Wyrok - III OSK 1722/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 10 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Ubezpieczenie społeczne, Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1710/24 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dniOddalono skargę kasacyjną. Ubezpieczenie społeczne, Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1710/24 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dni
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
10 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Hanna Knysiak - Sudyka
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1710/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 września 2024 r. nr 010000.620.32145.2024-WSW w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm., dalej jako "u.e.r."). Zdaniem Sądu I instancji za szczególną okoliczność w rozumieniu tego przepisu może być uznane zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.Skarżący na przestrzeni 48 lat życia do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował 12 lat, 9 miesięcy i 29 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W latach 1995-1998, 1999-2002, 2006-2009, 2014-2016, 2021-2022 wystąpiły przerwy w podjęciu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Motywując podjętą decyzję organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, która nastąpiła dopiero od 19 lipca 2022 r. Jednakże zdaniem Sądu liczne choroby skarżącego i wysokie bezrobocie w miejscu zamieszkania powodują, że nie można wykluczyć, iż skarżący nie miał realnej możliwości kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia. Organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej i poszukującej pracy. Skarżący w latach 1998, 2005-2006, 2012-2013 oraz 2017 przebywał na zasiłkach chorobowych, a zatem miał już problemy zdrowotne. Jakkolwiek bezrobocie i związane z tym trudności ze znalezieniem pracy co do zasady nie są uznawane w orzecznictwie za okoliczność szczególną, nie oznacza to, iż okoliczności te mogą być pomijane podczas rozpatrywania wniosków o świadczenie w drodze wyjątku. Skarżący wykazywał aktywność zawodową i dążył do pozyskania pracy zarobkowej.Zdaniem Sądu I instancji zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przyznanie wnioskowanego świadczenia następuje w drodze decyzji uznaniowej, w trybie określonym w ustawie z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2185), dalej jako "k.p.a." Organ naruszył przepisy postępowania dowodowego (art. 7, 9, 10 § 1, 11, 75, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.), bowiem nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności faktycznych sprawy z punktu widzenia przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r., co mogło mieć istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. W konsekwencji co najmniej przedwcześnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z uwagi na naruszenie przez organ powołanych przepisów postępowania, Prezes ZUS powinien uwzględnić powyższe wskazania co do konieczności dokonania ustaleń faktycznych i rozważań w zakresie oceny spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności uniemożliwiających skarżącemu nabycie uprawnienia w trybie zwykłym.Skargę kasacyjną wniósł organ, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie:1) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 83 ust. 1 u.e.r., przez przyjęcie, że pomimo tego, iż w okresie przed 19 lipca 2022 r. skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały skarżącemu podjęcie zatrudnienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwała bowiem ustalić moment, z którym osoba ubezpieczona nie miała obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego,2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2185) przez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że:a) w okresie przed 19 lipca 2022 r. pomimo braku orzeczenia u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy istniały szczególne okoliczności z powodu których skarżący nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i z najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego, a organ w sposób wyczerpujący zebrał i prawidłowo rozpatrzył materiał dowodowy,b) organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, gdyż w ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy nie został przez organ wyczerpująco ustalony i oceniony, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy, realizując zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są co prawda do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, a strona jest bowiem zobowiązana przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu, a strona dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i w piśmie procesowym z 29 listopada 2024 r. przedstawiła okoliczności na których podstawie Sąd I Instancji uchylił decyzję Prezesa ZUS,c) "zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że skarżący spełnił wszystkie przesłanki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, podczas gdy Sąd I Instancji nie uwzględnił, że strona będąc niezadowolona decyzji nie skorzystała z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wówczas organ bardzo szczegółowo odniósłby się do przedstawionych zarzutów i w razie potrzeby przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe".W oparciu o tak sformułowane zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie w całości skargi strony przeciwnej lub ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i naruszenia prawa materialnego. Z uwagi na to, że przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 39 ze zm.) dalej jako u.e.r., wyznaczają zakres koniecznych ustaleń w sprawie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jako pierwszy podlegał ocenie zarzut naruszenia prawa materialnego tj. naruszenia art. 83 ust. 1 u.e.r. przez jego "błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie". Naruszenia tego autor skargi kasacyjnej upatruje w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, "że pomimo, iż przed 19 lipca 2022 r. skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały skarżącemu podjęcie zatrudnienia, (...)". Zarzut ten nie jest zasadny.Odnosząc się do nie do końca zrozumiałej argumentacji organu przytoczonej na poparcie zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 u.e.r., należy przypomnieć brzmienie tego przepisu, zgodnie z którym świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Zatem świadczenie w drodze wyjątku przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r. jest regulacją szczególną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z omawianego przepisu wynikają następujące przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) podleganie ubezpieczeniu społecznemu, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie posiada niezbędnych środków utrzymania (wyrok NSA z 30 lipca 2021 r., III OSK 1703/21).Z art. 83 ust. 1 u.e.r. wynika, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności (innymi słowy nie mógł wypracować odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia), a jednocześnie całkowita niezdolność do pracy uniemożliwia mu podjęcie pracy. Przesłanki te obok pozostałych muszą wystąpić łącznie, a żadna z nich nie jest tożsama z poprzednią. Z owego przepisu wynika, że nie chodzi o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Jako szczególną okoliczność rozumieć należy zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Musi mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyroki NSA z 23 listopada 20221 r. sygn. akt III OSK 5229/21 LEX nr 3331784, z 26 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4819/21 LEX nr 3309707 ).Zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie organem, że data powstania całkowitej niezdolności do pracy, chociaż nie została wymieniona wśród przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Pozwala bowiem ustalić moment, z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego. Nie oznacza to jednak, że szczególne okoliczności, potwierdzające ograniczenie możliwości lub wręcz niemożliwość wypracowania odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia, nie mogą zachodzić w okresach sprzed daty powstania całkowitej niezdolności do pracy.Jak to trafnie wyjaśnił Sąd I instancji, szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r., to zarówno zdarzenia o charakterze siły wyższej, jak i wszelkiego rodzaju sytuacje, które powodują, że dana osoba pozostaje w istocie poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Powołany przepis nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W tym zakresie zasadnym jest odwołanie się do poglądu wypracowanego w orzecznictwie, zgodnie z którym nie tylko całkowita niezdolność do pracy będzie szczególną okolicznością, jako że jest stanem udaremniającym i wykluczającym aktywność zawodową, lecz także częściowa niezdolność do pracy, przez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być - przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy - kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 733/08). Niewątpliwie bowiem zły stan zdrowia, zapowiadający zwiększoną absencję w pracy, utrudnia poszukiwanie pracy i zniechęca potencjalnych pracodawców do zatrudnienia osoby chorej. Jest ona bowiem teoretycznie zdolna do pracy, ale w praktyce możliwość wykorzystania jej potencjału zawodowego jest znacznie ograniczona.Całkowicie niezrozumiałe jest podnoszenie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestii dotyczącej związania Prezesa ZUS orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, bowiem przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu. Data powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącego, tj. 19 lipca 2022 r. i data powstania trwałej częściowej niezdolności do pracy skarżącego, tj. 14 sierpnia 2017 r. nie są przedmiotem sporu a Sąd I instancji nie podważał stanowiska organu w tym zakresie. Nie jest również kwestionowane, że skarżący nie ma niezbędnych środków do utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził natomiast, że nie wystąpiła obligatoryjna przesłanka konieczna do jego przyznania, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej wnioskodawcy. Zatem należy tu zauważyć, że całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie (co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie), natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy.Przytoczona wyżej wykładnia art. 83 ust. 1 u.e.r. oraz stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonej decyzji, prowadzi do wniosku, że Prezes ZUS co najmniej przedwcześnie stwierdził brak przesłanek do zastosowania art. 83 ust. 1 u.e.r. i odmowy przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku. Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że Prezes ZUS nie ustalił w sposób wystarczająco staranny stanu faktycznego niniejszej sprawy, nie wyjaśnił, czy przerwy w zatrudnieniu mogły być spowodowane szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i nie wyjaśnił wystarczająco swojego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem Prezes ZUS nie spełnił wymogów przewidzianych w przepisach art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 24 u.e.r. a Sąd I instancji prawidłowo zarzucił mu naruszenia tych przepisów.Podejmując decyzję administracyjną w sprawach o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zobligowany jest do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.). Ciąży na nim także obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) oraz obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Zobowiązany jest również w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.) oraz uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a.Odnosząc się do argumentacji organu związanej z zarzutami naruszenia przepisów postępowania, przed wszystkim należy wyjaśnić, że Sąd I instancji nie stwierdził, że "pomimo braku orzeczenia u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy, istniały szczególne okoliczności, z powodu których skarżący nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym". Sąd ten nie stwierdził również, że "skarżący spełnił wszystkie przesłanki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku". Sąd ten zarzucił natomiast organowi, że nie dokonał wystarczających ustaleń i nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności w zakresie oceny czy wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu nabycie uprawnienia w trybie zwykłym i co najmniej przedwcześnie odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z ustaleń organu zawartych w zaskarżonej decyzji wynika tylko, że skarżący na przestrzeni 48 lat życia do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował 12 lat, 9 miesięcy i 29 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W latach 1995-1998, 1999-2002, 2006-2009, 2014-2016, 2021-2022 wystąpiły przerwy w podjęciu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Innych ustaleń w zaskarżonej decyzji nie poczyniono. W zaskarżonej decyzji nie ustalono nawet od kiedy skarżący ma orzeczoną trwałą częściową niezdolność do pracy a nawet, od kiedy ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Tych braków nie konwaliduje znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja i odpowiedź na skargę a tym bardziej skarga kasacyjna.Tymczasem we wniosku o przyznanie świadczenia skarżący podał między innymi, że do przyznania mu renty w trybie zwykłym zabrakło mu udokumentowanych 19 dni pracy (udokumentowania tego okresu jako składkowego). Wskazywał, że brak ten wyniknął z niepłacenia składek na ubezpieczenie społeczne przez wskazanych przez niego pracodawców. Po powrocie do kraju z Ukrainy 23 maja 2021 r., gdzie był zatrudniony przez polskiego pracodawcę, nastąpiło znaczne pogorszenie się jego stanu zdrowia wykluczające dalszą pracę. Z kolei w skardze powołał się na liczne zdiagnozowane choroby podkreślając, że zaczął chorować od 2017 r. na niewydolność serca, cukrzycę, nadciśnienie, obecnie ma zdiagnozowany nowotwór ucha środkowego, przełyku i śródpiersia. Powołał się na wysokie bezrobocie w miejscu zamieszkania w okresie od sierpnia 2005 r. do sierpnia 2014 r., co uniemożliwiało znalezienie zatrudnienia. Potwierdził to dołączając do pisma procesowego z 29 listopada 2024 r. zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z 22 listopada 2024 r. na okoliczność zarejestrowania się jako osoba bezrobotna i brak ofert pracy w okresie jej poszukiwania oraz statystyki bezrobocia w powiecie [...] na tle województwa mazowieckiego za: sierpień 2005 r., wrzesień 2009 r., styczeń-sierpień 2012 r., sierpień 2014 r.Za Sądem I instancji należy powtórzyć, że w świetle powyższego nie można wykluczyć, że w okresach przerw w zatrudnieniu M. R. nie miał realnej możliwości kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia społecznego nie tylko z powodu stanu zdrowia utrudniającego podjęcie zatrudnienia, ale także z uwagi na bezrobocie. Organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej i poszukującej pracy. Z ustaleń organu nie wynika, aby Powiatowy Urząd Pracy [...] przedstawiał skarżącemu oferty pracy, a ten je odrzucał. Przeciwnie skarżący zatrudnienia poszukiwał, o czym świadczy jego rejestracja w charakterze bezrobotnego w okresach wskazanych jako okresy bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że skarżący w latach 1998, 2005-2006, 2012-2013 oraz 2017 przebywał na zasiłkach chorobowych, a zatem miał już problemy zdrowotne. Potwierdzeniem tej okoliczności jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 9 lipca 2024 r. (znajdującego się w aktach sprawy) ustalające częściową niezdolność do pracy od 14 sierpnia 2017 r. a pomimo tego w okresie od 1 października 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. skarżący pozostawał w zatrudnieniu. Prezes PZU w ogóle nie dostrzega, że skarżący przed 19 lipca 2022 r. (data stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy) przez prawie pięć lat był trwale częściowo niezdolny do pracy. Ponadto, jakkolwiek bezrobocie i związane z tym trudności ze znalezieniem pracy co do zasady nie są uznawane w orzecznictwie za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania omawianego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS tym niemniej nie oznacza to, iż okoliczności te mogą być pomijane podczas rozpatrywania wniosków o świadczenie w drodze wyjątku. Skarżący wykazywał aktywność zawodową i dążył do pozyskania pracy zarobkowej. Zestawiając te okoliczności z jego kwalifikacjami zawodowymi i stanem zdrowia, nie można wykluczyć, że choć skarżący dokładał starań w pozyskaniu legalnego zatrudnienia, to jednak z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł takowego pozyskać. Nie można też nie dostrzegać, że skarżącemu odmówiono prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu nieudowodnienia w ostatnim dziesięcioleciu przed datą powstania niezdolności do pracy łącznie co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Udowodnił tylko 4 lata 11 miesięcy i 11 dni. Zatem zabrakło mu tylko 19 dni składkowych i nieskładkowych w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy.Odnosząc się do argumentacji wskazanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, należy zauważyć, że Sąd I instancji nie wskazał, że organ ponowie rozpoznając sprawę ma rozważać kwestie stricte medyczne pomimo istnienia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w zakresie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącego i daty powstania częściowej niezdolności do pracy, ponieważ daty te nie są sporne w sprawie. Prezes ZUS powinien natomiast wyjaśnić szczególne okoliczności istniejące po stronie skarżącego, które ograniczały, utrudniały czy wręcz udaremniały możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych, szczególnie w okresie jego częściowej niezdolności do pracy. Nie można bowiem pominąć złego stanu zdrowia skarżącego, potwierdzonego orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, niewątpliwie utrudniających mu podjęcie pracy zarobkowej na rynku pracy z występującym bezrobociem. Co prawda, z uwagi na wyjątkowy charakter przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r., to szczególnie na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia materiału dowodowego. Jednak nie zwalnia to Prezesa ZUS od działania w tym zakresie z urzędu, szczególnie, gdy okoliczności niniejszej sprawy to umożliwiają a skarżący nie korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika. Stosownie do treści art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.W kwestii dostrzeżonych przez Sąd I instancji braków uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ma ono charakter ogólnikowy naruszający wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Organ przytoczył w nim treść art. 83 ust. 1 u.e.r. i poza podaniem długości ustalonych okresów składkowych i nieskładkowych skarżącego oraz okresów przerw w zatrudnieniu, poprzestał na stwierdzeniu, że wobec skarżącego w wymienionych przerwach w zatrudnieniu nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, co oznacza, że nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia z ubezpieczenie społecznego. Tę niedoskonałość uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ niejako potwierdza podnosząc w skardze kasacyjnej zarzut 2) c), stwierdził bowiem, że dopiero po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy "organ bardzo szczegółowo odniósłby się do przedstawionych zarzutów i w razie potrzeby przeprowadziłby dodatkowe postępowanie dowodowe".Oczywiście bezzasadnym jest zarzut 2) c), naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., polegający na nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji tego, że skarżący będąc niezadowolony z decyzji nie skorzystał z możliwości zwrócenia się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzut ten świadczy o całkowitym niezrozumieniu dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i związanego z tym ponownego rozpoznania sprawy przez ten sam organ na skutek wniosku strony. Każda decyzja wydana przez organ administracji, w tym pierwsza decyzja wydana przez Prezesa ZUS, od której przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, powinna być zgodna z prawem, w szczególności spełniać wymogi z art. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w szczególności co do wymogu przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, oceny przeprowadzonych dowodów i uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Niedorzeczne byłoby przyjmowanie, że wymogi te powinna spełniać dopiero decyzja wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy.Podsumowując, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co skutkowało koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.. ją oddalił.