Wyrok - III SA/Kr 1581/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 24 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 września 2025 r. Nr 010070/680/2811107/20225 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE ZaskarżUchylono zaskarżoną decyzję. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 września 2025 r. Nr 010070/680/2811107/20225 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Zaskarż
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Janusz Kasprzycki
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 września 2025 r. znak: 010070/680/2811107/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. N. (dalej: skarżąca), utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 20 czerwca 2024 r. nr 010070/680/2811107/2022, którą odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D. L. na okres 2022/2023.Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:W dniu 1 lutego 2022 r. o godz. 6:52 skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko D. L., na okres świadczeniowy od dnia 1 lutego 2022 r. do 31 maja 2023 r.W tym samym dniu o godz. 0:56 z wnioskiem na ten sam okres wystąpił również ojciec dziecka T. L.Pismami z dnia 25 kwietnia 2022 r. pracownik CSR wezwał zarówno skarżącą i T. L. do nadesłania dokumentu potwierdzającego sprawowanie faktycznej bądź naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Wnioskodawcy nie udzielili odpowiedzi na powyższe wezwania.W dniu 11 marca 2022 r. skarżąca złożyła nowy wniosek na ten sam okres i to samo dziecko. Do wniosku nie dołączyła żadnych nowych dowodów.Następnie pismem z dnia 18 sierpnia 2022 r. T. L. został poinformowany o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D. L. na cały okres świadczeniowy, w kwocie 500 zł miesięcznie.Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji powołując się na treść art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazał, że na dziecko został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inna osobę uprawnioną.W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że dziecko zamieszkuje z nią i to ona ponosi większość kosztów utrzymania. Dodatkowo wskazała, że ojciec dziecka sprawuje opiekę nad dzieckiem jedynie w wyznaczone dni tygodnia. Do odwołania nie dołączyła żadnych dokumentów dotyczących sprawowania faktycznej bądź naprzemiennej opieki nad dzieckiem.Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 1 sierpnia 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.Organ ustalił, że skarżąca zamieszkuje z dzieckiem i sprawuje nad nim opiekę faktyczną. Jednocześnie z wywiadu przeprowadzonego z ojcem dziecka wynika, że dziecko zamieszkuje razem z nim i przebywa pod jego faktyczną opieką.W związku z powyższym nie jest możliwe ustalenie z którym rodziców faktycznie zamieszkuje i przebywa dziecko. Skoro ojciec dziecka zgłosił wniosek o świadczenie wychowawcze w dniu 1 lutego 2022 r. przed skarżącą to – zdaniem organu – ojciec jest uprawniony do jego pobierania.Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. III SA/Kr 1429/23 uchylił zaskarżaną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.W celu wykonania ww. wyroku, ZUS pismem z dnia 20 maja 2024 r. zwrócił się do skarżącej o przedłożenie dokumentów potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem w okresie od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r.Ojciec dziecka dostarczył pierwsze dwie strony porozumienia rodzicielskiego o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej z dnia 23 maja 2023 r. oraz swoje oświadczenie.Następnie ZUS, w związku z przedłożonym przez ojca dziecka fragmentem porozumienia o sposobie wykonywania władzy, pismem z dnia 6 czerwca 2024 r., zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie, czy dysponuje innymi dowodami pozwalającymi ustalić miejsce zamieszkania dziecka w spornym okresie.W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca oświadczyła, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania matki i to jest jednoznaczne potwierdzenie stanu faktycznego. Przedłożone przez ojca porozumienie rodzicielskie nie jest przez niego wykonywane ani w kwestii opieki w konkretne dni (z których się nie wywiązuje), ani w kwestii finansowania przedszkola, zatem nie jest to dokument, który powinien być brany pod uwagę.ZUS ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.W motywach rozstrzygnięcia ZUS podkreślił, że z uwagi na fakt, że nie jest możliwe ustalenie, z którym z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i przebywa pod jego faktyczną opiekę, należy przyjąć, że opieka ta jest sprawowana przez oboje rodziców. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, który określa, że w przypadku gdy opieka nad dzieckiem sparowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.Z kolei przedstawiony przez skarżącą wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 25 maja 2023 r. sygn. [...], w którym to sąd ustalił miejsce zamieszkania syna przy matce, ale nie orzekł o kontaktach ojca z dzieckiem; nie może być brany pod uwagę w okresie świadczeniowym trwającym od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r., gdyż został wydany w ostatnim miesiącu świadczeniowym.W odwołaniu od ww. decyzji skarżąca wskazała, że organ dopuścił się wielu nieprawidłowości i wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.Organ po rozpoznaniu odwołania, wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 23 września 2025 r.Na wstępie organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.W motywach rozstrzygnięcia, organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, ponieważ prawo do świadczenia przyznano i wypłacono ojcu dziecka, który złożył wniosek o świadczenie wychowawcze jako pierwszy.Z dokumentacji wynika, że wniosek o świadczenie wychowawcze zgłosili oboje rodzice ww. dziecka. Wniosek skarżącej wpłynął do ZUS dwukrotnie: w dniu 1 lutego 2022 r. o godz. 06:52:13 (Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia [...]) oraz w dniu 11 marca 2022 r. natomiast wniosek ojca dziecka wpłynął do ZUS w dniu 1 lutego 2024 r. godz. 00:05:56.W tej sytuacji organ zobowiązany był dokonać ustalenia, które z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem może być orzeczenie sądu w sprawie rozwodowej, w którym sąd rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka.Do akt załączono: wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie XI Wydział Cywilny-Rodzinny z dnia 25 maja 2023 r. sygn. akt [...]; wywiad środowiskowy z dnia 12 kwietnia 2023 r. przeprowadzony z ojcem dziecka przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Mogilanach oraz wywiad środowiskowy z dnia 24 kwietnia 2023 r. przeprowadzony ze skarżącą przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie.Z wyroku wynika, że sąd pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem obojgu rodzicom ustalając, iż miejscem zamieszkania dziecka będzie każdoczesne miejsce zamieszkania matki. Jednakże wyrok ten uprawomocnił się w dniu 2 czerwca 2023 r. tzn. po zakończeniu okresu świadczeniowego trwającego od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. i nie może być brany pod uwagę w przedmiotowym okresie. Z kolei z obu wywiadów środowiskowych wynika, że dziecko zamieszkuje z każdym z rodziców, który sprawuje nad nim opiekę. W związku z tym zastosowanie ma z art. 22 zd.2 ww. ustawy zgodnie z którym świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.Dalej organ wyjaśnił, że rozpatrzył wniosek skarżącej z dnia 1 lutego 2022 r. złożony na okres świadczeniowy 2022/2023 i wykonując wyrok WSA w Krakowie, ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wzywając pismami z dnia 20 maja 2024 r. i 6 czerwca 2024 r. do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła ponownie ten sam wyrok z dnia 25 maja 2023 r., który nie może zostać uwzględniony przy rozstrzyganiu prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023.W związku z powyższym, z uwagi na fakt, że ojciec dziecka pierwszy złożył wniosek, brak jest podstaw do przyznania prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego.W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:- art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędne przyjęcie, że opieka nad dzieckiem była sprawowana przez oboje rodziców, bez jednoznacznych ustaleń faktycznych;- art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i pominięcie istotnych faktów;- art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się do wyroku WSA z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. III SA/Kr 1429/23, który uchylił wcześniejsze decyzje w tej sprawie.W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku o świadczenie wychowawcze na okres od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r.W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.W odpowiedz na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.W niniejszej sprawie w wyroku z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. III SA/Kr 1429/23, co znajduje pełną aktualność w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że w ocenie Sądu organy wydały wadliwe decyzje. Orzekające bowiem organy uznały, że po pierwsze, z uwagi na fakt, iż nie jest możliwe ustalenie z którym z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i przebywa pod jego faktyczną opieką, należy przyjąć, że opieka ta jest sprawowana przez oboje rodziców. W konsekwencji więc, jak stwierdziły, zastosowanie ma art. 22 ustawy o pomocy państwa wychowaniu dzieci, a skoro ustaliły, że to ojciec dziecka złożył pierwszy wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia nad tym samym dzieckiem, co skarżąca, to jemu w myśl tego przepisu, a nie skarżącej należało przyznać to świadczenie, natomiast skarżącej odmówić.Zdaniem Sądu takie stanowisko organów jest błędne. W przypadku wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia przez obojga rodziców - właściwy organ powinien rozstrzygnąć czy prawo do takiego świadczenia w ogóle powstaje u któregokolwiek z rodziców, a jeżeli tak, to czy przysługiwać ono będzie tylko jednemu z nich zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, czy też świadczenie powinno zostać podzielone na zasadzie art. 5 ust. 2 powołanej ustawy. Organ odwoławczy nie zweryfikował twierdzeń skarżącej, zawartych w odwołaniu, że dziecko jest pod jej opieką i zamieszkuje z nią, a jedynie w wyznaczone dni w ciągu tygodnia ojciec roztacza nad nim opiekę w tym samym czasie. Organ natomiast z niewiadomych względów pominął istotny z punktu widzenia poprawności rozstrzygnięcia fakt złożenia przez skarżącą wniosku o świadczenie wychowawcze w dniu 1 lutego 2022 r., który znajduje się w aktach administracyjnych sprawy.Sąd zwrócił również uwagę, że nie wiadomo, co było podstawą do przyjęcia w niniejszym przypadku, że oboje z rodziców sprawują opiekę nad dzieckiem. Z pewnością nie może to być podana przez organy podstawa - braku możliwości ustalenia tej kwestii. Skoro nie można tego ustalić, jak wskazały organy, z którym z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i przebywa pod jego faktyczną opieką, to tym bardziej nie można przyjąć, że opieka ta jest sprawowana przez oboje rodziców, bo albo coś jest ustalone, albo nie jest. Dopiero niewątpliwe ustalenie sprawowania opieki przez oboje rodziców stwarza możliwość rozwiązania kolizji złożenia przez nich równocześnie wniosków na jedno dziecko ustalając, który z nich wniosek złożył jako pierwszy.Wskazania Sądu zachowują pełną aktualność, bowiem ograniczenie się przez organ do zgromadzenia w aktach oświadczenia ojca dziecka oraz dwóch pierwszych stron porozumienia rodzicielskiego o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej z dnia 23 maja 2023 r., przy czym druga strona porozumienia kończy się ustaleniem, że świadczenie Dobry Start pobierać będzie skarżąca, niewątpliwie nie może być uznane za wykonanie wskazań zawartych w wyroku z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. III SA/Kr 1429/23. Już samo przesłanie przez ojca dziecka tylko pierwszych dwóch stron tego porozumienia winno było skłonić organ w pierwszej kolejności do wezwania zarówno ojca dziecka, jak i skarżącej do przesłania pozostałych stron tego dokumentu, przeanalizowania jego treści, a następnie dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, celem wypełnienia zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. III SA/Kr 1429/23. Niewątpliwie organ nie wykorzystał wszystkich możliwości zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu administracyjnym, zaś użycie sformułowania "w szczególności" pozwala przyjąć, że wyliczenie to jest jedynie przykładowe. Powyższe oznacza, że ustawodawca nie ograniczył liczby środków dowodowych, za pomocą których organ może dokonać pełnych i zarazem prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów i winien to robić w ramach konkretnego postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 maja 2025 r., sygn. II SA/Gd 1333/24, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.., uchylił zaskarżoną decyzję.