Wyrok - II OSK 1864/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 24 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Zabytki, Rejestr zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Mirosław Gdesz (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w W., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 27 marca 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 333/25, w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. w likwiOddalono skargę kasacyjną. Zabytki, Rejestr zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Mirosław Gdesz (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w W., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 27 marca 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 333/25, w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. w likwi
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
nieustalone
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
planowanie przestrzenne
Role w sprawie
biegły
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Szymańska
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 marca 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 333/25 oddalił skargę Z. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 25 października 2022 r. znak DOZ-OAiK.650.258.2022.UB utrzymującą w mocy decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 7 marca 2022 r. znak WRiD.5130.29.2021.BL w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków budynku Z. w granicach murów obwodowych, z aneksem w narożniku południowo-zachodnim, zjazdem do garażu z murem oporowym, murami oporowymi w elewacji zachodniej oraz zadaszeniem strefy wejściowej, położony przy ul. [...] w W., na działkach ewidencyjnych nr [...], obręb [...].W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że związany był wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 1505/23, którym uchylono poprzedni wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 marca 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2727/22 uchylający ww. decyzje organów obu instancji. NSA stwierdził, że wpisując nieruchomość do rejestru zabytków w świetle treści art. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710 ze zm., dalej uozoz) organ nie jest związany ustaleniami planu miejscowego i nie ocenia, czy dany wpis pozostaje w zgodności z przeznaczeniem terenu w planie co do możliwości jego zagospodarowania. Ponadto z definicji legalnej zabytku (art. 3 pkt 2 uozoz) w żaden sposób nie wynika, że zabytkiem może być tylko taki obiekt, który ma wyjątkowe wartości historyczne, artystyczne lub naukowe. Ponadprzeciętność wartości nie jest cechą wymaganą przez ustawodawcę.Orzekając ponownie Sąd I instancji uznał, że budynek Z. posiada wartości historyczne, artystyczne i naukowe, które uzasadniają uznanie go za zabytek. Zaakcentowano, że ww. obiekt stanowi unikalny przykład powojennego modernizmu, który jako pierwszy w Polsce został w pełni dostosowany do wymogów technologii komputerowej. Wskazując na szczególną rolę budynku Z. w rozwoju krajowej informatyki oraz zastosowanie nowatorskich rozwiązań technicznych Sąd stwierdził, że ww. obiekt stanowi świadectwo minionej epoki, którego zachowanie leży w interesie społecznym. Nawet jeśli wnętrza przypominają typowe biurowce, a niektóre elementy są wtórne, nie niweczy to wartości całego kompleksu jako dokumentu historii.Za niezasadne uznano także zarzuty dotyczące niepowołania zewnętrznych biegłych, wyjaśniając, że organy ochrony zabytków są organami specjalistycznymi posiadającymi fachową wiedzę. Za wystarczający dowód uznano opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa (dalej NID), która zawierała kategoryczne wnioski o wartościach budynku i jest traktowana na równi z opinią biegłego. W kwestii zaś ingerencji w prawo własności skarżącej spółki Sąd wskazał, że ochrona własności nie ma charakteru absolutnego. Konstytucja RP dopuszcza wprowadzanie ograniczeń tego prawa ze względu na interes publiczny, jakim jest ochrona zabytków dla przyszłych pokoleń. W tym przypadku interes społeczny przeważa nad interesem strony.2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H. sp. z o.o. z siedzibą w W., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej Ppsa) przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy w toku rozpoznania sprawy doszło do naruszenia szeregu przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy:a) art. 151 Ppsa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa, który wbrew swoim obowiązkom nie wyjaśnił należycie sprawy, przekraczając jednocześnie granicę swobodnej oceny dowodów, opierając swoja decyzję na tendencyjnej i obarczonej wieloma błędami opinii NID, który nie przeprowadził oględzin budynku Z. i oparł się na materiałach źródłowych m. in. autora A. P., który w tej nieruchomości także nigdy nie był obecny;b) art. 141 § 4 w zw. z art. 7 Kpa i 7a Kpa przez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy i pominięcie naruszenia przez organy zasad prawdy obiektywnej w następstwie niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nieustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i w konsekwencji błędne uznanie, że budynek Z. posiada jakąkolwiek wartość historyczną, artystyczną i naukową,c) art. 141 § 4 Ppsa poprzez błędną ocenę stanu faktycznego i przyjęcie przez Sąd tendencyjnego stanowiska Ministra, powtarzającego błędnie ustalenia organu I instancji, który do z góry założonej tezy dopasował wybiórczy materiał dowodowy (bez zbadania jego całokształtu) i konsekwencji pominięcie szeregu zmian funkcjonalnych i budowlanych budynku, jakie zostały zrealizowane po 1999 r., a które w konsekwencji zmieniły jego charakter i pozbawiły dodatkowo jakiejkolwiek wartości historycznej, ponieważ były realizowane zgodnie ze współczesnymi tym remontom technologiami, bez jakiegokolwiek uwzględnienia, że obiekt miałby mieć wartość zabytkową czy czymkolwiek się wyróżniać spośród innych obiektów powstałych w tym samym czasie,d) art. 141 § 4 Ppsa poprzez błędną ocenę stanu faktycznego i pominięcie przez Sąd okoliczności w jakich organ zdecydował o wpisaniu budynku Z. do rejestru zabytków, która to procedura została wszczęta w momencie, gdy Z. sp. z o.o. zaczęła szukać nabywcy dla przedmiotowej nieruchomości, a organ I instancji chciał wywrzeć wpływ i bezpośrednio tym naruszyć prawo własności spółki, aby zapobiec możliwości jego sprzedaży,e) art. 151 Ppsa poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa, które pominęły szereg materiału dowodowego złożonego i wnioskowanego przez Z. sp. z o.o.: tj. postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 9 lipca 2021 r. nr 484/2021; wyciągu z protokołu z posiedzenia Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków działającej przy DWKZ z 8 października 2021 r.; ekspertyzy specjalisty lub zespołu specjalistów (biegłego lub zespołu biegłych) na okoliczność tego czy budynek Z. reprezentuje wartości historyczne, artystyczne (architektoniczne) i naukowe; wystąpienia do Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków o podjęcie ponownej uchwały w powyższym przedmiocie - co skutkowało błędnym oparciem się przez Sąd na jednostronnym i tendencyjnym stanowisku wyrażonym jedynie przez organy administracji publicznej, bez zapoznania się z argumentami przeciwnymi i z pominięciem szeregu informacji na temat faktycznej wartości aktualnego stanu budynku jako potencjalnego zabytku wobec faktu chociażby przeprowadzenia szeregu remontów po 1999 r. z udziałem elementów im współczesnych czy niskiej jakości zastosowanych przy jego budowie materiałów oraz braku środków finansowych przez Z. sp. z o.o. na jego konserwację i należyte eksploatowanie, gdy znajdował się w użytkowaniu spółki,e) art. 151 Ppsa poprzez bezzasadne oddalenie przez Sąd skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 Kpa poprzez niewywiązanie z obowiązków ustawowych i brak zapewnienia czynnego udziału właściciela budynku Z. w każdym stadium postępowania oraz uniemożliwieniem wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych w postępowaniu żądań i w konsekwencji błędne uznanie przez Sąd, że decyzja wydana przez organ nie narusza przepisów prawa, a ponadto budynek Z. posiada wartość historyczną, artystyczną i naukową które uzasadniają uznanie go za zabytek,f) art. 151 Ppsa poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7, art. 77 i art. 80, które to dokonały oceny materiału dowodowego wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, pomijając szereg zmian funkcjonalnych i budowlanych przeprowadzonych w budynku Z. na przestrzeni lat, skazanie nieruchomości na kompletne zniszczenie wobec zablokowania przez organ możliwości jego dalszej przebudowy, wyważenia interesu właściciela i ochrony konstytucyjnej prawa własności,g) art. 151 Ppsa poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7, art. 77 i w konsekwencji pominięcie przez Sąd, że organ odwoławczy nie zbadał istoty sprawy, w tym pominął przede wszystkim protokół z oględzin nieruchomości z 17 grudnia 2021 r., z którego wynika wprost szereg informacji na temat niskiej jakości materiałów, z których wykonany został budynek w latach 60-tych XX wieku, przebudowie budynku, która została przeprowadzona w 1999 r. w wyniku, której z pomieszczeń kontroli i szatni powstało pomieszczenie sklepowe z zapleczem, jak również wykonano niezależne, kolejne wejście z zewnątrz, a więc nieodwracalnego zniszczenia pierwotnego jego wyglądu nie tylko wewnątrz, ale także w na zewnątrz oraz szeregu remontów wykonanych po 1999 r. we współczesnych technologiach, które całkowicie zmieniały jego charakter,h) art. 151 Ppsa poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy obu instancji przepisów z art. 7 Kpa, art. 7a Kpa, art. 8 Kpa, art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa i w konsekwencji pominięcie przez Sąd, że organ I instancji oraz organ odwoławczy nie ustalili faktycznie rzeczywistej wartości historycznej budynku oraz stanu technicznego jego wnętrza, jak również pominęli same rozbieżności co do tych faktów wyrażane przez członków Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków (w szczególności jej przewodniczącego oraz zastępcy przewodniczącego, którzy byli przeciwni rekomendacji wpisu budynku Z. do rejestru zabytków) w protokole z posiedzenia z 8 października 2021 r. poprzedzającego podjęcie uchwały, który nie został dopuszczony przez organ I instancji do materiału dowodowego sprawy,i) art. 151 Ppsa poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 75 i art. 78 Kpa, art. 80 Kpa w zw. art. 84 Kpa i w konsekwencji pominięcie przez Sąd nieprzeprowadzenia przez organy administracji publicznej dowodu z opinii biegłego na okoliczność posiadania przez budynek Z. wartości, których zachowanie rzekomo leży w interesie społecznym oraz niewyjaśnienia przyczyn, objęcia ochroną konserwatorską wnętrza budynku, jego instalacji technicznych, wyposażenia oraz przyległego budynku technicznego - które nie mają żadnych wartości historycznych lub naukowych;j) art. 190 Ppsa poprzez jego błędne zastosowanie i:- pominięcie przez Sąd faktu, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt II OSK 1505/23 jasno wskazał, że przedwczesnym z jego strony byłoby odnoszenie się w momencie wyrokowania do zarzutów dotyczących tego czy budynek Z. odpowiada definicji legalnej zabytku, w wyniku czego nie związał on Sądu swoją wykładnią w tym zakresie i nakazał dokonanie wszechstronnej oceny tych przesłanek przez Sąd Wojewódzki, który jednak zaniechał zbadania tych okoliczności i od razu błędnie założył, że NSA nakazał mu wyrokiem uznanie spornej nieruchomości jako zabytek,- zaniechanie przez Sąd wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy, w szczególności niezweryfikowania błędów oraz zaniechań w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ I instancji i Ministra, z pominięciem, że przepis art. 190 Ppsa odnosi się jedynie do kwestii związania go wykładnią prawa przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego, a nie ingeruje w ustalenia faktyczne, które to mają zostać zbadane przez WSA;2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy w toku rozpoznania sprawy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie:a) art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uozoz poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie budynku Z. za spełniający przesłanki zabytku w sytuacji, gdy materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że obecnie istniejące rozwiązania techniczne i materiałowe zarówno na zewnętrz, jak i wewnątrz przedmiotowej nieruchomości świadczą o jakichkolwiek jego wartościach historycznych, artystycznych bądź naukowych w rozumieniu powyższego przepisu,b) art. 3 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 uozoz przez uznanie przez Sąd, że budynek Z. stanowi zabytek podlegający wpisowi do rejestru zabytków, mimo tego że:- wnętrze budynku o powierzchni 3300 m2 nie odbiega od typowego wnętrza biurowca, które na dodatek było wielokrotnie remontowane, bez żadnego poszanowania dla pierwotnych materiałów, z wykorzystaniem technologii współczesnej dla okresu remontu, a nie czasu powstania budynku,- uznanie za zabytek "aneksu do budynku" - budynku technicznego posadowionego na odrębnej nieruchomości, bez żadnych walorów: kulturowych, historycznych, naukowych, wysuniętego ponad poziom terenu ok. 1 m, z płaskim pokrytym papą dachem z wykorzystaniem na trafostację i rozdzielnię elektryczną.- objęto w tym momencie ochroną konserwatorską typowe instalacje budynku pochodzące głównie z końca lat 60-tyh i 70-tych XX wieku takich jak: okna, kaloryfery, instalacje sanitarne, szkodliwe dla zdrowia wykładziny z PCW, wymagające całkowitej wymiany, zdezaktualizowane technicznie i użytkowo instalacje elektryczne, typowe instalacje wodne i kanalizacyjne.c) art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ograniczenie prawa własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia budynku Z. jako zabytku nieruchomego województwa dolnośląskiego, bez zapewnienia właścicielowi (czyli skarżącej) gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.W oparciu o wskazane podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a w konsekwencji o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje według norm przepisanych. Wniesiono nadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego:- z treści ogólnodostępnego wywiadu z 29 marca 2022 r. przeprowadzonego z A.P., historykiem sztuki, na którego pracy magisterskiej opierał się w szczególności NID wydając swoją opinię;- z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i złożonych przez Z. sp. z o.o. pismem z 18 lutego 2022 r., tj. postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 9 lipca 2021 r. o nr 484/2021 oraz wyciągu z protokołu z posiedzenia Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków działającej przy Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków z dnia 8 października 2021 r.3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie przesłanki nieważności nie wystąpiły.3.3. Na wstępie wskazać należy, że zawarte w skardze kasacyjnej wnioski o dopuszczenie dowodów uzupełniających z dokumentów (w tym z wywiadu prasowego) podlegały oddaleniu na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 Ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest sądem faktu, lecz prawa. Oceny legalności zaskarżonego wyroku dokonuje się na podstawie akt sprawy zgromadzonych do momentu zamknięcia rozprawy przed Sądem I instancji.3.4. Przechodząc do oceny zarzutów procesowych, w tym zarzutu naruszenia art. 190 Ppsa, należy stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo zdekodował i zastosował wiążące wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 14 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 1505/23. Sąd kasacyjny w poprzednim orzeczeniu jednoznacznie przesądził, że organ konserwatorski decydując o wpisie do rejestru zabytków, nie jest związany ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto wyjaśniono, że definicja legalna zabytku (art. 3 pkt 1 i 2 uozoz) nie wymaga cechy "wyjątkowości" czy "ponadprzeciętności". Rzeczą Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy było wyłącznie zweryfikowanie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego budynek Z. spełnia ustawowe przesłanki objęcia go ochroną. Sąd I instancji zadanie to wykonał rzetelnie.3.5. Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 151 Ppsa w powiązaniu z przepisami Kpa (art. 7, art. 75, art. 77, art. 78, art. 80, art. 84). Skarżąca błędnie upatruje wadliwości postępowania w zaniechaniu powołania biegłego. Organy ochrony zabytków, wspierane opinią wyspecjalizowanej państwowej instytucji, jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, dysponują wystarczającą wiedzą ekspercką. Należy podkreślić, że sam fakt, iż autorzy opinii NID oparli się na dokumentacji zewnętrznej i archiwalnej, wynikał z odmowy udostępnienia wnętrz przez samą stronę skarżącą. Strona nie może czerpać korzyści procesowych z własnej obstrukcji.3.6. Pozbawiony skuteczności prawnej jest również zarzut naruszenia art. 151 Ppsa w zw. z art. 10 Kpa polegający na niewywiązaniu się z obowiązków ustawowych i braku zapewnienia czynnego udziału właścicielowi budynku Z. w każdym stadium postępowania oraz uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych w postępowaniu żądań. Skarżąca spółka poza sformułowaniem tego zarzutu w skardze kasacyjnej, nie wykazała w uzasadnieniu, aby w istocie uniemożliwiono jej przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, które nie mogły być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, aby naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Skarżąca takiego związku nie wykazała.3.7. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 7 ust. 1 uozoz. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że budynek Z. posiada niekwestionowane wartości historyczne i naukowe. Budynek ten został zaprojektowany przez architektów A. i J.T. w połowie lat 60. XX wieku i stanowi unikatowy przykład polskiego powojennego modernizmu, który w nowatorski sposób połączył funkcje biurowe, przemysłowe i naukowe. Obiekt ten był pionierski w skali kraju, wprowadzając po raz pierwszy w Polsce zaawansowane rozwiązania techniczne niezbędne do obsługi wczesnych maszyn matematycznych, takie jak system klimatyzacji zapewniający bezpylność i stałą temperaturę, a także ruchome, podgrzewane podłogi oraz okna z podwójnymi szybami wypełnionymi ozonem. Architekci nadali budowli charakterystyczną, horyzontalną formę z elewacją pokrytą czarno-białą mozaiką ceramiczną, której wzór nawiązywał do estetyki op-artu i motywu taśmy perforowanej, co tworzyło bezpośredni związek między wyglądem budynku a jego funkcją. Projekt ten zyskał tak duże uznanie, że stał się nagrodzonym modelem dla ponad 20 podobnych ośrodków obliczeniowych wzniesionych w całej Polsce.Ponadto obiekt ten jest materialnym świadectwem fundamentalnego skoku technologicznego, jakim było wkroczenie Polski w erę cyfrową. [...] Z. nie może być zatem postrzegane wyłącznie przez pryzmat nieruchomości o standardowej funkcji biurowej, lecz jako unikalne w skali kraju pionierskie centrum nowej technologii nierozerwalnie powiązane z [...] zakładami E., w których powstawały polskie komputery serii [...]. Było to miejsce kształtowania się pierwszego pokolenia polskich informatyków, którzy poprzez obsługę prototypów rodzimych komputerów, realizowali kluczowe zadania dla największych przedsiębiorstw regionu. Budynek został nadto zlokalizowany w reprezentacyjnym punkcie Starego Miasta, aby poprzez przeszklony parter i nowoczesną architekturę popularyzować nową technologię wśród mieszkańców, pozwalając im obserwować pracę maszyn cyfrowych.3.8. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wpisanie do rejestru zabytków jednej z ostatnich fizycznych pamiątek pionierskiego okresu polskiej informatyki wpisuje się w szerszy, światowy nurt konserwatorski dotyczący ochrony architektury lat 60. i 70. XX wieku. Czym innym jest bowiem ochrona klasycznych budowli z minionych stuleci, a czymś diametralnie odmiennym jest dostrzeżenie wartości w obiektach będących kolebką rewolucji informatycznej. Na świecie architektura wczesnych ośrodków obliczeniowych (early data centers) i laboratoriów badawczych jest dziś traktowana jako bezcenny pomnik historii techniki. Wskazać tu należy choćby na ochronę wczesnych kampusów badawczych IBM czy laboratoriów Bell Labs w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Analogiczne procesy zachodzą w Europie – wystarczy wspomnieć wpisanie do rejestru zabytków dawnej stołówki kombinatu informatycznego Robotron w Dreźnie, jako kluczowego śladu technologicznej tożsamości miasta. Koronnym przykładem jest także brytyjskie Bletchley Park. Ten dawny ośrodek kryptograficzny, będący kolebką nowoczesnego przetwarzania danych i miejscem narodzin pierwszych maszyn cyfrowych, podlega rygorystycznej ochronie konserwatorskiej nie ze względu na finezję detalu architektonicznego, lecz z uwagi na jego fundamentalną rolę w historii rozwoju ludzkiej myśli technicznej.3.9. Wartość historyczna i naukowa budynku Z. wynika nie tylko z elementów jego autentyczności, tj. stopnia zachowania oryginalnej substancji, ale przede wszystkim z ważnej roli jaką pełnił w okresie powojennym W. i w historii polskiej myśli technicznej. Okoliczność, iż budynek po 1999 r. ulegał przekształceniom, w żaden sposób nie niweczy faktu, że jako zjawisko przestrzenne pozostaje on nośnikiem pamięci o informatyzacji kraju. Jak wskazuje ustawodawca w art. 6 ust. 1 uozoz ochronie podlegają zabytki bez względu na stan zachowania. Dopóki więc istniejącym elementom ww. budynku da się przypisać wartość mającą znaczenie dla historii, kultury, bądź wartość naukową, dopóty brak jest podstaw, aby skutecznie zakwestionować prawidłowość wpisu tego obiektu uosabiającego dotąd dzieło architektury i budownictwa.3.10. W rezultacie powyższych rozważań za nietrafny należało uznać także zarzut naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie sposób podzielić stanowiska strony skarżącej, jakoby w toku zaskarżonego postępowania doszło do naruszenia zasady proporcjonalności. Choć prawo własności korzysta z silnej ochrony konstytucyjnej i ustawowej, nie posiada ono charakteru absolutnego (ius infinitum) i może podlegać ograniczeniom, gdy wymaga tego nadrzędny interes publiczny wyprowadzony z konkretnej normy ustawowej. Organ ochrony zabytków, orzekając o wpisie do rejestru budynku wzniesionego w latach 1967–1969, w sposób należyty dokonał wyważenia sprzecznych interesów, czemu dał wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu decyzji. Rozstrzygnięcie to nie nosi znamion dowolności, lecz opiera się na wykazaniu unikalnych wartości historycznych, artystycznych i naukowych obiektu. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, iż ingerencja we władztwo właścicielskie skarżącej spółki jest w sposób oczywisty dotkliwa i może ograniczać jej zamierzenia komercyjne. Stanowi to jednak konieczny koszt, jaki podmiot prywatny zobowiązany jest ponieść w państwie demokratycznym w celu zachowania unikalnych dowodów rozwoju cywilizacyjnego. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż objęcie ochroną konserwatorską nie jest równoznaczne z bezwzględnym obowiązkiem przywrócenia obiektu do stanu z 1969 r. ani z całkowitym zamrożeniem aktywności gospodarczej właściciela. Oznacza ono jedynie, że wszelkie ewentualne przekształcenia, adaptacje oraz zmiany funkcjonalne muszą być realizowane w reżimie konserwatorskim, z poszanowaniem autentyczności historycznej bryły, kompozycji elewacji oraz kluczowych elementów konstrukcyjnych.3.11. Reasumując, wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a organy administracji publicznej prawidłowo zastosowały przepisy materialne, zachowując wymagane standardy procesowe.3.12. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji., orzekł jak w sentencji.