Wyrok - I OSK 540/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 30 września 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Pomoc społeczna. Dnia 30 września 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 30 września 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Lu 62/24 w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta GOddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Pomoc społeczna. Dnia 30 września 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 30 września 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Lu 62/24 w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta G
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
30 września 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Aleksandra Łaskarzewska
Podstawa prawna
art. 61
kpa
art. 79
akpa
art. 64
kpa
art. 35
kpa
art. 36
kpa
art. 63
kpa
art. 145
ppsa
art. 183
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. oddalił skargę T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy N. w przedmiocie rozpoznania wniosku.W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.Pismem z 16 listopada 2023 r. T. W. (dalej jako: skarżąca) wniosła skargę na bezczynność Wójta Gminy N. w sprawie rozpoznania wniosku z 18 września 2023 r. o opłacenie opieki – 30% kosztów gminnych.W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy N. wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie jako bezzasadnej. Organ opisał przebieg postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 18 września 2023 r., podnosząc m.in., że wniosek ten został pozostawiony bez rozpoznania pismem wydanym z up. Wójta Gminy N. z 20 listopada 2023 r. Wyjaśniono również, że ponaglenie złożone w niniejszej sprawie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie zostało uznane za nieuzasadnione postanowieniem z 18 grudnia 2023 r. Ponadto Wójt Gminy N. podkreślił, że pismem z 15 marca 2024 r. ponownie pozostawił podanie z 18 września 2023 r. bez rozpoznania. To dwukrotne pozostawienie podania bez rozpoznania uzasadnione zostało olbrzymią ilością wniosków, ponagleń, skarg i innych pism, które składa skarżąca oraz jej mąż, w tym wielokrotnym składaniem wniosków o te same świadczenia.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 W uzasadnieniu wskazał, że wniosek skarżącej o "świadczenia na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych" wpłynął do organu 18 września 2023 r. Dzień ten wyznacza datę wszczęcia postępowania w sprawie (art. 61 § 3 k.p.a.). Już 22 września 2023 r. organ wystosował do strony pismo informujące m.in. o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 5 października 2023 r. W treści znajdowała się również informacja (wyciąg z przepisów) dotycząca podstaw przeprowadzenia wywiadu i skutków odmowy wyrażenia zgody na wywiad. Organ o terminie wywiadu poinformował również Komisariat Policji w N., wnioskując o asystę funkcjonariuszy policji w trakcie planowanego wywiadu środowiskowego. Jak wynika z notatki służbowej z 6 października 2023 r., wywiad nie doszedł do skutku – posesja była zamknięta, nie udało się nawiązać kontaktu ani ze skarżącą, ani z jej mężem. Sąd I instancji nadmienił, że skarżąca wiedziała o terminie przeprowadzenia wywiadu, odebrała zawiadomienie, przedłożyła w międzyczasie pismo procesowe z 2 października 2023 r., wnosząc o wyłączenie pracowników socjalnych od prowadzenia sprawy oraz kwestionując potrzebę przeprowadzenia wywiadu. Organ 4 października 2023 r. wydał stosowne postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników socjalnych, zaś 5 października 2023 r. skierował do strony zawiadomienie, w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a., informujące m.in. o brakujących dokumentach potwierdzających spełnienie przesłanek do przyznania świadczeń, jak również możliwości wypowiedzenia się w sprawie i przedłożenia dowodów. Pismo zostało doręczone 6 października 2023 r. i tego samego dnia skarżąca złożyła odpowiedź, w której zakwestionowała działanie organu, jednocześnie nie przedłożyła żadnych dowodów i informacji odnoszących się do żądanych świadczeń z pomocy społecznej. W dniu 13 października 2023 r. pracownik socjalny podjął kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu, również bezskuteczną, z tych samych przyczyn co poprzednio. W dniu 18 października 2023 r. organ wystosował do skarżącej pismo w trybie art. 64 § 2 k.p.a., aby sprecyzowała podanie z dnia 18 września 2023 r. i wskazała, jakiej formy świadczenia oczekuje, równocześnie w odrębnym piśmie z tej samej daty poinformowano o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 18 listopada 2023 r. W odpowiedzi na wezwanie pismem z 23 października 2023 r. skarżąca wyjaśniła, że zwraca się o przyznanie pieniędzy na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych zwykłych w wymiarze jak do 30 czerwca 2023 r. Pismem z dnia 20 listopada 2023 r. działając z up. Wójta Gminy N. Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania. Organ podkreślił, że pomimo podjętych czynności i prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz pisma strony z 23 października 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia z 18 września 2023 r. nie został sprecyzowany. Fakt ten stał się podstawą do pozostawienia podania bez rozpoznania.W ocenie Sądu I instancji, opisany tok czynności wskazuje na bezzasadność zarzutu bezczynności organu lub przewlekłości w jego działaniu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej. Okoliczność rozpatrzenia wniosku w formie czynności materialno-technicznej określonej w art. 64 § 2 k.p.a. z uwagi na podjęte przez organ czynności procesowe w sprawie i brak sprecyzowania podania została oceniona przez skład orzekający pozytywnie. Uwzględniając konieczność wyznaczenia terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz okres oczekiwania na wypowiedzenie się strony oraz przedłożenie przez nią dowodów i dokumentów umożliwiających dokonanie oceny wniosku z dnia 18 września 2023 r., należy przyjąć, że organ nie uchybił terminowi załatwienia sprawy określonemu w art. 35 § 2 k.p.a. Przy tej ocenie trzeba brać pod uwagę fakt, że wspomniane okresy mieszczą się w zakresie regulowanym art. 35 § 5 k.p.a., jako okresy opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.Dodatkowo Sąd I instancji podniósł, że organ mógł mieć uzasadnione wątpliwości, co do treści żądania zawartego w podaniu z dnia 18 września 2023 r., a zdawkowe, chaotyczne i napastliwe w swym tonie pisma kierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. nie pozwalały na wyjaśnienie występujących wątpliwości. Należy zauważyć, co wiadome jest tut. Sądowi z urzędu (np.: sprawy o sygn. akt II SA/Lu 606/23, czy II SA/Lu 25/24, wyroki dostępne w CBOSA), że skarżąca decyzją z dnia 16 listopada 2022 r. znak: OPS.4523.770.2022, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. miała przyznane częściowo odpłatnie prawo do świadczenia niepieniężnego w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych realizowanych w miejscu zamieszkania, w wymiarze: 10 godzin miesięcznie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych) w okresie od 30 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Ponadto w dniu 16 sierpnia 2023 r. skarżąca wniosła wniosek o zmianę decyzji przyznającej jej specjalistyczne usługi opiekuńcze, a postępowanie w tym zakresie prowadzone było do 16 października 2023 r., kiedy to organ wydał decyzję w sprawie. Skarżąca w podaniu z dnia 18 września 2023 r., którego pozostawienie bez rozpoznania stało się przedmiotem niniejszej skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, powoływała się na decyzję SKO w Lublinie z dnia 11 września 2023 r. znak: SKO.41/4777/OS/2023, na podstawie której uchylono decyzję Wójta z 24 lipca 2023 r. w sprawie usług opiekuńczych. Akta sprawy dotyczącej usług opiekuńczych, która toczyła się przed organami administracji na wniosek skarżącej z 24 maja 2023 r. (fakty znane z urzędu Sądowi – sygn. akt II SA/Lu 63/24, CBOSA) zostały przekazane do OPS w N. w dniu 15 września 2023 r. i stały się przedmiotem dalszego postępowania zakończonego decyzją z 18 kwietnia 2024 r. znak: OPS-PS.4530.11.2024. W trakcie trwania postępowania wyjaśniającego związanego z podaniem skarżącej z 18 września 2023 r. Wójt Gminy N. prowadził co najmniej dwa postępowania w przedmiocie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Wniesienie kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia obejmującego ten sam przedmiot (usługi opiekuńcze) mogło rodzić uzasadnione wątpliwości w zakresie woli strony i zostać uznane jako brak formalny podania. Próby wyjaśnienia żądania zawartego w podaniu z 18 września 2023 r. z uwagi na brak współdziałania skarżącej nie odniosły spodziewanego przez organ skutku. Dlatego też pozostawienie podania bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. w tym konkretnym stanie faktycznym i układzie procesowym, a także działaniu strony noszącym znamiona nadużycia prawa, należało ocenić pozytywnie. Okoliczność, że organ ponownie, pismem z 15 marca 2024 r. pozostawił wniosek skarżącej z dnia 18 września 2023 r. bez rozpoznania nie miała żadnego wpływu na ocenę legalności działania organu. Właściwe jest przy tym podkreślenie, że sprecyzowanie podania jest obowiązkiem strony, a odpowiedź na wezwanie wystosowane w trybie art. 64 § 2 k.p.a., która w dalszym ciągu jest niejasna nie może być uznana za prawidłowe uzupełnienie braków formalnych.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pełnomocnik skarżącej zwrócił się także o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:I. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, gdy w przedmiotowej sprawie organ dopuścił się naruszenia:1. art. 64 § 2 k.p.a. poprzez niezasadne wezwanie dnia 18 października 2023 r. skarżącej do uzupełnienia braków wniosku z 18 września 2023 r. przez sprecyzowanie wniosku pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania i uznanie, że treść pisma skarżącej z 23 października 2023 r. nie stanowi uzupełnienia braków wniosku, podczas gdy czynność ta zmierzała i miała na celu wyłącznie uzasadnienie decyzji organu o przedłużeniu postępowania do 18 listopada 2023 r. celem uniknięcia zarzutów co do niezałatwienia sprawy w terminie i uchylenia od odpowiedzialności za bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, bowiem treść wniosku skarżącej była jasna i organ wystosował wezwanie w ostatnim dniu terminu na załatwienie sprawy i już po wszczęciu postępowania oraz podjęcia i przeprowadzenia w nim czynności;2. art. 35 § 1 i § 3 k.p.a. i art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezasadne wezwanie skarżącej do sprecyzowania wniosku w ostatnim dniu terminu do załatwienia sprawy, mimo iż nie było ku temu podstaw powodujące przewlekłość postępowania oraz wydanie decyzji o pozostawieniu wniosku skarżącej bez rozpoznania dopiero 15 marca 2024 r., gdy termin wskazany przez organ na załatwienie sprawy po jego przedłużeniu był oznaczony na dzień 18 listopada 2023 r., tj. załatwienie sprawy po sześciu miesiącach od złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie pomocy i po pięciu miesiącach od terminu do jego zakończenia wyznaczonego przez sam organ, jak również niepoinformowanie strony o raku możliwości załatwienia sprawy w terminie i przyczynach takiego stanu rzeczy.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Z akt sprawy wynika, że pismem z 18 września 2023 r. skarżąca zwróciła się o "przyznanie świadczenia na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych zwykłych w wymiarze 8 godz. Codziennie i zakresem wg oczekiwań. DN.11.09.23r/4777/Kasacja "DEC".OPS 450/24/2023.". Z powyższego podania nie wynikało w sposób jednoznaczny, której z form świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej strona oczekuje, w jakim okresie i w jakiej wysokości. Taki sposób redakcji podania spowodował że organ skierował do skarżącej wezwanie o sprecyzowanie podania we wskazanym powyżej zakresie. Udzielona przez skarżącą odpowiedź w piśmie z 23 października 2023 r., że zwraca się o przyznanie pieniędzy na opłacenie opieki w wysokości 30% kosztów gminnych usług opiekuńczych zwykłych w wymiarze jak do 30 czerwca 2023 r., właściwie została uznana jako nieusunięcie braku formalnego określonego w wezwaniu z 18 października 2023 r. Trafnie oceniono, że nadal brak jest informacji, na podstawie której można ustalić żądanie – wskazać np. okres za który przyznane powinno być świadczenie oraz ustalić właściwą, określoną przepisami ustawy o pomocy społecznej formę świadczenia. W konsekwencji skoro skarżąca, pomimo wezwania nie udzieliła odpowiedzi, która pozwalałaby na rozstrzygnięcie zaistniałych niejasności, a tym samym nie usunęła w zakreślonym terminie braku formalnego podania, uzasadnionym było zastosowanie przez organ art. 64 § 2 K.p.a., tj. pozostawienie podania bez rozpoznania.Godzi się bowiem zauważyć, że unormowania kodeksu postępowania administracyjnego regulujące zagadnienie wnoszenia podań do organów administracji publicznej, wskazują, że winno ono zawierać co najmniej: wskazanie osoby, od której pochodzi podanie, jej adres i żądanie (art. 63 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie przyjmuje się, że na gruncie art. 63 § 2 k.p.a., normującym elementy podania (w tym żądanie jako jeden z nich), o charakterze żądania decyduje sama strona, a nie organ. Określenie żądania jest obowiązkiem strony, która zwraca się do organu o podjęcie działania. Powinno ono spełniać wymóg jednoznacznego, wyraźnego i niebudzącego wątpliwości. Żądanie (jego treść) wiąże się bowiem z wyznaczeniem przedmiotu postępowania w ogóle albo rodzaju i charakteru dalszych czynności organu administracji publicznej. Określenie żądania i wszelkie związane z tym następstwa (np. sprecyzowanie żądania niejasnego) należą zawsze do wnoszącego podanie. Organ jest związany żądaniem strony (wyrok NSA z dnia 26 września 2017 r., II OSK 1071/16), zatem w razie wątpliwości co do treści żądania obowiązany jest wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, tj. ustalić treść żądania strony (wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015r., II OSK 578/140). Niespełnienie zaś tego wymogu nakłada na organ obowiązek pozostawienia podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). Ten sposób zakończenia postępowania administracyjnego przybiera formę tzw. czynności materialno-technicznej, która wywołuje określone skutki prawne, ponieważ podjęcie tej czynności w sensie formalnym kończy sprawę wskazaną w żądaniu podania. Nie wydaje się w tym przypadku postanowienia lub decyzji administracyjnej wystarczającym jest utrwalenie tej czynności w aktach sprawy. W realiach niniejszej sprawy było to pismo organu z 20 listopada 2023 r. informujące o tej formie zakończenia postępowania. Czyniąc tak zaś, organ w sensie formalnym postępowanie administracyjne zainicjowane tym podaniem wówczas zakończył. To zaś oznacza, że w dacie wniesienia skargi na bezczynność, organ nie pozostawał przy jego rozpoznaniu bezczynny, co czyniło wniesioną skargę bezzasadną.Z przedstawionych względów zarzut naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. nie mógł zostać uwzględniony.Analogicznie należało ocenić zarzut naruszenia art. 35 § 1 i § 3 i art. 36 § 1 i 2 k.p.a. Należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, a treści art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Jednocześnie, w myśl art. 35 § 5 k.p.a. terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Zgodnie zaś z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być na podstawie zarówno analizy charakteru dokonywanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Opisany przez Sąd I instancji tok czynności organu wskazuje, że w sprawie nie zaistniała zwłoka w rozpoznaniu wniosku skarżącej z 18 września 2023 r. Konieczność przedłużenia terminu rozpoznania sprawy spowodowana była przede wszystkim działaniami skarżącej związanymi m.in. z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz składanymi wnioskami o wyłączenie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w N. Z uwagi na to, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, pracownik socjalny nie miał możliwości uzyskania niezbędnych informacji w sprawie wniosku z 18 września 2023 r., stąd konieczne było wystosowanie do strony wezwania w trybie art. 64 § 2 k.p.a., co nastąpiło 18 października 2023 r. Jednocześnie organ zawiadomił skarżącą o nowym terminie załatwienia sprawy, wyjaśniając powody takiego stanu rzeczy. Nastąpiło to przed upływem miesiąca od daty wpływu podania z 18 września 2023 r. Postępowanie to organ zakończył zaś 20 listopada 2023 r. przesyłając skarżącej informację o pozostawieniu ww. wniosku bez rozpoznania. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej pismo to zostało skutecznie doręczone skarżącej 4 grudnia 2023 r. (v. k. 30 akt administracyjnych), stąd okoliczność, że organ ponownie, pismem z 15 marca 2024 r. pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania, pozostawała irrelewantna dla ustalenia daty zakończenia postępowania w tej sprawie. W tych okolicznościach Sąd I instancji słusznie więc przyjął, że uwzględniając treść art. 35 § 5 k.p.a., nie można skutecznie postawić organowi zarzutu przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy.Z wyżej przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zapadło na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.Wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu podlegać będzie rozpoznaniu przez WSA w Lublinie w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.Wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu podlegać będzie rozpoznaniu przez WSA w Lublinie w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.