Wyrok - I SA/Wa 1875/21 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - z dnia 29 września 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz- Kluj, Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2025 r. sprawy ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1875/21 w sprawie skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwcaUchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz- Kluj, Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2025 r. sprawy ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1875/21 w sprawie skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
spadek
Role w sprawie
świadek
wnioskodawca / wnioskodawczyni
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
29 września 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Przewodniczący
Jolanta Dargas
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-57/2021/AP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 2, znak: WS-VIII.7541.1.9.2020.TG, odmawiającą R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości budynkowej położonej w [...], powiat [...], województwo lwowskie, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.Zarówno Minister jak i Wojewoda odnosząc się do kwestii zakresu wnioskówo potwierdzenie prawa do rekompensaty złożonych w niniejszej sprawie stwierdzili,że z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika,iż wnioski K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożone w ustawowym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., nie obejmowały nieruchomości budynkowej położonej w [...], co oznacza, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie przedmiotowej nieruchomości złożony po tym terminie powoduje, że w tym zakresie roszczenie wygasło.Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł R. K.Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2023 r. skarga została oddalona.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł R. K.W toku postępowania międzyinstancyjnego okazało się, że przed wydaniem wyroku, [...] grudnia 2022 r. zmarła Z. K., na dowód czego przedstawiono zaświadczenie o zgonie i poświadczenie pokrewieństwa. Z Europejskiego poświadczenia spadkowego wynika, że spadkobiercami Z. K. są: T. M., E. M. i C. M. Osoby te nie brały udziału w sprawie.Zgodnie z art.179 a p.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sąd pierwszej instancji stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.Zgodnie z art. 183 § 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi m.in. gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową od której zależy możliwość dalszego prowadzenia postępowania z udziałem konkretnego podmiotu. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje z momentem jej śmierci,co wynika z art. 8 § 1 ustawy z 20 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (2022.1360 t.j.). Skierowanie rozstrzygnięcia do osoby zmarłej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyn o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia czy Sąd miał wiedzę o tym czy dana osoba żyje.Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 179a p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt1 sentencji orzeczenia (uchylił wyrok).W związku z tym Sąd przystąpił do ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i uznał, że skarga nie jest zasadna. Przy czym Sąd w niniejszym uzasadnieniu nie przywołuje szczegółowych ustaleń organu ani skargi z uwagi na to, że zostały one szczegółowo wskazane w poprzednim wyroku i z oczywistych wzglądów ich treść nie uległa zmianie.Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-57/2021/AP Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2021 r.,Nr 2, znak: WS-VIII.7541.1.9.2020.TG, odmawiającą R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości budynkowej położonej w [...], powiat [...], województwo lwowskie, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.Postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, prowadzonena podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), wszczynane jest na wniosek zainteresowanego, przy czym ustawa zakreśliła w art. 5 ust. 1 termin złożenia takiego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Niewystąpienie ze stosownym wnioskiemw tym terminie powoduje, że wygasa uprawnienie osoby ubiegającejsię o potwierdzenie tego prawa. Termin ten ma charakter terminu prawa materialnegoi stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie i nie budzi żadnych wątpliwości. Konsekwencją niepełnienia wymogu wniesienia wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. jest wydanie przez wojewodę decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy.Wniosek zakreśla granice sprawy administracyjnej, która została nim wszczęta. Dlatego rozszerzenie zakresu żądania na inne mienie niż zgłoszone przed tą datą oznacza, że roszczenie takie zostało zgłoszone po terminie, a zatem wygasło i organ wydaje w stosunku do tego żądania decyzję o odmowie potwierdzenia prawado rekompensaty.W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z dnia20 grudnia 1991 r., ponowionym 18 września 2008 r. złożonym przez K. Z. Wnioskodawczyni wskazała, że działając w imieniu swoim własnymi uprawnionych osób występuje o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione za granicą załączając jednocześnie dokumenty dotyczące wyłącznie nieruchomości położonej w [...].Natomiast do pisma wnioskodawców z dnia 14 września 2011 r. załączone zostały oświadczenia świadków w sprawie fabryki w [...].W dniu 14 stycznia 2019 r. do organu wojewódzkiego wpłynęło pismo z 7 stycznia 2019 r. , w którym wniesiono o potwierdzenie prawa do rekompensaty i jednocześnie załączono szereg dokumentów dotyczących fabryki sukna w [...].Organ I instancji odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty uznając,że w odniesieniu do tego majątku wniosek został złożony 14 stycznia 2019 r.,a więc po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie organ uznał, że we wnioskuz 20 grudnia 1991 r. i wniosku z 18 września 2008 r. do tej nieruchomości roszczenia nie zostały zgłoszone. Istotne zatem jest ustalenie jakie granice sprawy administracyjnej zostały zakreślone wnioskiem z dnia 20 grudnia 1991 r., ponowionym wnioskiemz 18 września 2008 r. a więc czy wniosek ten dotyczył także nieruchomości stanowiącej fabrykę sukna w [...]. Analiza materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie,iż ani wnioskiem z 20 grudnia 1991 r., ani wnioskiem z 18 września 2008 r. nie objęto roszczenia o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości położonew [...]. We wniosku z 20 grudnia 1991 r., jak również we wniosku z 18 września 2008 r. została zgłoszona tylko nieruchomość położona w [...]. Natomiast majątek w [...] pojawia się dopiero w piśmie z 14 września 2011 r., a następniew piśmie z 7 stycznia 2019 r. Tak więc wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej w [...] został zgłoszony po terminie zakreślonym w art. 5 ust. 1 ustawy.Zgłoszenie tego roszczenia po 31 grudnia 2008 r. skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ to roszczenie wygasło. Takie rozstrzygnięcie zapadło w zaskarżonych decyzjach. Zatem decyzje te są zgodne z prawem, co czyni zarzuty skargi bezzasadnymi.W żadnym razie nie można uznać, że wniosek z 20 grudnia 1991 r. dotyczył również nieruchomości w [...]. Wprawdzie we wniosku tym ogólnie określono zakres żądania. Jednak do wniosku zostały załączone wyłącznie dokumenty dotyczące nieruchomości pozostawionej w [...].Należy wyraźnie podkreślić, że postępowanie w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza że to strona określa treść i zakres wniosku. Organ jest powołany do badania jego zasadności w ramach swych kompetencji procesowych. Również złożony w dniu 18 września 2008 r. nie dotyczył nieruchomości w [...]. W powołanym wniosku wyraźnie wskazano na nieruchomość w [...].Należy zatem stwierdzić, że ostateczną granicą czasową, do której wnioskio potwierdzenie prawa do rekompensaty mogły być składane, czy też skutecznie modyfikowane poprzez wskazanie kolejnych nieruchomości, które nie były objęte pierwotnym wnioskiem jest ustalona przez ustawodawcę data 31 grudnia 2008 r. Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia żądania w sprawie rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zachowanie tego terminu stanowi zatem dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Skoro termin na składanie powyższych wniosków ma charakter materialny, to oczywistym jest, że nie można go przywracać ani usprawiedliwiać skutków jego upływu, a tym samym okoliczności, które spowodowały uchybienie terminu, nie mogą mieć znaczenia prawnego. Po upływie zakreślonego przez ustawodawcę terminu uprawnienia do skutecznego domagania się rekompensaty wygasają. Terminem prawa materialnego jest bowiem okres, w którym ma nastąpić całkowite ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach określonego stosunku materialnego. Jest to więc okres, który ustawodawca zakreśla dla osób uprawnionych do złożenia wyraźnego oświadczenia czy i w jakim zakresie domagają się oni zrealizowania przysługujących im praw podmiotowych. Jeżeli przepis wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie im rekompensaty,a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie - oczywistym jest, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani byli wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty (por. wyrok NSA 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 594/12). Dlatego też sformułowane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są niezasadne.Przy czym zauważyć należy, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnegoz dnia 22 września 2016 r. sygn. akt I OSK 2421/14 dotyczącym nieruchomościw [...] Sąd stwierdził, że K. Z. wnioskiem z 1991 r. wystąpiła o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami RP nieruchomości położonej w miejscowości [...].Zgodnie zaś z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko stronyi sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wystąpienia podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wobec jej skierowania do osoby nie będącej stronątj. D. J., Sąd nie podzielił stanowiska skarżących w tej kwestii z uwagi na to, że ma ona marginalne znaczenie w niniejszej sprawie zważywszy na fakt złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z uchybieniem terminu ustawowego. Ponadto zaś w niniejszym postępowaniu brali udział spadkobiercy K. Z. Przede wszystkim zaś oświadczenie D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej dotyczyło majątkuw [...] a nie w [...].O wadzie kwalifikowanej z art. 156 par. 1 pkt 4 k.p.a. można mówić wówczas, gdy decyzję skierowano do osoby, która w ogóle nie może być stroną, nie zaś do osoby, co do której można różnie oceniać, czy rzeczywiście trafnie uznano, że powinna być adresatem decyzji. W kwestii czy w przypadku śmierci osoby wskazanej jako uprawnionej do rekompensaty prawo to powraca do osoby wskazującej stanowiska sądów są różne. Np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2025/14 Sąd stwierdził, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 par. 1 kc i z tego względu nie wchodzi w skład spadku. Odmienny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawiew prawomocnym wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2589/20.Wobec czego Sąd uznał powyższy zarzut za chybiony.Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawoo postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 2 sentencji.O odstąpieniu od zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 206 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji)... (pkt 3 sentencji)..