęła współdziałania z pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej gdyż nie złożyła wniosku o podwyższenie alimentów. Tym samym zdaniem organu I instancji skoro Skarżąca nie chce podwyższyć kwoty alimentów to nie współdziała z pracownikiem w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej.Skarżąca odwołała się od tej decyzji podnosząc, że spełnia warunki pomocowe a organ nie ma prawa podważać wyroku alimentacyjnego. Tym bardziej że zobowiązany płaci na córki oraz że na chwilę obecną nie może płacić więcej bo ma też inne zobowiązania a zarabia najniższą krajową. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, iż nie współpracuje z organem podnosząc, że kwestia podwyższenia alimentów jest jej indywidualną, prywatną i osobistą decyzją.Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i decyzją z 28 października 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej powołano art. 7, art. 8, art. 17, art. 39 u.p.s. oraz art. 138 §1 pkt. 1 k.p.a.Uzasadniając decyzję organ II instancji wskazał, że w świetle ustalonego stanu faktycznego zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa, gdyż została wydana w ramach uznania administracyjnego, nie naruszając jednocześnie granic tego uznania. Wyjaśnił, że podjęto ją po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację finansową, mieszkaniową i zdrowotną osoby ubiegającej się o pomoc oraz, że organ I instancji po analizie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie zasadnie przyjął, iż w sprawie niniejszej Skarżąca wykazuje brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej co sprzeciwia się zasadom i celom pomocy społecznej.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżącą podniosła, że decyzja jest dla nie krzywdząca i niezrozumiała tym bardziej, że zawarła ugodę alimentacyjną w drodze mediacji o podwyższeniu alimentów na dzieci po 400 zł miesięcznie oraz, że w innych sprawach SKO uchylało decyzje organu I instancji z uzasadnieniem, że nie można warunkować złożenia wniosku o podwyższenie alimentów jako jedyną przesłankę do braku współdziałania z organem pomocy społecznej.Do skargi załączyła kopie decyzji organu odwoławczego wydane w innych sprawach przy tożsamym stanie faktycznym oraz kopię umowy o mediację, protokół z tego postępowania i kopię postanowienie Sądu który zatwierdził w całości zawartą ugodę nadając jej klauzulę wykonalności.W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowiskoWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).Przeprowadzona w tak określonych granicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). W toku postępowania o przyznanie zasiłku celowego organ powinien zatem ustalić, czy wnioskodawca spełnia kryterium majątkowe przyznania pomocy, czy wnosi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Konieczne jest również ustalenie, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, jakie są możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Dlatego też, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Równocześnie nie można tracić z pola widzenia, że w myśl art. 11 ust. 2 pkt 1 u.p.s. podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej mogą stanowić brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.W sprawie niniejszej organy odmówiły Skarżącej przyznania świadczenia pomocowego ze względu na tę przyczynę. Problem jednak w tym, że organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji przesłanki braku współdziałania, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s.Po pierwsze, z orzecznictwa wynika, że pojęcie "braku współdziałania" nie może być interpretowane rozszerzająco i nie obejmuje każdego zaniechania podjęcia jakiegokolwiek działania, które obiektywnie mogłoby wpłynąć na poprawę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. (sygn. akt IV SA/Po 442/07), zwrot "brak współdziałania osoby lub rodziny" interpretowany łącznie z pozostałymi przesłankami wymienionymi w art. 11 ust. 2 u.p.s. oznacza zachowanie nacechowane negatywnością, niechęcią, negacją i celowym utrudnianiem. Nie jest zatem brakiem współdziałania każde zaniechanie, lecz wyłącznie takie, które cechuje świadoma, aktywna odmowa podjęcia rozsądnych i uzasadnionych działań wskazanych przez pracownika socjalnego.Po drugie, organy nie zbadały w sposób wystarczający, czy rzeczywiście istniały realne i uzasadnione podstawy do wszczęcia postępowania o podwyższenie alimentów. Tymczasem warunkiem uznania bierności wnioskodawczyni w tej kwestii za brak współdziałania jest uprzednie wykazanie przez organ, że alimenty na dzieci są istotnie zaniżone w stosunku do aktualnych potrzeb dzieci i możliwości zarobkowych zobowiązanego rodzica. Skarżąca w odwołaniu wyjaśniła, że ojciec córek wywiązuje się z bieżącego obowiązku alimentacyjnego, zarabia minimalne wynagrodzenie i posiada inne zobowiązania finansowe. Organy nie podjęły żadnej inicjatywy dowodowej w celu weryfikacji tych twierdzeń, nie zbadały sytuacji majątkowej i zarobkowej zobowiązanego, nie oceniły realnych perspektyw skuteczności ewentualnego powództwa alimentacyjnego. Żądanie od skarżącej złożenia pozwu o podwyższenie alimentów bez uprzedniego ustalenia, że taki pozew miałby realne szanse powodzenia, ma charakter całkowicie abstrakcyjny i nie może stanowić podstawy negatywnej oceny jej postawy.Po trzecie, należy z całą mocą podkreślić, że postępowanie sądowe o podwyższenie alimentów jest sprawą ze stosunków prawa rodzinnego i prywatnego, dotykającą w szczególności dobra małoletnich dzieci skarżącej. Decyzja o wytoczeniu powództwa alimentacyjnego jest decyzją ze sfery autonomii jednostki, rodzicielskiego rozumienia dobra dziecka oraz strategii wychowawczej. Nie jest to decyzja z zakresu współpracy ze służbami pomocowymi. Artykuł 11 ust. 2 u.p.s. nie uprawnia organu pomocy społecznej do ingerowania w sferę stosunków rodzinnych wnioskodawczyni w takim stopniu, by uzależniać udzielenie pomocy publicznej od wszczęcia sporu sądowego z ojcem jej dzieci. O ile możliwe jest, że pracownik socjalny zasugeruje skarżącej możliwość skorzystania z tego uprawnienia, o tyle uczynienie z jego wykonania bezwzględnego warunku przyznania zasiłku celowego — zwłaszcza gdy brak jakichkolwiek danych co do realności jego powodzenia — wykracza poza ramy dopuszczalnej ingerencji organu w sferę osobistą wnioskodawczyni i stanowi nadużycie instrumentu, jakim jest przesłanka braku współdziałania.Niezależnie od tego zaskarżone rozstrzygnięcia są sprzeczne z celami i zasadami ustawy o pomocy społecznej. Przypomnieć należy, że w myśl art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednym z fundamentalnych celów pomocy jest umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Cel ten nabiera szczególnego wymiaru w sprawach dotyczących rodzin z małoletnimi dziećmi. Odmowa przyznania zasiłku celowego rodzinie, w której wychowują się małoletnie dzieci, uderza bezpośrednio w sytuację bytową tych dzieci, Okoliczność ta — wychowywanie małoletnich dzieci — powinna była skłonić organ do szczególnie wnikliwego wyważenia wszystkich okoliczności sprawy a w każdym razie wykluczyć mechaniczne zastosowanie przesłanki braku współdziałania. Ponadto, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 14 sierpnia 2019 r. (sygn. akt II SA/Gl 644/19), nawet gdyby uznać, że przesłanka braku współdziałania z art. 11 ust. 2 u.p.s. zaistniała, organ nie jest automatycznie uprawniony do odmowy przyznania świadczenia w całości — powinien rozważyć co najwyżej jego miarkowanie, albowiem całkowita odmowa przyznania środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych pozostaje w sprzeczności z fundamentalnym celem pomocy społecznej, jakim jest umożliwienie osobie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.Sąd nie może pominąć także i tego że w innych sprawach Skarżącej przy tożsamym stanie faktycznym Kolegium jednak uchylało decyzje organów pierwszej instancji jako błędnie interpretujące przesłankę braku współdziałania w analogicznym kontekście. Okoliczność ta rzutuje na ocenę zaskarżonej decyzji z perspektywy zasady zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Organy administracji publicznej są co prawda uprawnione do zmiany linii orzeczniczej, lecz zmiana ta musi być wyraźnie i przekonująco uzasadniona w treści decyzji. Przyjęcie odmiennego stanowiska w identycznych stanach faktycznych bez jakiegokolwiek wyjaśnienia tej niekonsekwencji narusza zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej i zasadę równego traktowania podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej.Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2025 r. dotknięta jest przy tym też dodatkową, wadą. Chodzi mianowicie o to, że z dokumentów dołączonych do skargi wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Skarżąca zawarła w postępowaniu mediacyjnym ugodę, na mocy której alimenty na jej córki zostały podwyższone do kwoty po 400 zł miesięcznie na każde z dzieci, a ugoda ta została przez sąd powszechny zatwierdzona i zaopatrzona w klauzulę wykonalności. Oznacza to, że w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy jedyna przesłanka negatywna, na której opierało się zaskarżone rozstrzygnięcie, przestała istnieć. Skarżąca wykazała bowiem aktywność w uregulowaniu kwestii alimentacyjnej, przezwyciężając tym samym zarzucany jej brak współdziałania. Problem w tym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uniemożliwiło Skarżącej wykazanie tego faktu na etapie postępowania odwoławczego nie zapewniając Skarżącej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji odwoławczej. To pozbawiło ją możliwości przedstawienia tych nowych, kluczowych dla sprawy okoliczności na etapie postępowania odwoławczego. Takie postępowanie organu odwoławczego narusza nie tylko zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) która nakładka na organy obowiązek zapewnienia stronom możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji ale również zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) i związany z nią obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpatrzenia sprawy co do istoty.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obowiązane będą uwzględnić dokonaną w niniejszym wyroku ocenę prawną oraz zbadać aktualną sytuację Skarżącej a także rozważyć przyznanie Skarżącej wnioskowanego zasiłku celowego, mając na względzie, że jak dotąd spełniała wszystkie przesłanki pozytywne; a w razie ponownego zamiaru odmowy szczegółowo wykazać w uzasadnieniu decyzji istnienie realnego, nie zaś jedynie abstrakcyjnego, braku współdziałania Skarżącej z pracownikiem socjalnym.Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.. orzekł jak w sentencji wyroku.