Wyrok - I SA/Rz 610/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - z dnia 24 marca 2026
Teza
Oddalono skargę. Ubezpieczenie społeczne, ulgi w spłacaniu należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi J.Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2025 r., nr UP-723/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz GwarantowaOddalono skargę. Ubezpieczenie społeczne, ulgi w spłacaniu należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi J.Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2025 r., nr UP-723/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowa
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
płatnik składek / pracodawca
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Przewodniczący
Jarosław Szaro
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes, organ) decyzją z 21 października 2025 r. UP- 723/2025 utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ) z 11 sierpnia 2025 r. nr 1488/2025 odmawiającą J. Ś. (dalej: zobowiązany/skarżący):1. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł, w tym na: .a) ubezpieczenia społeczne - za okres 09,11/2006, 03-05/2007,10/2007-01/2008, 03-11/2008, 01/2009, 03/2009-01/2012, 03-11/2012 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...]zł, odsetek- [...] zł, kosztów upomnienia - 26,40 złb) ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2008, 08-11/2008, 08/2009-10/2010, 01- 12/2011, 02-11/2012 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...]zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - 36,95 zł,c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2008, 08-11/2008, 08/2009-10/2010, 01-12/2011, 02-11/2012 r. w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...]zł,2. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:a) ubezpieczenia społeczne - za okres 09,11/2006, 03-05/007, 10/2007-01/2008, 03- 11/2008, 01/2009, 03/2009-01/2012, 03-ll/2012r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...]zł, odsetek - [...]zł, kosztów upomnienia - 26,40 zł,b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2008, 03-11/2008, 04/2009-10/2010, 12/2010-12/2011, 03-11/2012 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...]zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - 36,95 zł,c) Fundusz Pracy za okres 01/2008, 08-11/2008, 08/2009-10/2010, 01-12/2011, 02- 11/2012 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...]zł,Jak wynika z akt sprawy w dniu 21 maja 2025 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie umorzenia należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2025 r., nr 1488/2025, odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art.28 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025r., poz.350 - dalej: u.s.u.s.), z wyjątkiem przesłanki z art.28 ust.3 pkt 2 u.s.u.s., ponieważ postanowieniem z [...] lutego 2020r. Sąd Rejonowy w [...] oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości zobowiązanego, lecz korzystając z tzw. uznania administracyjnego ZUS stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania prymatu interesu strony nad interesem publicznym, rozumianego jako uwzględnianie interesu funduszów ubezpieczeniowych, którymi ZUS zarządza. Zdaniem organu nie zachodzą w sprawie żadne szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności.W dniu 10 września 2025 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. W piśmie tym zwrócił się ponownie o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lata 2006 – 2012, które nie zostały przez niego opłacone.Decyzją z [...] października 2025 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku, nawet w przypadku wystąpienia określonych przesłanek. Umorzenie stanowi odstępstwo od zasady powszechności ponoszenia ciężarów publicznoprawnych i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy zostanie wykazana całkowita nieściągalność należności lub szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi. W ocenie organu nie zachodzi w sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności należności, gdyż skarżący uzyskuje stały dochód z emerytury oraz posiada majątek w postaci nieruchomości, co stwarza realną możliwość prowadzenia egzekucji. Sam fakt oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków nie przesądza o trwałej niezdolności do regulowania zobowiązań. Organ podkreślił również, że skarżący przez długi czas nie podejmował skutecznych działań w celu spłaty zadłużenia, co doprowadziło do znacznego wzrostu odsetek. Wskazano, że wcześniejsze uregulowanie należności zależało od jego woli. Analizując przesłanki umorzenia określone w przepisach szczególnych, tj. w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz.1365 – dalej: rozporządzenie wykonawcze z 2003r.), organ uznał, że sytuacja zdrowotna skarżącego oraz obowiązek opieki nad matką, choć trudne, nie pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu, a tym samym nie stanowią podstawy do umorzenia należności. Podobnie ograniczone możliwości finansowe nie zostały uznane za wyjątkowe, gdyż dochody gospodarstwa domowego przekraczają poziom minimum socjalnego i pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.Organ wskazał także, że przy ocenie sytuacji materialnej zasadnie uwzględniono dochody członków gospodarstwa domowego, w tym syna skarżącego, a także posiadany majątek, który może stanowić źródło zaspokojenia należności. W konsekwencji ZUS uznał, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności ani z uwagi na ich nieściągalność, ani ze względu na ważny interes zobowiązanego. Jednocześnie podkreślono, że nawet częściowa spłata zadłużenia leży w interesie publicznym, a umorzenie w niniejszej sprawie byłoby przedwczesne.W skardze do tut. Sądu skarżący nie zgodził się z przedmiotową decyzją i wniósł o jej uchylenie, zarzucając błędną ocenę stanu faktycznego. W szczególności wskazał, że jego wniosek dotyczył należności za lata 2006–2012, które - jego zdaniem - nie były spłacane z dokonywanych potrąceń, a ponadto organ błędnie przyjął, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, podczas gdy syn jest jedynie zameldowany pod tym samym adresem, a jego dochody nie powinny być uwzględniane przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący zakwestionował również używanie danych wrażliwych członków rodziny bez ich zgody, a także podtrzymywanie przez organ informacji o pełnieniu przez niego funkcji prezesa spółki, mimo że - jak wskazał - spółka A., której jest prezesem, faktycznie nie prowadzi działalności. Podniósł ponadto, że organ nie przedstawił pełnych informacji dotyczących potrąceń z emerytury, w tym ich podstawy prawnej oraz wysokości, ani sposobu naliczania odsetek. Nie zgodził się także z oceną organu, jakoby pozostawał bierny w spłacie zadłużenia, wskazując, że potrącenia z jego świadczenia są dokonywane od 2019 r. W uzasadnieniu skarżący przedstawił przebieg zdarzeń związanych z rozpoczęciem potrąceń z emerytury, wskazując, że zostały one podjęte na podstawie decyzji z 2017 r., po kilku latach od jej wydania. Podniósł, że informacje przekazywane przez organ były niejasne i wprowadzały go w błąd co do stanu zadłużenia, co skłoniło go do złożenia wniosku o umorzenie należności za wskazany okres.Skarżący wskazał również na swoją trudną sytuację finansową, podnosząc, że wysokość pozostających do dyspozycji środków nie pozwala na pokrycie wszystkich potrzeb, a zasady potrąceń z emerytury są w jego ocenie bardziej rygorystyczne niż w przypadku wynagrodzeń za pracę. Dodatkowo podniósł wątpliwości co do zasadności dochodzenia należności z odległych okresów oraz działań podejmowanych przez organ w przeszłości, wskazując na brak wcześniejszych skutecznych działań egzekucyjnych. Skarżący podkreślił, że ma świadomość istnienia zadłużenia, jednak jego zdaniem sposób jego ustalenia, w tym wysokość odsetek, powoduje, że zobowiązanie jest niemożliwe do spłaty. Wskazał, że umorzenie choćby części należności byłoby uzasadnione w jego sytuacji rodzinnej i finansowej.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.Na wstępie wskazania wymaga, że kontrolowana decyzja dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek ubezpieczonego będącego jednocześnie ich płatnikiem. We wniosku o umorzenie należności z 21 maja 2025r. skarżący wskazał okres, którego dotyczy wniosek tj. 09.2006r. – 11.2012r. oraz wysokość należności. Organ nie kwestionował istnienia podanych należności, wskazując, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu od 30 maja 2011r., tj. od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które się jeszcze nie zakończyło. Ponadto stwierdził, że w odniesieniu do składek za okresy 05., 06. i 09.2010r., które zostały zabezpieczone hipotecznie, istnieje możliwość ich egzekucji z przedmiotu hipoteki.W związku z powyższym należy uznać, że niewątpliwie istnieje przedmiot postępowania o umorzenie tj. nieuregulowane przez skarżącego należności wobec ZUS, które są spłacane przez wpłaty oraz potrącenia ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego. Stan tych zaległości ulega więc zmianom, lecz nie podlega to weryfikacji na etapie postępowania umorzeniowego. W konsekwencji poza zakresem kontroli sądu administracyjnego pozostaje kwestia aktualnej wysokości tych należności oraz prawidłowości (kolejności) zaliczania wpłat i potrąceń na ich poczet. Wątpliwości w tym zakresie zobowiązany może wyjaśnić w odrębnym trybie, zwracając się do ZUS o wskazanie aktualnego stanu zadłużenia. Kwestia istnienia i wysokości zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz kontroli prawidłowości wydawanych w tym przedmiocie rozstrzygnięć ZUS nie podlega kognicji sądów administracyjnych lecz należy do właściwości sądów powszechnych, co wynika z art. 83 ust.2 u.s.u.s.. Natomiast sądy administracyjne mają ściśle określone kompetencje w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i dotyczą one wyłącznie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj. decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku, decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. W tych kategoriach spraw odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje, a strona może wnieść do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w konsekwencji przysługuje stronie prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Powyższa regulacja ma zatem charakter wyjątkowy. To na jej podstawie właściwym do rozpoznania jedynie wyszczególnionych kategorii spraw jest sąd administracyjny. W pozostałych sprawach od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego, w terminie i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do badania, czy organ prawidłowo ustalił zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek (w tym zakresie została wydana prawomocna decyzja), jaki jest aktualny stan zadłużenia, ani czy dokonywane wpłaty (potrącenia) zostały prawidłowo zaliczone na poczet należności skarżącego. W postępowaniu ze skargi na decyzję w sprawie umorzenia/odmowy umorzenia należności składkowych sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sporu o wysokość należności, ani o prawidłowość ich egzekucji. Jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1972/19: "jakkolwiek przedmiotem żądania ubezpieczonego jest umorzenie określonej zaległej kwoty, to wysokość tej kwoty nie ma bezpośredniego znaczenia dla ustalenia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości" (tak też w wyroku NSA z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 324/17).Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest zatem jedynie zgodność z prawem wydanych rozstrzygnięć w zakresie odmowy umorzenia nieopłaconych należności składkowych, o których mowa we wniosku z 21 maja 2025r. w granicach wyznaczonych przepisami prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2-3 oraz 3a u.s.u.s.Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone są w przepisach art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia wykonawczego z 2003r.Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.Podkreślenia też wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie, a następnie po ewentualnym ustaleniu zaistnienia którejkolwiek z przesłanek umorzeniowych, przystępuje - korzystając z przysługującego mu uznania administracyjnego - do oceny zasadności ewentualnego umorzenia dochodzonej zaległości składkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Zatem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w wyżej przywołanych przepisach przesłanki umorzenia, gdyż dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i nie może być traktowana jako alternatywny sposób regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Jej zastosowanie jest dopuszczalne jedynie w sytuacjach szczególnych, wyraźnie odbiegających od typowych trudności finansowych, które mogą dotykać zobowiązanych.W ramach postępowania sądowoadministracyjnego badana jest zatem zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania istnienia przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s.W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ prawidłowo podniósł iż, w stosunku do skarżącego występuje jedna z przesłanek wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., mianowicie sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 614). Jednakże spełnienie którejkolwiek z przesłanek nie skutkuje automatycznie podjęciem decyzji o umorzeniu zaległości. Uznanie oznacza bowiem, że w sytuacji istnienia chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art.28 ust.3 pkt 2 u.s.u.s. i w rozporządzeniu wykonawczym z 2003r., organ może swobodnie zdecydować o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Organ skorzystał ze swego uprawnienia stosując uznanie administracyjne i w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału odmówił umorzenia przedmiotowych zaległości, przedstawiając uzasadnienie przyjętego stanowiska. Organ wskazał, że chociaż wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości został oddalony przez sąd, na podstawie art.13 prawa upadłościowego, to nie oznacza, że skarżący utracił całkowicie zdolność do regulowania zobowiązań wobec ZUS. Przede wszystkim postanowienie oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości zostało wydane [...] lutego 2020r., więc nie przekłada się na obecną sytuację skarżącego i możliwość spłaty zaległości. Z ustaleń dokonanych przez organ wynika, że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, a także jest właścicielem nieruchomości, co stanowi realne źródło potencjalnego zaspokojenia należności ZUS. Nie można przy tym pomijać, że zobowiązania z tytułu składek mogą być dochodzone w dłuższej perspektywie czasowej, w szczególności poprzez potrącenia ze świadczeń o charakterze stałym, takich jak emerytura, co wyklucza uznanie ich za całkowicie nieściągalne.Ustalenie w postępowaniu administracyjnym, że skarżący posiada majątek oraz stały dochód uzasadnia stwierdzenie, że pozostałe przesłanki nieściągalności określone w art.28 ust.3 u.s.u.s., w niniejszej sprawie nie miały miejsca.W ocenie Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył również przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego z 2003r. W tym zakresie należało ocenić, czy w razie odmowy umorzenia należności powstałoby niebezpieczeństwo wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny. Do takich zagrożeń zaliczono w powołanym rozporządzeniu w szczególności pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności.Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Jego stałym dochodem jest świadczenie emerytalne w wys. [...] zł brutto – po potrąceniach do wypłaty pozostaje [...] zł netto, natomiast syn osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Skarżący jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgi wieczyste, w których ZUS dokonał wpisu hipoteki celem zabezpieczenia części należności. Złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wskazuje, że miesięczne wydatki obejmują w szczególności koszty czynszu ([...] zł), opłat eksploatacyjnych ([...]zł) oraz wydatki związane z leczeniem ( łącznie [...]zł). Organ dokonał przy tym analizy dochodów gospodarstwa domowego skarżącego w odniesieniu do wskaźnika minimum socjalnego. Z ustaleń tych wynika, że dochody osiągane w gospodarstwie domowym przekraczają poziom minimum socjalnego, co oznacza, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.Skarżący wskazał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł, które nie są spłacane, jednakże, jak słusznie wskazał organ, sam fakt posiadania innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.Organ nie kwestionował złego stanu zdrowia skarżącego i jego wymagającej opieki matki. Okoliczności te nie zostały jednak powiązane z brakiem możliwości uzyskiwania dochodu, tym bardziej że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło utrzymania i jest wypłacane niezależnie od aktualnego stanu zdrowia.W niniejszej sprawie nie stwierdzono poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.Zasadnie zatem uznał ZUS, że nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia wykonawczego z 2003r..Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organ oraz wyciągniętych na ich podstawie wniosków. Sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego została ustalona prawidłowo, na podstawie dostępnych organowi informacji, a podjęta decyzja o odmowie umorzenia należności została wyczerpująco uzasadniona. Podkreślić ponownie należy, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia organ nie ma obowiązku udzielenia takiej ulgi. Zdaniem Sądu odmowa umorzenia należności w niniejszej sprawie nie ma charakteru dowolnego. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mają charakter publicznoprawny, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako dysponent środków publicznych zobowiązany jest do podejmowania działań zmierzających do ich wyegzekwowania. Umorzenie należności składkowych stanowi wyjątek od zasady ich dochodzenia i może mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania należności, czy to z majątku zobowiązanego, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to odmowa ich umorzenia nie może być uznana za dowolną, a umorzenie należności byłoby przedwczesne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1818/19).Odnosząc się do zarzutów skargi trzeba wskazać, że składając wniosek o umorzenie należności zobowiązany powinien podać wszystkie informacje, które są niezbędne do ustalenia możliwości płatniczych jego i członków jego rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, a tym samym godzi się na ujawnienie ich imion oraz wysokości dochodów. Innych danych organ nie ujawniał. Skarżący domagał się umorzenia zaległości, ale nie współpracował w pełni z organem w wyjaśnianiu obiektywnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 20 czerwca 2025r. skarżący zadeklarował, że wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe prowadzi syn M., dlatego słusznie organ wliczył jego dochody do dochodów rodziny. Niezrozumiałe jest zatem twierdzenie zawarte w skardze, że syn jest tylko pod tym adresem zameldowany. Skarżący nie wyjaśnił, czy jego matka, która - jak twierdzi - wymaga stałej opieki, mieszka razem z nim, ani też czy inni członkowie rodziny (żona, syn), co do zasady zobowiązani do alimentacji, przyczyniają się do jego utrzymania. Nie jest prawdą, że powodem odmowy umorzenia był wyłącznie fakt nie korzystania skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej, ale został on wskazany jako jedna z okoliczności, która świadczy o tym, że podstawowe potrzeby życiowe są zaspokojone własnymi środkami zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie Sądu organ prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy w sprawie. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a., a dokonana przez organ ocena dowodów mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Organ wyjaśnił również stronie przesłanki, którymi kierował się przy wydaniu decyzji, realizując obowiązek wynikający z art. 11 k.p.a. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.Końcowo wskazać należy, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek może być ponawiany. W przypadku zmiany sytuacji majątkowej lub osobistej zobowiązanego organ każdorazowo dokonuje ponownej oceny przesłanek umorzenia. Wobec powyższego orzeczono w myśl art. 151 P.p.s.a. o oddaleniu skargi.. o oddaleniu skargi.