Wyrok - I OSK 1872/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 26 września 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1631/23 w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/4Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1631/23 w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/4
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
osoba uprawniona do alimentów
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
26 września 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Wesołowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W GLIWICACH WYROKIEM Z 10 MAJA 2024 R., II SA/GL 1631/23, ODDALIŁ SKARGĘ M.Ł. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W KATOWICACH Z 9 SIERPNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach pomocy. Pełnomocnik zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej w całości ani części pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dodatkowo pełnomocnik zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:1) art. 17 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), dalej: u.ś.r., i odmowę skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo że kafeteria zaangażowania skarżącego, polegająca na konieczności sprzątania miejsca zamieszkania ojca, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, uczestnictwa w wizytach lekarskich oraz pomocy przy poruszaniu się, kształtuje przekonanie, że zakres tych czynności wykracza poza zakres "zwykłych świadczeń alimentacyjnych" i jako takie prowadziło do konieczności rezygnacji przez skarżącego ze świadczenia pracy;2) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. przez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy fakt pobytu ojca skarżącego w ośrodku opiekuńczym wynika wyłącznie z faktu aktualnego pozbawienia wolności przez skarżącego, co z kolei kształtuje to również przekonanie o braku możliwości samodzielnego zaspokojenia swoich potrzeb przez ojca skarżącego.W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakresem opieki sprawowanej przez skarżącego nad jego niepełnosprawnym ojcem a pozostawaniem przez skarżącego osobą nieaktywną zawodowo. Organy rozpatrujące wniosek skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem uznały m.in. że zakres czynności pomocowo-opiekuńczych nie uzasadnia rezygnacji i niepodejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej i jest możliwy do pogodzenia z zatrudnieniem chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stanowisko to zostało podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznający skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach.Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. w pierwszej kolejności należy odnotować wadliwość tak postawionego zarzutu. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych w podstawach skargi kasacyjnej należy powołać wyraźnie normę prawa materialnego, tj. wskazać właściwy artykuł lub paragraf, a także konkretny ustęp czy punkt, jeżeli w danym przepisie one występują. Niezbędne jest ponadto określenie rodzaju zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd kasacyjny zgodnie bowiem z przytoczonym powyżej art. 183 p.p.s.a. nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie bada ponownie legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, w jakim może i powinien to czynić sąd pierwszej instancji. Nawet wówczas, gdy wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wadliwy, Naczelny Sąd Administracyjny nie może tej wadliwości usunąć, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zostały postawione i uzasadnione zarzuty konkretnych norm prawa materialnego i procesowego, chyba że zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1788/06).Mając powyższe na uwadze należy odnotować, że analizowany zarzut został oparty na niepełnej podstawie prawnej. Zauważyć bowiem należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. dzieli się na punkty, których zakres zastosowania jest rozłączny. W sytuacji takiej powinnością pełnomocnika procesowego sporządzającego skargę kasacyjną w warunkach tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego (art. 175 § 1 p.p.s.a.) było wskazanie konkretnego punktu, na którym opiera on swój zarzut. Niezależnie od powyższego przyjąć jednakże należy bez uszczerbku dla art. 183 p.p.s.a., że w warunkach rozpoznawanej sprawy intencją autora skargi kasacyjnej było uczynienie podstawą prawną zarzutu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tylko bowiem ten przepis umożliwiałby skarżącemu uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.Ponadto należy zauważyć, że w myśl art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia prawa materialnego przybiera dwie postaci: błędnej wykładni przepisu oraz błędnego zastosowania przepisu. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że prawidłowo sformułowany zarzut naruszenia prawa materialnego musi wskazywać co najmniej jedną z tych form oraz – w zależności od wybranej formy – wskazywać w jaki sposób wykładnia dokonana przez wojewódzki sąd administracyjny jest wadliwa i jaki powinien być efekt prawidłowej wykładni przepisu bądź na czym polega wadliwe zastosowanie przepisu, tj. dlaczego subsumpcja stanu faktycznego pod normę wywiedzioną z przepisów prawa materialnego była wadliwa.Analizowany zarzut nie wskazuje formy uchybienia, którego zdaniem autora skargi kasacyjnej miał dopuścić się Sąd pierwszej instancji. Zasadniczej wady tego zarzutu nie należy jednakże upatrywać w samym niewskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego, ale w konsekwencji tego uchybienia. Jak wskazano to powyżej, prawidłowa konstrukcja zarzutu naruszenia prawa materialnego oparta o jedną z form wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymusza niejako adekwatne uzasadnienie tego zarzutu w postaci opisania błędu wojewódzkiego sądu administracyjnego dotyczącego niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego i normy prawnej rekonstruowanej na jego podstawie bądź wskazania na czym polegało błędne odczytanie treści normy prawnej na podstawie przepisu stanowiącego podstawę prawną zarzutu.Odnotować w tym miejscu należy, że autor skargi kasacyjnej uzasadniając analizowany zarzut wskazał, że odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z błędnego uznania, że zakres czynności pomocowo-opiekuńczych nie wskazuje na istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a możliwością wykonywania pracy zawodowej lub innej formy zarobkowania, który to związek jest niezbędny na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tak sformułowane uzasadnienie zarzutu wskazuje, że autor skargi kasacyjnej wywodzi skutek w postaci odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w błędnej ocenie stanu faktycznego. Jako takie uzasadnienie to mogłoby korespondować z zarzutem naruszenia art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., którego autor skargi kasacyjnej nie postawił. Przypomnieć w tym miejscu wypada, że zgodnie z utrwaloną i niekwestionowaną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwe ustalenia faktyczne nie mogą być zwalczane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego.Przypomnieć w tym miejscu wypada, że skuteczne postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego możliwe jest w sytuacji, w której strona nie kwestionuje prawidłowości ustalenia stanu faktycznego. Ustalenie stanu faktycznego umożliwia bowiem ustalenie czy wykładnia przepisu prawa materialnego jest prawidłowa z uwagi na ustalony kształt stanu faktycznego i czy dopuszczalna jest jego subsumcja pod tak ustaloną normę. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że analizowany zarzut nie posiada adekwatnego uzasadnienia odpowiadającego przyjętej przez autora skargi kasacyjnej podstawie prawnej, co czyni go bezskutecznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 355/24).Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. wyjaśnić należy, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest nie tylko w przypadku spełnienia przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. istnienia pomiędzy opiekunem a osobą niepełnosprawną obowiązku alimentacyjnego, legitymowania się przez osobę niepełnosprawną określonym orzeczeniem lekarskim oraz istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy czynnościami opiekuńczo-pomocowymi a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowaniem, ale także niewystąpienia okoliczności – do których należą sytuacje opisane m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. – które powodują, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane pomimo spełnienia przesłanek pozytywnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że konieczność dokonania oceny, czy w sprawie występują wspomniane przesłanki negatywne, aktualizuje się dopiero w sytuacji, gdy stwierdzone zostanie spełnienie przesłanek pozytywnych warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.W rozpoznawanej sprawie rozpatrujące wniosek skarżącego organy, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wprawdzie odnotowały, że ojciec skarżącego przebywa w ośrodku opiekuńczym, co wskazuje na ziszczenie się przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., ale zasadniczą przesłanką odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostawał brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy zakresem podejmowanych przez skarżącego czynności opiekuńczo-pomocowych a możliwością podjęcia zatrudnienia. Ewentualne zatem uwzględnienie tego zarzutu nie powodowałoby, że skarżący mógłby nabyć uprawnienie do wnioskowanego przez siebie świadczenia. Tym samym analizowany zarzut nie mógł wywrzeć skutku spodziewanego przez autora skargi kasacyjnej.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a..), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.