Wyrok - III SA/Kr 699/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 30 września 2025
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Prezesa Zakładu ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2025 r., znak 010070/680/9263277/2023 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko V. D. za okres 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. uchyla zasUchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Prezesa Zakładu ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2025 r., znak 010070/680/9263277/2023 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko V. D. za okres 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. uchyla zas
Data orzeczenia
30 września 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Ewa Michna
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
UZASADNIENIE
Przedmiotem skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez I. D. (skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2025 r., znak: 010070/680/9263277/2023 którą utrzymano w mocy wydaną w pierwszej instancji decyzję z 12 grudnia 2024 r. o uchyleniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna – V. D.Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:W dniu 18 września 2023 r. skarżący złożył wnioski o świadczenie wychowawcze na. synów na okres 2023/2024. W dniu 19 września 2023 r. ZUS poinformował skarżącego o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia na ww. okres w kwocie po 500 zł miesięcznie (na każdego z synów) za okres od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r..Wezwaniem z 20 września 2024 r. ZUS poinformował skarżącego, że jego syn utracił legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. w związku z zarejestrowaniem w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Organ wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosków o świadczenie wychowawcze przez wystąpienie o usunięcie danych syna z platformy unijnej European Union.Decyzją z 12 grudnia 2024 r. nr 010070/680/9263277/2023 ZUS uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego za okres od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. w związku z utratą przez dzieci legalnego pobytu w Polsce na skutek zarejestrowania w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Organ podał, że skarżący nie odpowiedział na wezwanie z 20 września 2024 r. dotyczące przesłania potrzebnych dokumentów.W odwołaniu skarżący podał, że jego dzieci (w tym syn V.) przebywają na stałe w Polsce od 1 września 2022 r. i uczęszczają do placówek oświatowych. Do 1 września 2022 r. był zarejestrowany z rodziną w Hiszpani, jednakże mimo poinformowania o wyjedzie z tego kraju, dzieci na skutek błędów organów hiszpańskich nie zostały wyrejestrowane z systemu ubezpieczeń społecznych tego kraju, pomimo że tam faktycznie nie przebywają i nie korzystają z tamtejszych świadczeń. Zadeklarował też, że do 1 maja 2025 r. uzyska kartę pobytu i ureguluje sprawy ubezpieczenia dzieci w Hiszpanii.Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z 7 marca 2025 r. nr 0100/70/680/9263277/2023 utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.Organ wskazał, że 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm.) zgodnie, z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy art. 2 ust. 1 ww. ustawy. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ww. ustawy obywatel Ukrainy traci legalność pobytu na terytorium Polski od dnia następnego po dniu wykreślenia z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Wskazana data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla ZUS podstawę do uchylenia prawa do świadczenia.Z zapisów z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynikało, że od dnia następującego po 28 stycznia 2023 r. dzieci skarżącego utraciły prawo do legalnego pobytu w Polsce jako uchodźca przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie w związku z wykreśleniem z ww. rejestru z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE oznacza, że obywatel Ukrainy podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 ww. ustawy, w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe oznacza, że obywatel Ukrainy, po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z Urzędem Gminy/Miasta w miejscu zamieszkania celem ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na podstawie zaktualizowanych danych przez Urząd Gminy/Miasta Straż Graniczna aktualizuje swój rejestr.Zgodnie z art. 26 ust. 3i ww. ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i z rejestru PESEL.Z uwagi na fakt, że dane synów skarżącego nie zostały poprawione w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej na dzień wydania decyzji, organ utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie:1. art. 6, 7, 8, 19, 77 § 1 i 80 k.p.a.2. art. 2 ust. 1 i 3, art. 42 ust. 11 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa3. art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci4. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.Skarżący wniósł też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowód ze zdjęć paszportów synów, skanów powiadomień o nadaniu synom numeru PESEL, wezwań z ZUS z 20 września 2024 r., odpowiedzi Komendanta Głównego Straży Granicznej z 29 sierpnia 2024 r., decyzji organów obu instancji, składanych w sprawie odwołań, zdjęć decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę z 31 maja 2024 r., zdjęć obu stron karty pobytu nr [...] wydanej przez Wojewodę Małopolskiego 26 marca 2024 r.W uzasadnieniu skargi podniósł, że 27 marca 2022 r. syn V. (razem z bratem) przyjechali do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi przekroczywszy granicę między Ukrainą a Słowacją. W dniu 30 marca 2022 r. synowie uzyskali numery PESEL ze statusem "UKR". W dniu 3 kwietnia 2022 r. synowie tymczasowo opuścili terytorium Polski i udali się do Hiszpanii. Od 12 maja 2022 r. korzystali z ochrony czasowej na terytorium Królestwa Hiszpanii. Z kolei 1 września 2022 r. powrócili z Hiszpanii do Polski i od tego dnia stale zamieszkują na terytorium Polski, nie opuszczając kraju, aż do dnia wydania decyzji przez ZUS, tj. do 7 marca 2025 r.Skarżący podał, że mimo próśb ZUS nie udzielił mu informacji co dokładnie oznacza, że doszło do utraty podstaw do legalnego pobytu w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski. Skarżący nie rozumiał, w jaki sposób pobyt jego dziecka w Polsce jest nielegalny, skoro prawo (art. 42 ust. 11 pkt 4) stanowi, że jest tu legalnie. Podjął działania w celu wyjaśnienia sytuacji i usunięcia ewentualnych danych synów z rejestrów innych państw członkowskich. Po ustaleniach z władzami hiszpańskimi okazało się, że jedyną dopuszczalną drogą wykreślenia dzieci z systemu zabezpieczenia społecznego Hiszpanii jest osobiste stawiennictwo w tym kraju z dziećmi, co w jego sytuacji było niewykonalne, gdyż od 1 września 2022 r. dzieci nieprzerwanie przebywają w Polsce i nie posiadają już dostępnych dni do pobytu w ramach ruchu bezwizowego. Skarżący podał, że skierował pismo do Komendanta Głównego Straży Granicznej z prośbą o pomoc w usunięciu danych jego dzieci z unijnej platformy informacyjnej European Union Temporary Protection Platform, jednakże uzyskał odpowiedź, że powyższe nie należy do właściwości tego organu. Z kolei z informacji uzyskanych z urzędu Gminy Pcim wynikało, że uzyskanie statusu "UKR" na nowo - zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wymagałoby ponownego przybycia dzieci do Polski bezpośrednio z terytorium Ukrainy. Jednakże od 1 września 2022 r. jego dzieci nieprzerwanie przebywają w Polsce i nie posiadają już dostępnych dni pobytu w ramach ruchu bezwizowego. Tym samym ich wyjazd na Ukrainę oraz powrót do Polski tego samego dnia nie byłby możliwy bez narażenia na poważne ryzyko naruszenia przepisów pobytowych, a także potencjalne niebezpieczeństwo zdrowotne i życiowe. W celu nadania statusu "UKR" musiałbym celowo wywieźć dzieci na obszar objęty działaniami wojennymi, na czas niezbędny do uzyskania wizy lub przywrócenia dostępnych dni pobytu w ramach ruchu bezwizowego. Zdaniem skarżącego ZUS rozpatrzył jego wniosek bez zachowania należytej staranności, gdyż w wezwaniach wpisał datę utraty legalnego pobytu 28 stycznia 2023 r., która w żaden sposób nie odpowiada rzeczywistym okolicznościom sprawy - nie jest datą pobytu jego dzieci poza granicami Polski. ZUS bezprawnie zastosował w tej sprawie ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, choć powinna być rozpatrywana na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Skarżący podniósł, że skoro nie podlega przepisom ust. 1 i 2 art. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, to również nie dotyczy go art. 26 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Tym samym ZUS już w momencie wystawienia wezwania z 20 września 2024 r., posiadał wszystkie niezbędne informacje do pozytywnego rozpatrzenia świadczenia wychowawczego.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:Sąd uwzględnił skargę ponieważ organ w sposób dowolny ocenił okoliczność utraty prawa do legalnego pobytu syna skarżącego na terenie Polski.Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 na dziecko i przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.Sąd z urzędu zaznacza, że znane są my analogiczne przypadki spraw uchylenia prawa do świadczeń wyłącznie w oparciu o niesprawdzone do końca zapisy Rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżący przedstawiają dokumenty i dowody sprzeczne z zapisami tego rejestru. Z tych to powodów poniższe uzasadnienie powtarza motywy dotychczasowych wyroków wydawanych w sprawie.Analiza uzasadnienia decyzji organu I, jak i II instancji prowadzi bowiem do wniosku, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8, 9, 10, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572) - dalej k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji w zakresie uchylenia przyznanego już prawa do świadczenia wychowawczego wymaga uprzedniego prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jest to element niezbędny do trafnego zastosowania normy prawa materialnego. Z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wynika obowiązek organu do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego wymaga wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania oceny znaczenia i wartości tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).Stosownie do treści art. 107 § 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak wynika zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu decyzji, powinno być pokazaniem rozumowania organu, a nie tylko wykazem zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu (por. wyrok NSA z 25 października 2016 r., II OSK 110/15).Organy uznały, że skarżącemu należało uchylić przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. z uwagi, że w tym okresie pobyt syna skarżącego nie mógł zostać uznany za legalny w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Powyższe wywiedziono z zaktualizowanego w dniu 28 stycznia 2023 r. rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Wskazano przy tym, że skarżący nie przedłożyła żadnego dokumentu ze straży granicznej wyjaśniającego na jakiej podstawie i z jakiego powodu w powyższym okresie nie został odnotwany legalny pobyt w Polsce.Nie jest sporne, że weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U.2024.167) oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, Prezes ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak - zdaniem Sądu – że postępowanie dowodowe organu ograniczone jest wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ (por. WSA w Kielcach w wyroku z 8 sierpnia 2024 r., II SA/Ke 257/24).Rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej z dokonanymi w nim adnotacjami jest tylko dowodem w sprawie. Z przepisów prawa procesowego (kodeksu postępowania administracyjnego, który stosuje się w świetle postanowień 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) wynika, że dowodem w postępowaniu administracyjnym może być bowiem wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (por. art. 75 § 1 k.p.a.). Zatem, mając na uwadze otwarty katalog dowodów, dane zdarzenie może być wykazane każdym legalnym dowodem. Dowodem są w szczególności dokumenty urzędowe (art. 76 k.p.a.). Dane zawarte w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej mają - w ocenie Sądu - walor dokumentu urzędowego, a organ administracji publicznej związany jest dokumentem urzędowym co do faktów. Nie oznacza to, że nie ma on obowiązku, w razie wątpliwości co do zgodności z prawdą, przeprowadzenia przeciwdowodu (art. 76 § 3 k.p.a.). Sprzeciwić się bowiem należy takiemu rozumieniu art. 76 k.p.a., które prowadziłoby do wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia na podstawie danych z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej niezgodnych ze stanem rzeczywistym.Z uwagi na powoływanie się przez skarżącego na błąd organów hiszpańskich i następczy błąd w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej (wielość tego typu błędnych zapisów znana jest Sadowi z urzędu) i powinna również wzbudzić wątpliwości organu – wobec przedłożenia przez skarżącego dokumentów potwierdzających uczęszczanie synów do placówek przedszkolnych i szkolnych w 2022, 2024 r. - uzasadnionym było więc wyjaśnienie tych okoliczności i ustalenie, czy rzeczywiście zapisy w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej były niezgodne ze stanem rzeczywistym.W okolicznościach sprawy, Prezes ZUS zaniechał samodzielnego ustalenia i oceny faktów istotnych z punktu widzenia przesłanek utraty prawa do świadczenia wychowawczego.Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem art. 7, 9, 10, 11, 77 § 1 i 80, 107 § 3 oraz 79a k.p.a. w zw. z art. 6 § 7 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytoriom tego państwa (Dz.U.2024.167), ponieważ nie zostały wyjaśniona kwestia legalności pobytu skarżącego i jego synów w Polsce, tj. okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów odwołania, co stanowi naruszenie również określonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady zaufania do władzy publicznej.Sąd wyjaśnia, że nie dokonał oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego, z uwagi na to, że decyzje zostały wydane na podstawie niepełnego materiału dowodowego.Przeprowadzając ponowne postępowanie, organy zastosują się do wytycznych przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu.Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2024 r.. zasady zaufania do władzy publicznej.Sąd wyjaśnia, że nie dokonał oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego, z uwagi na to, że decyzje zostały wydane na podstawie niepełnego materiału dowodowego.Przeprowadzając ponowne postępowanie, organy zastosują się do wytycznych przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu.Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2024 r.