Wyrok - I OSK 556/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 24 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A., B.B. i C.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 714/22 w sprawie ze skargi A.A., B.B. i C.C. na postanowienie Samorządowego KOddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A., B.B. i C.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 714/22 w sprawie ze skargi A.A., B.B. i C.C. na postanowienie Samorządowego K
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
odszkodowanie
Role w sprawie
odwołujący
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Agnieszka Miernik
Podstawa prawna
art. 10
kpa
art. 158
kpa
art. 156
kpa
art. 61
akpa
art. 6
kpa
art. 174
ppsa
art. 145
ppsa
art. 183
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 714/22 oddalił skargę A.A., B.B. i C.C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 11 stycznia 2022 r. nr KOC/5859/Go/21 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A.A., B.B. i C.C. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest:1. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), powoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca", przez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego przez zastosowanie do stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy przepisu w oczywisty sposób godzącego w prawa i obowiązki stron oraz ochronę praw nabytych i interesów w toku;2. art. 32 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej polegające na naruszeniu zasady równości obywateli, przez traktowanie określonej grupy obywateli w sposób odmienny i zróżnicowany;3. art. 21 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej przez naruszenie zasady równej dla wszystkich ochrony prawa własności i praw nabytych;4. art. 45 i art. 77 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej przez naruszenie prawa strony do sądu, polegające na uniemożliwieniu stronie uzyskania ewentualnego prejudykatu i słusznego odszkodowania z tytułu wadliwej decyzji administracyjnej;5. art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej przez uznanie, że Sąd I instancji nie może bezpośrednio stosować przepisów Konstytucji RP;6. art. 158 § 3 w związku z art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej przez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że przepis ten umożliwia umorzenie postępowania, bez rozpatrzenia wniosku strony o stwierdzenie wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa, co prowadziło do jego zastosowania w przedmiotowej sprawie;II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 K.p.a. przez nieprawidłową ocenę naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez organ administracji orzekający w sprawie, polegającą na nieprzeprowadzeniu postępowania w sprawie i nieustaleniu, czy zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 11 stycznia 2022 r. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego, oraz wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w szczególności podkreślono, że nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego wypacza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, wychodzi poza jego zakres, a w konsekwencji narusza wskazane wyżej przepisy Konstytucji RP.Wnoszący skargę kasacyjną podkreślili, że prowadzą od lat dziewięćdziesiątych postępowanie mające na celu rozpoznanie ich wniosku dekretowego, przy czym dopiero w trakcie postępowania w aktach postępowania została odnaleziona decyzja odmawiająca przyznania użytkowania wieczystego w stosunku do niewielkiego fragmentu gruntu, stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania. Trudno więc zarzucać skarżącym, że nie wystąpili wcześniej z wnioskiem o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, skoro podnieśli zarzuty naruszenia Konstytucji RP jako zarzuty prawa materialnego, to Sąd I instancji mógł i powinien był zbadać zgodność przepisów ustawy nowelizującej z przepisami Konstytucji, nie odwołując się do kompetencji organu administracji. Jak przy tym podkreślili wnoszący skargę kasacyjną, nie domagają się od Sądu "odmówienia zastosowania" obowiązującego przepisu prawa, ale wskazują że można przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej wyłożyć w zgodzie z Konstytucją RP, tym bardziej że wskazana regulacja nie odnosi się do instytucji stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej, należało przypomnieć stan sprawy. Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, D.D., B.B., A.A. i C.C. we wniosku z 14 września 2021 r. (data wpływu – 20 września 2021 r.), uzupełnionym 14 grudnia 2021 r., wystąpili o stwierdzenie, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawa z 6 kwietnia 1961 r. o odmowie przyznania E. i F. G. prawa własności czasowej do części gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...] Nr hip. Tab. likw. b. wsi [...] pod Nr [...], wynoszącej 2 250 m², zostało wydane z naruszeniem prawa.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając na podstawie art. 61a § 1 w związku z art. 158 § 3 K.p.a., postanowieniem z 11 stycznia 2022 r. nr KOC/5859/Go/21 odmówiło wszczęcia postępowania.Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.A., B.B. i C.C. na wskazane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie.Sąd I instancji wskazał, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która zmieniła art. 156 § 2 K.p.a., a do art. 158 K.p.a. dodała § 3.Sąd I instancji wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy, orzeczenie z 6 kwietnia 1961 r. zostało doręczone stronom 12 kwietnia 1961 r. Z kolei, wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia został złożony przez skarżących w piśmie z 14 września 2021 r. (data wpływu – 20 września 2021 r.). Okoliczności tych skarżący nie kwestionują. Zatem, jak uznał Sąd I instancji, wniosek został złożony po 50 latach od doręczenia przedmiotowej decyzji, a wszczęcie i prowadzenie postępowania w świetle przepisu art. 158 § 3 K.p.a. jest w obecnym stanie prawnym niedopuszczalne. Z tych względów, w ocenie Sądu I instancji, SKO zasadnie odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z 6 kwietnia 1961 r.Ponadto, Sąd I instancji nie zgodził się ze skarżącymi, że mocą art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej ustawodawca wyłączył jedynie możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, lecz nie wyłączył możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.Stanowisko Sądu I instancji należało co do zasady podzielić, co oznacza że skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W takiej sytuacji zasadniczo w pierwszej kolejności wymagane jest rozważenie zasadności zarzutów procesowych, gdyż dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego.Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 K.p.a. sprowadzał się w istocie do zarzucenia Sądowi I instancji przyjęcia, że prawidłowo nie przeprowadzono postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 6 kwietnia 1961 r. i nie ustalono, czy zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.Trzeba więc zaznaczyć, że w skardze kasacyjnej nie podważono prawidłowości ustaleń faktycznych, w szczególności okoliczności dotyczących wejścia do obrotu prawego orzeczenia 6 kwietnia 1961 r., to jest daty doręczenia tego orzeczenia (12 kwietnia 1961 r.), ani daty wszczęcia postępowania (data wpływu żądania do organu 20 września 2021 r.). Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że dopiero w toku postępowania dotyczącego rozpoznania wniosku dekretowego do gruntu nieruchomości ozn. jako tabela likwidacyjna wsi [...] nr [...] została odnaleziona "decyzja odmawiająca przyznania użytkowania wieczystego w stosunku do niewielkiego fragmentu przedmiotowego gruntu, stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania", nie może mieć znaczenia w sprawie wobec braku zakwestionowania doręczenia tego orzeczenia. W konsekwencji, nie podważono okoliczności, że upłynęło ponad 30 lat od daty doręczenia orzeczenia do daty wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. Nie zakwestionowano też okoliczności, że wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do organu (20 września 2021 r.), po dniu wejścia w życie zmiany przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (16 września 2021 r.), a zatem postępowanie nieważnościowe musiało toczyć się według nowego stanu prawego.Zdaniem skarżących kasacyjnie jednak, niezależnie od powyższych okoliczności, organ powinien dodatkowo rozważyć, czy orzeczenie z 6 kwietnia 1961 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.Podkreślenia więc wymaga, że jakkolwiek możliwość wydania orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia (decyzji) z naruszeniem prawa przewiduje art. 158 § 2 K.p.a., to jednak następuje to w ramach postępowania prowadzonego w sprawie indywidualnej procesowej w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.Oznacza to, że przed odniesieniem się do powyższego zarzutu, należy najpierw rozważyć zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w związku z art. 2, art. 8 ust. 2, art. 21, art. 32, art. 45, art. 64 ust. 2 i art. 77 Konstytucji RP oraz w związku z art. 158 § 3 w związku z art. 156 § 2 K.p.a., kwestionującego stanowisko Sądu I instancji sprowadzające się do przyjęcia, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej umożliwia umorzenie postępowania bez rozpatrzenia wniosku strony o stwierdzenie wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa. Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, Sąd I instancji mógł bowiem i powinien był zbadać zgodność przepisów ustawy nowelizującej z przepisami Konstytucji i ewentualnie wyłożyć przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zgodzie z Konstytucją RP.Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Wymaga wyjaśnienia przy tym, że wskazana powyżej ustawa nowelizująca, które weszła w życie z dniem 16 września 2021 r., mocą art. 1 pkt 2 ustawy wprowadziła w art.158 § 3 dodatkową, obok dotychczasowych zawartych w art. 61a K.p.a., przesłankę negatywną dla samego wszczęcia postępowania nieważnościowego. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu nadanym ww. ustawą. Jak wynika więc z ww. przepisu, nakazuje on stosowanie przepisów K.p.a. w brzmieniu nadanym ww. ustawą do postępowań już wszczętych, ale jeszcze niezakończonych. Natomiast w myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.Powyższe rozwiązania były konsekwencją wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, którym to wyrokiem uznano art. 156 § 2 K.p.a. za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a jednocześnie decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W celu dostosowania systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca dokonał zmian w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 K.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej) oraz dodanie § 3 w art. 158 K.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej).W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano już kilkakrotnie, że art. 158 § 3 K.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej dotyczą dwóch odmiennych sytuacji prawnych (wyroki NSA z: 4 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1827/22; 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 11 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1775/22, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyrokach tych wskazywano, że pierwsza sytuacja (art. 158 § 3 K.p.a.) dotyczy odmowy wszczęcia postępowania, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat, a więc stosuje się go do spraw, które jeszcze nie zostały wszczęte przed dniem 16 września 2021 r. Jednoznaczny sposób zredagowania przez ustawodawcę przepisu art. 158 § 3 K.p.a. uniemożliwia więc wnioskodawcy po upływie 30 lat żądanie wszczęcia postępowania nieważnościowego, a w konsekwencji także uzyskanie decyzji stwierdzającej nieważność kontrolowanej decyzji lub stwierdzającej wydanie takiej decyzji z naruszeniem prawa. Druga natomiast sytuacja (art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej) dotyczy postępowań nieważnościowych toczących się w chwili wejścia w życie nowelizacji (czyli w dniu 16 września 2021 r.), które powinny zostać umorzone po spełnieniu określonych w nim warunków. Na to rozróżnienie zwrócił również wnioskodawca projektu ustawy, wskazując w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej, że zdaniem wnioskodawcy zasadne jest rozciągnięcie stosowania wprowadzonego ograniczenia również na postępowania wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie projektowanej nowelizacji. Przesądzenie tego wprost w art. 2 projektu czyni zadość zaleceniom płynącym z Zasad Techniki Prawodawczej oraz ma być wyraźną normą dla organów dokonujących stwierdzenia nieważności decyzji, że także w przypadku postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie projektowanej nowelizacji, dotyczących decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, działanie instytucji stwierdzenia nieważności decyzji limitowane jest 30-letnim przedawnieniem, pod warunkiem że decyzje te wywołały skutek w postaci nabycia prawa lub jego ekspektatywy (vide: uzasadnienie do projektowanej ustawy, druk sejmowy nr 1090).Ustawodawca zatem w sposób zamierzony wprowadził dwa sposoby zakończenia postępowań dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji, w zależności od daty jego wszczęcia. Przyjęcie interpretacji, że sposób zakończenia postępowania nieważnościowego, bez względu na datę jego wszczęcia jest obojętny, nieuchronnie prowadziłaby do wniosku, że uregulowania zawarte w art. 158 § 3 K.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej są tożsame. Byłoby to zatem niedopuszczalne pozbawienie normy istotnego znaczenia, sprzeczne z założeniem racjonalnego ustawodawcy.W okolicznościach kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawy nie ma wątpliwości, że wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do organu po dniu wejścia w życie zmiany przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem przepisy przejściowe zawarte w art. 2 tej ustawy nowelizującej w ogóle nie mogły mieć w sprawie zastosowania. Wniosek skarżących musiał być więc załatwiony z uwzględnieniem nowego stanu prawego przewidującego - zgodnie z dodanym do art. 158 K.p.a. przepisem § 3 - odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.Z tych przyczyn formułowanie zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego przez powiązanie zarzutu naruszenia przepisów art. 158 § 3 i art. 156 § 2 K.p.a. z przepisem art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest chybione. Natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego, ograniczony do przepisów art. 158 § 3 i art. 156 § 2 K.p.a., nie był zasadny. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie o wydaniu orzeczenia administracyjnego z naruszeniem prawa jest podejmowane w sytuacji, gdy nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 K.p.a., czyli zaistnienia przesłanek negatywnych do stwierdzenia nieważności decyzji. Regulacja zawarta w art. 158 § 2 K.p.a. może być stosowana tylko wówczas, gdy zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, w ramach którego ustalono, że zachodzi jedna z przesłanek nieważności określona w art. 156 § 1 K.p.a., a równocześnie spełniona została przesłanka z art. 156 § 2 K.p.a.Nie można więc twierdzić, że po 16 września 2021 r. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje także nowy tryb postępowania nadzwyczajnego, to jest o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 listopada 2025 r. sygn. akt I OSK 83/23, którego stanowisko skład orzekający podzielił, nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego, wprowadzona ustawą z dnia 16 września 2021 r., nie spowodowała zmiany treści art. 158 § 2 K.p.a. Przepis ten nie zawiera żadnych przesłanek, przy spełnieniu których byłoby prawnie dopuszczalne wydanie decyzji stwierdzającej, że inna decyzja administracyjna została wydana z naruszeniem prawa. Przepis zawarty w art. 158 § 3 K.p.a. nie stanowi uzupełnienia dla regulacji zawartej w art. 158 § 2 K.p.a., ponieważ odnosi się tylko do kwestii możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na upływ czasu. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziła więc zmian w stanie prawnym dotyczącym możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. W tym stanie prawnym niedopuszczalne jest swoiste "wydrążenie" ze sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji odrębnej sprawy o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa (tak np. NSA w wyrokach z: 4 marca 2026 r. sygn. akt I OSK 784/23, 25 lutego 2026 r. sygn. akt I OSK 932/24). Dlatego też, należy uznać, że brak prawnej możliwości prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji powoduje, że nie jest możliwe wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa.Z tych przyczyn nie było i nie jest możliwe uczynienie z przepisu art. 158 § 2 K.p.a. samodzielnej podstawy roszczenia.Kolejno należało odnieść się do stanowiska skarżących kasacyjnie wskazującego, że sąd administracyjny powinien zbadać zgodność przepisów ustawy nowelizującej z Konstytucją RP, przy czym – jak skarżący wyjaśnili - nie domagają się od Sądu I instancji odmówienia zastosowania obowiązującego przepisu prawa, ale wykładni, zgodnie z którą obywatel nie będzie miał "zamkniętej drogi" do sądu i słusznego odszkodowania.Z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm. oraz art. 133 § 1 P.p.s.a.; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 344). Wyjątkiem są tu sprawy ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w których sąd orzeka, biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy w czasie orzekania, a właściwie w chwili zamknięcia rozprawy, albo stan z daty wniesienia skargi (patrz: J. P. Tarno, op. cit., s. 343-344 uw. 1; postanowienie NSA z 23 września 1986 r. sygn. akt IV SAB 8/86, uzasadnienie uchwały NSA z 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08). Co do zasady zatem, Sąd ma obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego; ma obowiązek ocenić jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Mówiąc innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi, odpowiadają prawu (wyrok NSA z 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II FSK 72/06; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 133, https://sip.lex.pl, dostęp: 2026-03-24).W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że po upływie terminu wskazanego w art. 158 § 3 K.p.a., organ nie ma możliwości prawnej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte powinno być umorzone.Dodać trzeba, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego organ nie ma żadnych uprawnień do badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. Jego zadaniem jest rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), a nie ocena procesu legislacyjnego, w którym podstawa prawna decyzji została uchwalona. Zasada ta dotyczy również sądów administracyjnych, a wyjątek ma miejsce tylko i wyłącznie w sytuacji, w której po wniesieniu skargi bądź skargi kasacyjnej przez stronę, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, nawet jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych. Przyjmuje się, że wówczas sądy administracyjne powinny zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Naczelny Sąd Administracyjny nie pozostaje wówczas związany treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. (uchwała składu 7 sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 9/09; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 183, https://sip.lex.pl, dostęp: 2026-03-24). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.Wskazać jeszcze należy, że normy Konstytucji RP są normami o charakterze ogólnym i stanowią wzorzec dla oceny wszystkich aktów prawnych obowiązujących w Polsce. Wśród przepisów tych wyróżniają się zwłaszcza przepisy, mające rangę zasad konstytucyjnych. Jedną z tych zasad jest zasada nadrzędności Konstytucji RP, która wyraża się w tym, że organy państwa są obowiązane do uszczegółowiania przepisów konstytucyjnych w aktach niższego rzędu oraz, że akty te nie będą sprzeczne z Konstytucją. Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty, inaczej mówiąc, gdy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu. Przyjmuje się, że sytuacja taka może zachodzić wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyroki SN z 8 stycznia 2009 r. sygn. akt I CSK 482/08, z 17 marca 2016 r. sygn. akt V CSK 377/15, uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 16 października 2006 r. sygn. akt I FSP 2/06). Żaden z ww. przypadków nie miał jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie.Nie można też zaakceptować stanowiska, że w niniejszej sprawie sąd administracyjny w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności był uprawniony do przeprowadzenia takiej wykładni art. 158 § 3 w związku z art. 156 § 2 K.p.a., która uprawniałaby go do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, a więc nadania im innej treści niż wynika z tych przepisów. Odwołując się do uchwały NSA z 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13, wydanej na tle zasad ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, należy wskazać, że nie można, z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy.W konsekwencji, nie był zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 158 § 3 w związku z art. 156 § 2 K.p.a. i w związku z art. 2, art. 8 ust. 2, art. 21, art. 32, art. 45, art. 64 ust. 2 i art. 77 Konstytucji RP.Wobec zaś niespornych okoliczności stanu faktycznego sprawy, istotnych ze względu na treść art. 158 § 3 K.p.a., za niezasadny musiał być uznany zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 K.p.a. Tym samym należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.., orzekł jak sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.