Postanowienie - III OZ 197/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 29 maja 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w.... Administracyjne postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 239/26 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr SKO-4220A/18/25 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie środowiskowych uwaruUchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w.... Administracyjne postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 239/26 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr SKO-4220A/18/25 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie środowiskowych uwaru
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
spadek
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
29 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Sławomir Wojciechowski
Podstawa prawna
art. 16
kpa
art. 145
kpa
art. 10
kpa
art. 30
kpa
art. 28
kpa
art. 145
ppsa
art. 58
ppsa
art. 53
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
UZASADNIENIE
D.M. (dalej także jako: "skarżąca", "wnosząca zażalenie") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 kwietnia 2025 roku (dalej także jako: "SKO, "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr SKO-4220A/18/25 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań.Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 239/269, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu: odrzucił skargę.W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że jak wynika z akt niniejszej sprawy decyzja była najpóźniej doręczona M.G., co miało miejsce 6 maja 2025 r. Tym samym wniesienie skargi w dniu 17 lutego 2026 r. niewątpliwie nastąpiło z uchybieniem ustawowego 30 dniowego terminu, który upływał w niniejszej sprawie z dniem 5 czerwca 2025 r.WSA w Poznaniu podniósł, że odnosząc się do okoliczności doręczenia skarżącej w dniu 28 stycznia 2026 r. decyzji, która to okoliczność nie jest kwestionowana przez organ, wskazać należy, że powyższe nie miało znaczenia w sprawie, a takie doręczenie traktować należy jako dokonane wyłącznie w celach informacyjnych.WSA w Poznaniu zaznaczył również, iż zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Z kolei decyzja jest prawomocna jeżeli nie można jej zaskarżyć do sądu przy czy należy tu również rozumieć upływ terminu do wniesienia skargi.W ocenie WSA w Poznaniu dopuszczenie możliwości pozbawienia decyzji uzyskanego przez nią uprzednio waloru prawomocności – na skutek późniejszego doręczenia decyzji wydanej w sprawie podmiotowi, który nie był traktowany wówczas jako strona postępowania – byłoby sprzeczne z proklamowaną w art. 16 § 1 i 3 k.p.a. zasadą trwałości decyzji. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby w istocie nieograniczoną czasowo, niepewność dla innych stron postępowania (adresatów decyzji), szczególnie zaś dla wnioskodawcy danego postępowania, co do okoliczności prawomocności rozstrzygnięcia.WSA w Poznaniu wskazał, że w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., w przypadku naruszenia przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd administracyjny zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego aktu bez konieczności dokonywania oceny, czy stwierdzone uchybienie miało i ewentualnie jaki wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Tym samym w przypadku dopuszczenia możliwości zaskarżenia decyzji prawomocnych do sądu administracyjnego z uwagi na fakt późniejszego doręczenia decyzji osobie, która została pominięta musiałoby skutkować uchyleniem decyzji bez względu na to czy pozbawienie możliwości działania miało lub nie wpływ na rozstrzygnięcie. Natomiast zgodnie z regulacjami k.p.a. we wznowionym postepowaniu organ może odmówić uchylenia decyzji jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.WSA w Poznaniu doszedł do przekonania, że z tych też względów skoro decyzja jest ostateczna i prawomocna to późniejsze jej doręczenia, nie powoduje otwarcia biegu nowego terminu do wniesienia od niej skargi.WSA w Poznaniu podkreślił również, że stronie, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna i prawomocna, przysługuje prawo złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wynika z treści skargi skarżąca z takiej możliwości skorzystała. Natomiast sam brak reakcji organu na ten wniosek nie może być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie.WSA w Poznaniu wskazał również, że oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie oznacza w żadnym wypadku niedopuszczalności żądania wznowienia postępowania nadzwyczajnego z takiego powodu, że decyzja objęta wnioskiem stała się ostateczna i prawomocna. Trwałość decyzji (postanowień) ostatecznych i prawomocnych oznacza, że nie poddają się zaskarżeniu w trybie zwykłym, instancyjnym, co jednak nie wyklucza ich weryfikacji w trybach nadzwyczajnych, w tym trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 k.p.a.).Z tych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 oraz § 3 p.p.s.a., WSA w Poznaniu orzekł jak w sentencji postanowienia.Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiodła skarżąca wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Poznaniu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła:1. naruszenie art. 53 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., art. 10 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że termin do wniesienia skargi biegnie niezależnie od doręczenia decyzji stronie pominiętej w postępowaniu, podczas gdy brak doręczenia decyzji wyklucza rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi;2. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, że skarżąca została pozbawiona udziału w postępowaniu administracyjnym;3. naruszenie art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie skarżącej prawa do sądu wskutek odmowy merytorycznego rozpoznania sprawy oraz faktyczne zamknięcie drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw;4. naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie oraz przyjęcie wykładni przepisów postępowania prowadzącej do nadmiernego formalizmu i faktycznego pozbawienia skarżącej prawa do sądu, w sytuacji gdy:– skarżąca została pominięta w postępowaniu administracyjnym,– nie doręczono jej decyzji,– nie miała realnej możliwości wcześniejszego wniesienia skargi,a mimo to Sąd I instancji odrzucił skargę z przyczyn formalnych, przyjmując rzekome uchybienie terminowi do wniesienia skargi, co doprowadziło do:– faktycznego zamknięcia drogi sądowej,– pozbawienia skarżącej prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy,– naruszenia istoty prawa do sądu, które powinno mieć charakter realny, a nie iluzoryczny;5. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy oraz nie odniesienie się do kluczowych argumentów dotyczących pominięcia strony, co doprowadziło do wadliwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.W uzasadnieniu zażalenia skarżąca przedstawiła szczegółowe rozważania dotyczące podniesionych zarzutów.Odpowiedź na zażalenie nie została wniesiona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż wskazane w zażaleniu.W myśl art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje zatem, ponad wszelką wątpliwość, w jakiej dacie rozpoczyna bieg 30-dniowy termin w sytuacji gdy decyzja została stronie doręczona. Nie wskazuje natomiast wprost od kiedy termin ten biegnie w sytuacji, gdy skarżącemu będącemu stroną postępowania rozstrzygnięcia takiego nie doręczono.Na wstępie wskazać należy, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, prawidłowe jest stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołał się w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji, iż strona postępowania administracyjnego, której nie doręczono decyzji może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji. Zatem skarżący, który nie brał udziału w postępowaniu i któremu nie doręczono decyzji – jeżeli nie skorzystał z uprawnienia do złożenia skargi przed upływem 30 dni od daty doręczenia decyzji innej stronie postępowania – nie może skutecznie domagać się sądowej kontroli decyzji administracyjnej. Wniesioną zaś przez niego skargę po tym czasie, jako spóźnioną, należy odrzucić (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II OZ 1326/16; z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1184/19 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).Także w piśmiennictwie zaaprobowano takie rozumienie art. 53 § 1 p.p.s.a., według którego, strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. (patrz: A. Kabat (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, pkt 4 do art. 53 oraz przywołane tam postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Op 65/06, ONSA i wsa 2007/2/31).Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, gdyż organ odwoławczy nie uczynił jej adresatem decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, wynikającym z art. 53 § 1 p.p.s.a. Wniesienie skargi po upływie terminu skutkuje odrzuceniem skargi, chyba ze skarżący złoży skuteczny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Ponadto nie uszczupla to prawa strony do obrony swoich interesów, gdyż służy jej nadto prawo wniesienia podania o wznowienie postępowania administracyjnego, w myśl art. 148 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 KPA.Podkreślić należy, że określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. termin jest terminem ustawowym, tj. nie może być skracany ani przedłużany przez sąd, prekluzyjnym w tym znaczeniu, że jego upływ sąd uwzględnia z urzędu i z tej przyczyny odrzuca wniesioną skargę, oraz terminem procesowym, a więc w razie jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie skarżącemu.Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę przyjmując, że wynikający z art. 53 § 1 p.p.s.a. termin na wniesienie skargi nie został zachowany.Podkreślić jednak należy, że odrzucenie skargi z powodu wniesienia jej po terminie może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny naruszenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Jakiekolwiek braki w ustaleniach faktycznych w tym zakresie nie mogą obciążać strony skarżącej, taka bowiem okoliczność oznaczałaby nieuprawnione ograniczenie wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1772/15; z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1229/16; z 17 lutego, 2026 r., sygn. akt III OZ 17/26).Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy ocenić jako przedwczesne. W rozpoznawanej sprawie nie dokonano bowiem wyczerpujących ustaleń, co do zasadniczej okoliczności, tj. wejścia skarżącej do postępowania administracyjnego jako strona będąca następcą prawnym po zmarłym E.K.Z treści skargi wynika, że E.K. zmarł w dniu 11 sierpnia 2024 r., zaś postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 19 grudnia 2024 r. stwierdzono, że skarżąca jest jego jedyną spadkobierczynią. Orzeczenie jest prawomocne wraz z dniem 30 grudnia 2024 r. Zaskarżona decyzja SKO została wydana w dniu 30 kwietnia 2025 r., tj. w dacie, kiedy stroną postępowania winna być skarżąca, nie zaś nieżyjący E.K. Z akta administracyjnych jasno wynika, że decyzja została skierowana do E.K. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął przedmiotową okoliczność, która jawi się jako zasadnicza dla dalszego postępowania.Wskazać należy, że nabywca spadku na gruncie art. 30 § 4 k.p.a. stał się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym uzyskał interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. stanowi, iż w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten pozwala na kontynuowanie i zakończenie wszczętego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy na skutek sprzedaży lub dziedziczenia następuje zmiana podmiotu stosunku materialno-prawnego. Następstwo procesowe uregulowane powyższym przepisem jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania. Ważne jest, aby zdarzenia prawne rodzące następstwo procesowe, tak succesio mortis causa, jak i succesio inter vivos, nastąpiły w toku postępowania, a zatem w określonym przedziale czasowym, pomiędzy rozpoczęciem, a zakończeniem konkretnego postępowania administracyjnego (patrz: wyrok NSA z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 310/99, Lex nr 55755). Przesłanka ta jest spełniona w niniejszej sprawie skoro skarżąca swoje uprawnienia do przedmiotu postępowania wywodzi z czynności prawnych mających miejsce po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, a stwierdzeniem nabycia spadku jako osoba będąca następcą prawnym po zmarłym. W konsekwencji skarżąca, na gruncie art. 30 § 4 k.p.a., stała się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym uzyskała interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Zgodnie z art. 28 k.p.a., przymiot strony postępowania administracyjnego przysługuje wyłącznie temu, kto ma interes prawny.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocenił uchybienie terminu do wniesienia skargi i wydał zaskarżone postanowienie bez jakichkolwiek rozważań w przedmiocie kwestii statusu skarżącej jako strony postępowania już na etapie postępowania administracyjnego z uwagi na bycie następcą prawnym po zmarłym, co miało miejsce przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez SKO.Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji pozyska kompletne akta administracyjne oraz przede wszystkim szczegółowo pochyli i odniesie się do twierdzeń skarżącej dotyczących braku udziału następców prawnych w postępowaniu administracyjnym oraz braku zawieszenia przez organ postępowania.Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia.O zwrocie uiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 listopada 2025 r., nadanym przez art. 1 pkt 6 i art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2025 r. poz. 1427).W odniesieniu do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości wydania orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia.., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia.