Wyrok - II SA/Wa 108/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - z dnia 30 września 2025
Teza
Oddalono skargę. Ubezpieczenie społeczne, Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi małoletniej M. Z. - reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE PrOddalono skargę. Ubezpieczenie społeczne, Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi małoletniej M. Z. - reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Pr
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
30 września 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Przewodniczący
Izabela Głowacka-Klimas
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy małoletniej M. Z. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. Z. od decyzji z [...] września 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – K. Z., na mocy art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej.W toku postępowania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że K. Z. na 30 lata życia udowodnił 10 miesięcy i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 10 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych i 23 dni okresów nieskładkowych. W dziesięcioleciu przed dniem śmierci ojciec dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznana świadczenia na zasadach ogólnych udokumentował 21 dni okresów składkowych. Ponadto w okresach od [...] lipca 2008 r. do [...] października 2009 r., od [...] listopada 2009 r. do [...] sierpnia 2018 r., tj. dnia śmierci K. Z. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym.W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w tym okresie nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.Wskazał, że przyznawanie świadczeń na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie zatem okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania tego rodzaju świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.Zaznaczył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu zatrudnienia lub długości przerw pomiędzy jego poszczególnymi okresami, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych i wyjątkowych. Przy ustalaniu prawa do świadczenia brany jest pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia powinno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania.Prezes ZUS podał, że wskazany przez przedstawiciela ustawowego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy fakt choroby alkoholowej ojca dziecka, którą starał się leczyć nie zasługuje na uwzględnienie. Negatywnych skutków alkoholizmu ojciec dziecka mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podejmowanie prób leczenia choroby alkoholowej może zostać wzięte pod uwagę przy ocenie wystąpienia przesłanki szczególnych okoliczności wyłącznie wtedy, gdyby miało charakter nieprzerwany, wskazujący na wolę jej wyleczenia.Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu powyższego świadczenia. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.Organ podał także, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Z akt sprawy wynika, że dochód dwuosobowej rodziny wynosi 5.674,91 zł brutto (średnia za 3 miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień 2024 r.). Dochód przypadający na jednego członka dwuosobowej rodziny w wysokości 2.837,46 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.Organ podał, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest zdefiniowane w ustawie, jednak w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od [...] marca 2024 r. wynosi 1.780,96 zł brutto. Stwierdził, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami.W związku z powyższym brak jest podstaw do przyznania małoletniej wnioskodawczyni renty rodzinnej w drodze wyjątku.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie małoletnia M. Z. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego A. Z., zakwestionowała decyzję z [...] listopada 2024 r. uznając ją za krzywdzącą i wniosła o jej uchylenie, zobowiązanie organu do wydania decyzji o przyznaniu renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: a) orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w sprawie niezdolności do pracy K. Z. wskutek choroby i pisma z [...] lutego 2023 r. skierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z informacją o podmiotach leczniczych, w których leczył się K. Z.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w przyjęciu, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak również niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności występujących w niniejszej sprawie świadczących o złej sytuacji materialnej M. Z., braku niezbędnych środków na utrzymanie w kontekście zajmowanego przez skarżącą konsekwentnie stanowiska oraz przedłożonych przez nią dokumentów,2. przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z [...] września 2024 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego dziecka M. Z., pomimo spełniania warunków uzasadniających przyznanie żądanego świadczenia.W uzasadnieniu skargi matka małoletniego dziecka wskazała, że K. Z. zmagał się z chorobą alkoholową, która uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia. Nie pozostawał bierny, ale wspierany przez rodzinę próbował z nią walczyć, podejmował próby walki z nałogiem, co potwierdza również próby powrotu do pracy. Przez wiele lat pozostawał pod opieką poradni odwykowej. W czasie jego wieloletniej walki z nałogiem pojawiła się kardiomiopatia rozstrzeniowa serca oraz uszkodzenie mięśnia sercowego, które doprowadziły do trwałej niezdolności do pracy oraz przedwczesnej śmierci.Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazała, że przykładem szczególnych okoliczności, które uniemożliwiają wypracowanie wymaganego stażu, jest śmierć ubezpieczonego w młodym wieku, np. wkrótce po osiągnięciu 30 lat życia, ale przed osiągnięciem 5-letniego stażu ubezpieczeniowego. Gdyby zatem śmierć lub kalectwo zdarzyły się później, ubezpieczony zdążyłby spełnić wymagany 5-letni okres ubezpieczenia. W przypadku ojca dziecka wystąpiły ww. szczególne okoliczności, tj. choroba alkoholowa, która doprowadziła do trwałej niezdolności do pracy oraz śmierć w młodym wieku, miesiąc po ukończeniu 30 roku życia.A. Z., jako samotna matka, zwróciła uwagę na trudną sytuację materialną rodziny oraz fakt, że córka pozostaje pod opieką Centrum Zdrowia Dziecka Poradni Ginekologiczno-Endokrynologicznej oraz Poradni Zdrowia Psychicznego. W jej ocenie twierdzenie organu, że małoletnie dziecko nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania jest błędne, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na dochód brutto, podczas gdy dochód netto wynosi 3.900 zł, co oznacza, że na jednego członka rodziny przypada 1.950 zł, przy stałych kosztach utrzymania, które przekraczają 3.000 zł. Z kolei środki finansowe uzyskiwane z umowy o pracę nie mogą przeciwstawiać się przyznaniu renty.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.Pismem z 6 lutego 2025 r. A. Z. podtrzymała skargę wskazując, że niespełnienie przez K. Z. warunków dających prawo do emerytury lub renty było spowodowane szczególnymi okolicznościami w postaci choroby alkoholowej, młodego wieku oraz braku niezbędnych środków utrzymania. W jej ocenie niezrozumiałym jest, aby ocenę materiału dowodowego i indywidualną sytuację materialną zastępować zestawieniem dochodu ze wskaźnikiem wysokości najniższej emerytury. Brak analizy kosztów utrzymania rodziny powoduje, że zaskarżona decyzja została wydana bez wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, tym bardziej, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podała, iż koszty utrzymania małoletniej M. Z. przekraczają kwotę 3.000 zł netto.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.).Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji.Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku zmarłego ojca dziecka nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Podkreślić należy, że choć powyższy przepis ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych i wyjątkowych.Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na przestrzeni 30 lat życia K. Z. posiadał udowodniony łączny okres ubezpieczenia wynoszący 10 miesięcy, 1 dzień okresów składkowych i 23 dni okresów nieskładkowych. W dziesięcioleciu przed dniem śmierci ojciec dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznana świadczenia na zasadach ogólnych udokumentował 21 dni okresów składkowych. Ponadto od [...] lipca 2008 r. do [...] października 2009 r., od [...] listopada 2009 r. do [...] sierpnia 2018 r., tj. dnia śmierci K. Z. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.Analizując przyczyny przerw w zatrudnieniu zmarłego ojca dziecka nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Brak jego aktywności zawodowej powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem całkowitej niezdolności do pracy. Stan jego zdrowia nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.Podkreślić należy, że mimo iż w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to jednak nie może ona prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności dotyczące zmarłego, a uniemożliwiające mu podjęcie legalnej pracy, powinna takie dowody przedstawić, by organ mógł je zweryfikować, a nie ograniczać się jedynie do eksponowania przekonania, iż dowodem na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego jest sam fakt, iż na jego podstawie organ nie doszedł do wniosków postulowanych przez przedstawiciela ustawowego i nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy, a kompletność materiału dowodowego nie może być oceniana przez pryzmat tego, czy organ dotarł do dowodów korzystnych dla strony. Nie można też oczekiwać, aby organ prowadził takie postępowanie tak długo, aż dowody takie znajdzie, ani też by oceniać prawidłowość oceny dowodów tylko pod względem tego, czy doprowadziła ona do konkluzji zadowalających dla strony. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez przedstawiciela ustawowego nie może przesądzać subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być uznane jako szczególne.Usprawiedliwieniem braku zatrudnienia (przerw w ubezpieczeniu) nie może być podnoszona przez matkę dziecka kwestia nadużywania alkoholu przez zmarłego ojca [...]. Podkreślić należy, że alkoholizm co do zasady nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stanowisko to jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle którego nieleczona choroba alkoholowa nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1544/06). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 13 grudnia 2000 r. sygn. akt II SA 1936/00, wprost stwierdził, że skutków alkoholizmu nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Z kolei w wyroku z 21 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 3404/02 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy.Zdaniem Sądu, do okoliczności tych nie można zaliczyć zatem wskazanego uzależnienia od alkoholu, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dowodów na konsekwentne leczenie odwykowe. Wskazać przy tym należy, że aby alkoholizm mógł zostać uznany za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą niespełnienie w trybie zwykłym wymogów uprawniających do uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, konieczne jest wykazanie, iż osoba dotknięta tą chorobą systematycznie z nią walczy, podejmuje nieprzerwanie próby leczenia, nawet gdy próby te są nieudane. Konieczne jest tu zatem wykazanie konsekwencji w walce z nałogiem poprzez poddanie się stałemu leczeniu. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajdują się dowody hospitalizacji (karty informacyjne) K. Z. potwierdzających leczenie chorób zagrażających zdrowi i życiu wymienionego, lecz nie stanowią one podstawy do uznania stałego leczenia uzależnienia od alkoholu. Brak jest zatem podstaw do uznania, że ojciec dziecka poddawał się leczeniu z choroby alkoholowej, co niewątpliwie miało wpływ na nieuzasadnione i długotrwałe przerwy w ubezpieczeniu.Nie sposób więc uznać, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne, na które sam zainteresowany nie miał wpływu. Należy podkreślić, że alkoholizm nie jest chorobą "uprzywilejowaną" i nie powoduje, że każda osoba nadużywająca alkoholu i od niego uzależniona staje się niezdolna do pracy już w chwili powstania uzależnienia, ani też tym bardziej, że skutkuje powstaniem uprawnień do renty dla takiej osoby. Nie zwalnia także osoby uzależnionej od odpowiedzialności za własne czyny i nie usprawiedliwia aspołecznych i szkodliwych zachowań, ani też nie uzasadnia ochrony przed ich ewentualnymi konsekwencjami.Zaznaczyć w tym miejscu należy, że brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie aktywności zawodowej. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres, przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, który powinien być adekwatny do wieku uprawnionego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1173/05, publ. LEX nr 194870). W rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez jaki zmarły ojciec małoletniego skarżącego pozostawał w ubezpieczeniu, nie jest adekwatny do jego wieku.W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających krótki staż ubezpieczeniowy K. Z. (10 miesięcy, 1 dzień okresów składkowych i 23 dni okresów nieskładkowych) na przestrzeni 30 lat życia, kiedy to nie była wobec niego orzeczona niezdolność do pracy tak całkowita, jak i częściowa. Także w sprawie brak jest dowodów na to, że zmarły ojciec małoletniej skarżącej usilnie poszukiwał zatrudniania związanego z opłacaniem składek emerytalnych i rentowych. Tym samym nie sposób postawić organowi zarzutu rozpoznania sprawy z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.Wydając rozstrzygnięcie organ trafnie wskazał również, że nie została spełniona przesłanka nieposiadania przez małoletnią niezbędnych środków utrzymania.Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji "niezbędnych środków utrzymania". Sposób rozumienia tego pojęcia został wypracowany przez judykaturę. Aktualnie przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. W konsekwencji, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku (dochody brutto) z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (brutto); (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11, z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14, z 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3029/21, z 18 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 1252/22).Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Subiektywnie trudna sytuacja rodzinna i majątkowa osoby zainteresowanej w dacie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie może sama w sobie uzasadniać przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Osoba taka może natomiast ubiegać się w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej o przyznanie innego rodzaju świadczeń (por. wyrok NSA z 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1510/17).Zgodnie z ustaleniami organu gospodarstwo domowe małoletniej składa się z dwóch osób, zaś dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosił 2.837,46 zł brutto (wynagrodzenie matki z tytułu umowy o pracę za okres 3 miesięcy – lipiec, sierpień, wrzesień 2024 r.), a więc był wyższy od kwoty najniższej emerytury, która w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosiła 1.780,96 zł brutto. Dodatkowo należy podkreślić, że nawet przyjmując, jak podała A. Z. zarówno w skardze, jak i w piśmie z [...] lutego 2025 r., iż wysokość jej wynagrodzenia netto wynosi ok. 3.900 zł, a zatem na jednego członka rodziny przypada ok. 1.950 zł, to i tak kwota ta jest wyższa od kwoty najniższej emerytury.W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również, że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów postępowania, a także dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS mającego zastosowanie wobec ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). mającego zastosowanie wobec ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).