Wyrok - I OSK 633/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Przejęcie gospodarstw rolnych. Dnia 16 grudnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1336/23 w sprawie ze skargi [..Oddalono skargę kasacyjną. Przejęcie gospodarstw rolnych. Dnia 16 grudnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1336/23 w sprawie ze skargi [..
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Dariusz Chaciński
Podstawa prawna
art. 138
kpa
art. 105
kpa
art. 6
kpa
art. 145
akpa
art. 182
ppsa
art. 183
ppsa
art. 174
ppsa
art. 151
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1336/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2023 r. nr DN.gn.625.211.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 26 października 2021 r. informującą wnioskodawców, że prowadzone w ich sprawie postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. znak: L.R1.IV/12/52/54 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w gromadzie [...] (gm. Sękowa, pow. gorlicki, woj. małopolskie), stanowiącej własność [...] ([...]) - zostało z dniem 16 września 2021 r. umorzone z mocy prawa. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wydruk księgi wieczystej nr [...], z którego wynika, że Skarb Państwa - Państwowy Fundusz Ziemi, został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel gruntów przejętych na postawie orzeczenia z dnia 15 lipca 1954 r. znak L.R1.IV/12/52/54 w dniu 30 września 1967 r. Minister zatem uznał, że orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. musiało nastąpić przed dniem 30 września 1967 r. (tj. przed dokonaniem wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej), ponieważ do sądu można było przekazać tylko orzeczenie ostateczne, a więc skutecznie ogłoszone/doręczone i od którego upłynął termin na jego zaskarżenie. Wniosek zaś o stwierdzenie nieważności wpłynął do Wojewody Małopolskiego w dniu 20 kwietnia 2020 r. i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Organ stwierdził zatem, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491), który wszedł w życie z dniem 16 września 2021 r., postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] (pisownia nazwisk jak w pełnomocnictwach).Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Uzasadniając stanowisko Sąd wskazał, że z wyjaśnień organu wynika, że w toku postępowania administracyjnego nie udało się odnaleźć Dziennika Wojewódzkiego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gorlicach, w którym nastąpiłoby ogłoszenie orzeczenia z dnia 15 lipca 1954 r. Powyższe nie oznacza jednak, jak słusznie zauważył organ, że do takiego ogłoszenia nie doszło. W niniejszej sprawie fakt wejścia orzeczenia do obrotu prawnego nie budzi wątpliwości, bowiem jak wynika z wyjaśnień Sądu Rejonowego w Rzeszowie, popartych nadesłanym materiałem źródłowym, orzeczenie z dnia 15 lipca 1954 r. zostało złożone do akt wieczystoksięgowych w dniu 30 września 1967 r. i stanowiło podstawę dokonanego w tym dniu wpisu w księdze wieczystej. Oznacza to, że najpóźniej w dniu 30 września 1967 r. sporne orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach weszło do obrotu prawnego. Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do organu w dniu 20 kwietnia 2020 r., a więc postępowanie nadzorcze zostało wszczęte po upływie 30 lat od ogłoszenia orzeczenia. Nie ulega także wątpliwości, że postępowanie nadzorcze nie zostało zakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., tj. przed 16 września 2021 r. W sprawie spełnione zostały zatem wszystkie wymienione w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. przesłanki obligujące organ do umorzenia postępowania nadzorczego.Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej,2. naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R1.IV/12/52/54 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie [...] ([...]), upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w Rzeszowie, który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.W oparciu o przedstawiony zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.Analizując zarzuty kasacyjne w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że autor skargi kasacyjnej zarzucając naruszenie wskazanych przepisów k.p.a. nie powiązał naruszenia tych przepisów z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów ustawy p.p.s.a. Wskazać zatem należy, że w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest, podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, pogląd, zgodnie z którym istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r. sygn. akt FSK 2706/04 czy wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 329/06, publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Samodzielną podstawę zarzutów kasacyjnych w przypadku kontroli kasacyjnej postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stanowić będą więc jedynie te przepisy, które w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego regulują jego przebieg. Wojewódzki sąd administracyjny prowadzi bowiem postępowanie na podstawie przepisów p.p.s.a., a nie przepisów k.p.a. Zatem, sąd ten nie może naruszyć samodzielnie przepisów k.p.a., a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organ administracji publicznej przy nieodpowiednim zastosowania, w efekcie tej kontroli, przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 216/06). Modelowo zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być, na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, czyli w niniejszej sprawie art. 151 p.p.s.a. bowiem to ten przepis stanowił podstawę oddalenia skargi. (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 109/05). Jednocześnie, pozostając na gruncie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010/1/1) należy uznać, że brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów k.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten sąd przepisów p.p.s.a. nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów (por. ONSAiWSA 2010/1/1, s. 33 i n., szczeg. s. 38-39). W przedmiotowej sprawie zarzuty naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, mimo że nie zostały powiązane z zarzutem naruszenia odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, powinny być zatem w świetle powyższego potraktowane jako zarzuty braku właściwej kontroli zastosowania wskazanych przepisów k.p.a. przez Sąd I instancji (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2025 r. I OSK 3018/23).Tymczasem, Naczelny Sąd Administracyjny bada naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest rolą sądu wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. W zarzucie drugim autor skargi kasacyjnej wskazuje na naruszenie "art. 7, 77 i 80 k.p.a.". Artykuł 77 kodeksu postępowania administracyjnego zawiera dwa paragrafy jednak autor skargi kasacyjnej nie wskazuje żadnego z nich. Również art. 21 i art. 64 Konstytucji RP zawierają po kilka ustępów, jednak i tu autor skargi kasacyjnej nie wskazuje precyzyjnie, których ustępów naruszenia upatruje w zaskarżonym wyroku WSA. Tymczasem właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia po pierwsze wynika z nie bez przyczyny ustanowionego przymusu adwokackiego (art. 175 § 1 p.p.s.a.), po drugie jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).Zważywszy jednak, że wskazane uchybienia nie uniemożliwiają ustalenia granic wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że została ona sporządzona w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie.Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej - zarzuty w niej zawarte nie były oparte wyłącznie na zarzucie istotnego naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż na skutek powiązania tego przepisu z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, a w następnej kolejności z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, należało przyjąć, że skarga kasacyjna w istocie zawierała również zarzuty oparte na naruszeniu prawa materialnego.Kontroli Sądu I instancji podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 2 listopada 2021 r. umarzającą z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w gromadzie [...] (gm. Sękowa, pow. gorlicki, woj. małopolskie), w części stanowiącej własność [...] ([...]). Wojewoda Małopolski wydając decyzję w oparciu o art. 104 § 1 i art. 105 § 1 k.p.a., a także art. 2 ustawy nowelizującej stwierdził, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Podstawy prawnej tej decyzji, jaką stanowiły art. 104 i art. 105 § 1 k.p.a., strona skarżąca nie zakwestionowała. Zarzuciła natomiast organowi odwoławczemu istotne naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody, w której zastosowano regulację prawną, zawartą w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, choć regulacja ta - zdaniem skarżącej - była niezgodna z Konstytucją RP. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. W związku z powyższym skład orzekający wyjaśnia, że organ I instancji nie mógł wydać w tym przypadku innego rodzaju decyzji niż o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 15 lipca 1954 r., zaś organ odwoławczy nie mógł wydać innego rodzaju decyzji niż o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organy administracyjne nie mają bowiem żadnych uprawnień do dokonywania oceny zgodności z Konstytucją RP poszczególnych przepisów ustawowych. Stąd twierdzenie, że organ odwoławczy naruszył w sposób istotny przepisy prawa, ponieważ nie powinien wydawać decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w sytuacji, w której podstawą decyzji Wojewody był przepis rangi ustawowej, nie było uzasadnione. Tym samym zarzut, że Sąd Wojewódzki, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, nie dostrzegł faktu, że Minister naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., nie mógł okazać się skuteczny.Kolejno należy zauważyć, że ze sposobu skonstruowania zarzutu kasacyjnego przez powiązanie naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z naruszeniem art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, należy wnosić, że autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje uprawnień organu odwoławczego w zakresie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w sprawie (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), ale kwestionuje stanowisko organu odwoławczego, który podzielił pogląd organu I instancji o zastosowaniu przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej do ustalonego stanu faktycznego. Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie, przepis ten nie powinien mieć zastosowania w sprawie, gdyż umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego z wniosku skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej (por. P. Przybysz, Kilka refleksji o umorzeniu postępowania administracyjnego, [w:] Determinanty prawa i postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Aleksandrze Wiktorowskiej. Red. J. Jagielski, K. Zalesińska, A. Jakubowski, K. Wojciechowska, Warszawa 2024, s. 73–80).Nie jest kwestionowane, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości (por. wyroki NSA z dnia: 20 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1778/23; 11 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1569/23 i przywoływane tam orzecznictwo)..Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, iż zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego. Zatem za niesłuszny uznać należy zarzut naruszenia zarówno art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a.Zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wypowiadał się na temat problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP zastosowania art. 2 ustawy nowelizującej (por. np. wyroki z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23). Z tego choćby powodu nie można również podzielić stanowiska skarżących kasacyjnie, że w niniejszej sprawie sąd administracyjny w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności był uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją RP i niezastosowania tego przepisu.Wspomnieć też można, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu (co do zasady 30 lat), nie są novum - przewidziano je również w systemie prawa cywilnego czy karnego (instytucja zasiedzenia - odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat, czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych - art. 4421 § 1 i 2 k.c.).Dodać trzeba, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nie ma żadnych uprawnień do badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. Jego zadaniem jest rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a nie ocena procesu legislacyjnego, w którym podstawa prawna decyzji została uchwalona. Zasada ta dotyczy również sądów administracyjnych, a wyjątek ma miejsce tylko i wyłącznie w sytuacji, w której po wniesieniu skargi bądź skargi kasacyjnej przez stronę, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, nawet jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych. Wówczas sądy administracyjne powinny zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Naczelny Sąd Administracyjny nie pozostaje wówczas związany treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. (uchwała składu 7 sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 9/09; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 183, https://sip.lex.pl, dostęp: 2024-08-28). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich wprawdzie zawisła sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Jednakże w sprawie tej dotychczas nie zapadło orzeczenie. W sytuacji jednak uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, strona, której postępowanie nieważnościowe zostało zakończone umorzeniem postępowania, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, będzie mogła żądać wznowienia postępowania, w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z art. 145a k.p.a.Odmówić słuszności należy także tej części zarzutu, w którym autor skargi kasacyjnej wskazuje na naruszenie art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej dnia 19 stycznia 1993 r. (oświadczenie rządowe z dnia 7 kwietnia 1993 r. - Dz. U. Nr 61, poz. 285). Przepisy Konwencji mają zastosowanie tylko do takich naruszeń praw i wolności, które miały miejsce po wejściu w życie Konwencji wobec danego państwa. Punktem wyjścia dla określenia jurysdykcji ratione temporis jest więc moment zaistnienia faktów stanowiących naruszenie któregoś z praw czy wolności gwarantowanych przez Konwencję (L. Garlicki (w:) Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-18 pod red. L. Garlickiego, Warszawa 2010, s. 45, wyrok ETPCz z 8 marca 2006 r. w sprawie Blecić przeciwko Chorwacji, skarga nr 59532/00, § 70). Skarga kasacyjna naruszenia Konwencji upatruje w wejściu w życie przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a., co miało miejsce w 2021r. Kwestionowany przez stronę skarżącą kasacyjnie przepis art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a. stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania administracyjnego jest zakończeniem postępowania bez rozstrzygnięcia sprawy, co do jej istoty. Z kwestionowanego przepisu wynika brak możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego w określonych sprawach. Umorzenie postępowania ma charakter formalny i zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron. Z kolei orzeczenie, którego dotyczył złożony w niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności zostało wydane w 1954 r., a podstawę prawną jego wydania stanowiły przepisy, które weszły w życie jeszcze przed wejściem w życie w stosunku do Polski Konwencji oraz Protokołu Nr 1. Z tych też przyczyn nietrafnie skarga kasacyjna w Protokole nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poszukuje ochrony własności, do pozbawienia której doszło na mocy orzeczenia wydanego w 1954 r. (por. wyroki NSA: z dnia 26 czerwca 2024 r. I OSK 152/23; z dnia 28 maja 2025, I OSK 1848/23, z dnia 25 listopada 2025, I OSK 3031/23; publikowane na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego błędnej oceny materiału dowodowego (zarzut drugi - naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a.), wskazać trzeba, że w polskim systemie prawa istnieje domniemanie legalności działań organów, a dowodzenie odmiennych okoliczności spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., I OSK 1340/16 oraz wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., I OSK 1252/14 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwzględnieniem tej zasady należało, co trafnie zaakceptował Sąd Wojewódzki, ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy. Podkreślić trzeba, że dla wydania decyzji w trybie art. 2 ust. 2 noweli k.p.a. istotne jest ustalenie czy upłynęło trzydzieści lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Nie jest konieczne precyzyjne wskazanie daty wejścia decyzji do obrotu prawnego, o ile zachowana dokumentacja pozwala stwierdzić, że od tego momentu upłynęło więcej niż 30 lat. Skarga kasacyjna swojej zasadności upatruje w braku dokumentacji potwierdzającej ogłoszenie orzeczenia z 15 lipca 1954 r. w sposób określony w § 4 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. 1948 r. nr 37, poz. 271). Tymczasem, brak dowodu publikacji orzeczenia, po upływie ponad 70 lat, w sytuacji gdy na podstawie tego orzeczenia dokonano wpisu do księgi wieczystej nie podważa prawidłowości ustaleń organów. W sprawie nie ma sporu, co do tego, że orzeczenie z 15 lipca 1954 r. stanowiło podstawę wpisu do księgi wieczystej, założonej 30 września 1967 r. W związku z argumentacją prezentowaną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, należy zaakcentować, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być prowadzone tylko w stosunku do aktu administracyjnego istniejącego w obrocie prawnym. Postępowanie o stwierdzenie nieważności regulują przepisy zwarte w art. 156 - 159 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, aktualnie: Dz.U. z 2024, poz. 572; i wynika z nich, że przedmiotem stwierdzenia nieważności może być konkretnie oznaczona decyzja administracyjna (postanowienie). Instytucja stwierdzenia nieważności może dotyczyć zatem tylko aktów administracyjnych (decyzji, postanowień) będących w obrocie prawnym. Ustalenie w toku postępowania, że podanie o stwierdzenie nieważności dotyczy orzeczenia, które w ogóle nie weszło do obrotu prawnego rodziłoby po stronie organu obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.), postępowanie to bowiem stałoby się bezprzedmiotowe z powodu braku decyzji objętej wnioskiem. Nietrafnie zatem skarga kasacyjna swojej zasadności upatruje w podnoszonych wątpliwościach, co do wejścia orzeczenia z 15 lipca 1954 r. do obrotu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2024 r. I OSK 152/23).Tym samym, zrealizowana niniejszym przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna pozwala stwierdzić, że nie miały miejsca naruszenia przepisów prawa wskazywanych przez skarżących, w tym w istotnej części umieszczonych w ramach zarzutów kasacyjnych skonstruowanych wbrew wymogom p.p.s.a. Godzi się zauważyć, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, dotyczącej rzetelnie zrealizowanej przez Sąd wojewódzki kontroli w następstwie wniesienia skargi na ostateczną decyzję Ministra z 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 sierpnia 2021r. sygn. akt I OSK 414/21; 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20; 10 kwietnia 2024 sygn. akt I OSK 712/23 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).Reasumując, przeprowadzona przez Sąd kasacyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a odmienne zapatrywanie strony skarżącej kasacyjnie w tym zakresie pozostaje w realiach sprawy chybione.Wobec powyższego, należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona, co - na mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - prowadziło do jej oddalenia.O sprostowaniu, czyli jak w pkt I sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a..