Wyrok - I OSK 385/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 24 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2023r., sygn. akt I SA/Wa 616/23 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w WarszawOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2023r., sygn. akt I SA/Wa 616/23 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszaw
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna rodzinna - alimenty
Kwota główna
38 120,00 zł · alimenty
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
odsetki ustawowe
emerytura
Role w sprawie
zobowiązany alimentacyjnie
osoba uprawniona do alimentów
biegły
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Agnieszka Miernik
Podstawa prawna
art. 80
kpa
art. 107
kpa
art. 77
kpa
art. 138
kpa
art. 183
ppsa
art. 174
ppsa
art. 151
ppsa
art. 153
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 września 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 616/23 oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 20 grudnia 2022 r. nr KOA/5442/Fa/22 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:I. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1205), powoływanej dalej jako "ustawa", polegające na jego błędnej wykładni i niezastosowaniu, pomimo że przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały spełnione, to jest polegające na:1. pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy;2. przyjęciu, że faktyczne przebywanie w Zakładzie Karnym, nie stanowi okoliczności obiektywnie niezależnej od skarżącego i brak jest podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych i odsetek z tym związanych;3. przyjęciu, że rzeczywiste problemy zdrowotne (pręty i druty w kości piszczelowej, zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego lewego, zwapnienie w przyczepie ścięgna Achillesa do kości piętowej lewej, wada wzroku, wada słuchu) nie są przeszkodą w wykonywaniu pracy zarobkowej i spłacaniu zadłużenia alimentacyjnego, bez szkody w zapewnieniu sobie i swojej rodzinie potrzeb egzystencjalnych; Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest specjalistą, by oceniać stan zdrowia na podstawie złożonej dokumentacji medycznej, stąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego;4. uznaniu, że skoro skarżący nie ma przyznanej renty, to po wyjściu na wolność będzie w stanie podjąć pracę zarobkową jako [...] by spłacać zadłużenie, a ocenianie jego możliwości zarobkowych przez WSA w Warszawie na obecnym etapie, gdy skarżący przebywa w Zakładzie Karnym, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy; stanowisko to przesądziło o braku prawa do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o odmowie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie;5. nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to na wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;6. nieuwzględnieniu faktu, że sytuacja dochodowa i rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego; Sąd I instancji powtórzył stanowisko organów, że skoro skarżący osiągał jakieś dochody przed wydaniem decyzji, to nie należało umarzać należności wraz z odsetkami w całości, jednakże Sąd ten nie rozstrzygnął, czy sytuacja dłużnika uprawniała go do zastosowania wobec niego innego rozwiązania: częściowego umorzenia, bądź rozłożenia na raty zadłużenia, a skoro jest wiadome, że dłużnik nie ma pracy i ma jeszcze inne zobowiązania, to zasadne jest umorzenie mu zadłużenia alimentacyjnego, ponieważ egzekucja będzie bezskuteczna;7. nieustaleniu jaka jest sytuacja zdrowotna dłużnika, czy może on podjąć pracę zarobkową i w jakim wymiarze;II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", przez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy decyzja Burmistrza Miasta B. z 20 października 2022 r. utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 20 grudnia 2022 r. została wydana z naruszeniem przepisów prawa, to jest:1. art. 6-11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez przekroczenie granic tak zwanego uznania administracyjnego oraz rozstrzygnięcie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego;2. art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 80 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do stanu zdrowia skarżącego i realnych możliwości wykonywania przez niego pracy zarobkowej w zakresie wymaganym stanem zdrowia, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium braku orzeczenia o niepełnosprawności stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącego prawa do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;3. art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. "z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że organy wykonały zalecenia zawarte w wyroku WSA z dn. 9.2.2022 r., sygn. akt I SA/Wa 313/21 i w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, dokonania analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej, zdrowotnej, wykształcenia, doświadczenia zawodowego, jednak organy pomimo uzyskania dokumentacji medycznej, nie podjęły żadnych działań w celu ustalenia, czy A.A. z uwagi na swój stan zdrowia jest w stanie wykonywać jakąkolwiek pracę zarobkową, a WSA kompletnie przemilczał ten fakt, że organy nie wykonały do końca zaleceń poprzedniego wyroku";4. art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 80 K.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego oceny wynika, że skarżący, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy, spełnia kryteria uzyskania umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi;5. art. 77 K.p.a. przez brak wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia materiału dowodowego; jeżeli Sąd I instancji bądź organy mieli wątpliwości czy stan zdrowia skarżącego umożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, powinny z urzędu powołać biegłego który by ocenił jego stan zdrowia, ponieważ skarżący przebywając w Zakładzie Karnym nie ma możliwości starania się o rentę i stawania na komisjach lekarskich;6. art. 80 K.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, ponieważ zarówno sytuacja rodzinna, majątkowa jak i zdrowotna skarżącego potwierdzają, że spełnia on przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego;7. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i § 2, art. 81, art. 84, art. 86, art. 89 § 2 oraz art. 80 K.p.a. przez wadliwe gromadzenie oraz ocenę materiału dowodowego, przez zebranie dokumentacji medycznej i brak powołania biegłego w celu ustalenia czy stan zdrowia skarżącego pozwala mu na podjęcie pracy jako [...] bądź jakiejkolwiek pracy zarobkowej.Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez "umorzenie należności skarżącego wobec funduszu alimentacyjnego" oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów z tytułu udzielenia pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych, składając oświadczenie że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że w sposób nieuprawniony Sąd I instancji przyjął, iż przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to na wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego. Jednocześnie, wskazano, że organy i sąd administracyjny nie powinni czekać biernie aż skarżący sam ustali swój stopień niepełnosprawności i prawo do renty. Z urzędu powinien zostać powołany biegły, który ustali czy stan zdrowia pozwala skarżącemu na podjęcie pracy zarobkowej i spłacanie zadłużenia w zawodzie [...], czy skarżący będzie musiał się przekwalifikować. Ponadto, ani organy, ani Sąd nie wskazali dlaczego skarżący powinien wnioskować o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty.Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej, należało przypomnieć stan sprawy. Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, A.A. we wniosku z 25 września 2020 r. wystąpił o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci. Wydana w tej sprawie odmowna decyzja Burmistrza Miasta B. z 2 listopada 2020 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 grudnia 2020 r. zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 313/21.Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Burmistrz Miasta B. decyzją z 20 października 2022 r. nr SR-FA.533.000259.2022 odmówił umorzenia A.A. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyliczonych na dzień 20 października 2022 r. w wysokości 38 120,00 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie wyliczonych na dzień 20 października 2022 r. w wysokości 33 065,46 zł.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania A.A., decyzją z 20 grudnia 2022 r. nr KOA/5442/Fa/22, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, wskazał, że wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinna być dokonywana w kontekście przepisów tej ustawy, które przewidują jako zasadę obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1). Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowił materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.Sąd I instancji wskazał, że to zobowiązanie dłużnika jest również bezpośrednim skutkiem celu ustawy wyrażonego w jej preambule, w której wskazano m.in., że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W konsekwencji, należności powstałe w związku z wypłaceniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinny zostać zwrócone przez dłużnika. Umorzenie takich należności stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady, który nie może być interpretowany rozszerzająco i powinien być stosowany jedynie w nadzwyczajnych okolicznościach, gdy brak jest jakichkolwiek możliwości zarówno obecnie, jak i w przyszłości zaspokojenia tych należności przez dłużnika alimentacyjnego.Sąd I instancji uznał też, że decyzja o umorzeniu wskazanych w tym przepisie należności jest wydawana przez organ w warunkach uznania administracyjnego, co oczywiście nie oznacza, że może być ona decyzją dowolną, bowiem musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Ustawodawca nakazał ponadto organowi, by rozstrzygnięcie w tym zakresie wydał z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy.Tak przeprowadzona przez Sąd I instancji wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odpowiada prawu i nie można skutecznie zarzucić stanowisku Sądu I instancji "pominięcia prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy", czy "nieuprawnionego przyjęcia, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to na wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego".Wskazywane natomiast w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem zarzutu prawa materialnego, okoliczności dotyczące przebywania skarżącego w Zakładzie Karnym, stanu zdrowia skarżącego jako przeszkody w wykonywaniu pracy zarobkowej i spłacaniu zadłużenia alimentacyjnego, możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej po wyjściu z Zakładu Karnego oraz jego trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej – w kontekście przesłanek do umorzenia należności alimentacyjnych i odsetek – odnoszą się do ustaleń stanu faktycznego przyjętych przez Sąd I instancji. Przywołana zatem argumentacja nie może stanowić uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, skoro odnosi się do etapu ustaleń faktycznych (strona poddaje w wątpliwość prawidłowość/rzetelność tych ustaleń), które legły u podstaw wydania decyzji zaskarżonej do Sądu I instancji, a nie do etapu tzw. subsumpcji, czyli zastosowania ("podstawienia") normy prawa materialnego do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W rzeczywistości zatem argumentacja skargi kasacyjnej odnosi się do oceny ustalonych okoliczności stanu faktycznego. Oznacza to, że skarżący kasacyjnie usiłuje zwalczać sferę ustaleń faktycznych przez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie podważona na podstawie stanu faktycznego, który strona skarżąca uznaje za prawidłowy. W judykaturze podkreśla się, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalne jest natomiast zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12, wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09, wyroki NSA z 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09). Kwestia ta jest zatem przedmiotem bogatego orzecznictwa, w tym w szczególności dotyczącego sposobu jego skutecznego powoływania - jako zarzutu procesowego w skardze kasacyjnej.W sytuacji, w której nie zakwestionowano skutecznie poprawności wykładni prawa materialnego, a jego naruszenia skarżący kasacyjnie upatruje jako konsekwencji niewłaściwej oceny stanu faktycznego, rozstrzygająca pozostaje kwestia oceny powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 6-11, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 81, art. 84, art. 86, art. 89 § 2, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W realiach niniejszej sprawy trafność tych zarzutów oznaczałaby jednocześnie zasadność niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, z kolei niezasadność powyższych zarzutów naruszenia przepisów postępowania byłaby równoznaczna z niezasadnością zarzutu naruszenia prawa materialnego.Odnosząc się do tych zarzutów kwestionujących stanowisko Sądu I instancji o nieprzekroczeniu przez organy administracyjne granic uznania administracyjnego, wyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, dokonaniu wszechstronnej oceny materiału dowodowego, przeprowadzeniu niezbędnych dowodów, a tym samym o nieprzekroczeniu zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także prawidłowości sporządzonego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, należy na wstępie zaznaczyć, że Sąd I instancji rozpoznając sprawę, związany był wcześniejszym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 313/21 uchylającym decyzje organów obydwu instancji odmawiające skarżącemu umorzenia należności. Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wymaga podkreślenia, że związanie oceną prawną dotyczy sądu w każdym składzie i bez względu na to, w jakim trybie sąd orzeka. Oznacza to, że wątpliwość prawna, objęta oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu w danej sprawie, nie może być ponownie przedmiotem wyjaśniania w tej samej sprawie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod red. T. Wosia - wyd. LexisNexis Warszawa 2005 r. s. 475). Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą (por. wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2005 r. sygn. akt VII SA/Wa 401/05). Zakres związania, o jakim mowa we wskazanym przepisie był przedmiotem wykładni w orzecznictwie, zgodnie z którą, zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania, zarówno sąd, jak i organ obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, o ile orzeczenie nie zostanie uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa (por. wyrok SN z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2).Powyższą okoliczność wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie autorka skargi kasacyjnej w środku zaskarżenia uwzględniła wyłącznie w zarzucie dotyczącym naruszenia art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. wskazując, że "Sąd I instancji uznał, że organy wykonały zalecenia zawarte w wyroku WSA z dn. 9.02.2022 r., sygn. akt I SA/Wa 313/21 i w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, dokonania analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej, zdrowotnej, wykształcenia, doświadczenia zawodowego; jednak organy pomimo uzyskania dokumentacji medycznej, nie podjęły żadnych działań w celu ustalenia, czy A.A. z uwagi na swój stan zdrowia jest w stanie wykonywać jakąkolwiek pracę zarobkową, a WSA kompletnie przemilczał ten fakt, że organy nie wykonały do końca zaleceń poprzedniego wyroku". Przy czym nie znalazło to odzwierciedlania w prawidłowo sformułowanym zarzucie kasacyjnym, który powinien uwzględniać w swojej konstrukcji powiązanie z przepisem art. 153 P.p.s.a., skoro jego treścią jest właśnie brak zastosowania się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania.Przypomnieć należy więc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 9 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 313/21 nakazał organowi w ponownie prowadzonym postępowaniu dokonanie analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, ustalenie ewentualnych innych składników majątku skarżącego, rozważenie jego sytuacji rodzinnej pod kątem ewentualnego udzielenia mu przez rodzinę wsparcia materialnego, a także rozważenie możliwości powierzenia skarżącemu pracy, z której będzie uzyskiwał dochód w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd podkreślił również, że w odniesieniu do dłużnika alimentacyjnego, który odbywa karę pozbawienia wolności niezbędne jest uwzględnienie okresu pozostałego do odbycia kary, przy dokonaniu analizy warunków osobistych (sytuacji majątkowej, zdrowotnej, wykształcenia, doświadczenia zawodowego), które mogą świadczyć o tym, że przeszkoda w regulowaniu zobowiązań ma charakter przemijający i że po odbyciu kary pozbawienia wolności wnioskodawca może spłacić swe zobowiązania z posiadanego majątku lub z dochodu uzyskanego z podjętej aktywności zarobkowej.W ocenie Sądu I instancji, organy obydwu instancji wykonały wymienione wskazania Sądu Wojewódzkiego. Zbadały stan majątkowy skarżącego, jego sytuację zdrowotną, wykonywany zawód, okres pozostający do zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności, a także odniosły się do sytuacji zdrowotnej i finansowej żony skarżącego. Ustaliły więc stan faktyczny tej sprawy i biorąc pod uwagę sytuację życiową i materialną zarówno skarżącego, jak i jego żony, uznały, że w sprawie nie występują przesłanki do umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odsetek za opóźnienie. Sąd I instancji zaś podzielił dokonaną w zaskarżonej decyzji ocenę, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego, jakkolwiek trudna, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności wraz z odsetkami w całości. Skarżący nie wykazał, że w przyszłości nie będzie miał możliwości osiągania dochodu, który w części będzie mógł być przeznaczony na spłatę należności. Zdaniem Sądu I instancji, ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by całkowite umorzenie należności wraz z odsetkami było jedynym racjonalnym rozwiązaniem trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego.Stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe. Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że nadesłana do akt sprawy dokumentacja medyczna nie świadczy o tym, że stan zdrowia skarżącego nie pozwala mu podjąć pracy. Zasadnie uznał Sąd I instancji, że ustalenie, czy skarżący jest niezdolny do pracy musi być oparte na odpowiednim orzeczeniu o niezdolności do pracy wydanym na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie na orzeczeniu o niepełnosprawności wydanym na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przy czym to nie organy administracyjne powinny wystąpić o ustalenie stopnia niepełnosprawności czy ustalenie zdolności do pracy skarżącego, ale pozostaje to w wyłącznej gestii skarżącego. Nie zostało też podważone stanowisko Sądu I instancji, że takich dokumentów skarżący nie przedstawił, a z akt sprawy i oświadczeń skarżącego nie wynika również, by nimi dysponował. Nie może mieć zatem żadnego znaczenia w sprawie zarzut skarżącego kasacyjnie, którego treścią jest brak powołania biegłego w celu ustalenia czy stan zdrowia skarżącego pozwala mu na podjęcie pracy jako [...] bądź jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jak wskazał Sąd I instancji, to określone dokumenty rozstrzygają o zdolności do pracy, co oznacza, że okoliczność ta nie może być stwierdzana przez powołanie biegłego w toku innego postępowania administracyjnego o odrębnym przedmiocie, jak w niniejszej sprawie – w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych.Zarzut naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i § 2, art. 81, art. 84, art. 86, art. 89 § 2 oraz art. 80 K.p.a. przez wadliwe zgromadzenie oraz ocenę materiału dowodowego jest zatem zupełnie niezasadny. Niezależnie od tego, konieczne jest wskazanie, że został on skonstruowany jako niespójna "zbitka przepisów". Zabieg taki, polegający na wymienieniu szeregu norm prawnych, które miał naruszyć Sąd I instancji, bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (zob. wyroki NSA z: 18 października 2011 r. sygn. akt II FSK 797/10; 13 września 2011 r. sygn. akt II FSK 593/10; 18 maja 2011 r. sygn. akt II FSK 62/10; 19 grudnia 2014 r. sygn. akt II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo; 20 stycznia 2022 r. sygn. akt III FSK 2147/21; 14 lipca 2022 r. sygn. akt III OSK 1434/21). Jest możliwe, że kilka przepisów może tworzyć określoną normę prawną, ale wówczas zarzut skonstruowany z kilku przepisów musi wskazywać, że tworzą one właśnie taką normę prawną, jaka jest jej treść, i w jaki sposób taka norma została naruszona (zob. wyrok NSA z 6 września 2023 r. sygn. akt I OSK 89/23). Zarzuty skonstruowane w sposób przyjęty w niniejszej skardze kasacyjnej każą się jedynie domyślać, jaka jest norma prawna wynikająca z powołanych przepisów, co uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do nich. Uwagę tę należy odnieść również do zarzutu naruszenia art. 6-11 K.p.a.Dodać trzeba, że ze względu na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc – w ujęciu procesowym – kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Ponadto, tak zakreślona formuła decyzji wymaga dokładnego odniesienia się w jej uzasadnieniu do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonującego wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia, co wynika z art. 107 § 3 K.p.a.Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje zaś kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy), ale uwzględnienie wniosku pozostawia do uznania organu zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego. Z treści powołanego przepisu wynika również, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń.Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Zobowiązany ponosi zatem pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dziecka alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taką wyjątkową, nadzwyczajną sytuację nie może być natomiast uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji.Wskazać także należy, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku świadczeń alimentacyjnych względem dziecka powinny uwzględniać to, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.Podkreślić należy za Sądem I instancji, że wydawana w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja posiada charakter uznaniowy. Dokonując zaś wykładni w/w przepisu i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym. Zatem ocena, czy przy podejmowaniu decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem jednostki.Powtórzyć też należy za Sądem I instancji, że podnoszona przez skarżącego okoliczność braku możliwości zatrudnienia z uwagi na karalność nie może być rozpatrywana jako okoliczność szczególna uzasadniająca przyznanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie jest sporne, że skarżący mimo pogorszenia stanu zdrowia, nie występował i nie starał się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ani o zdolności do pracy. Tymczasem, w przypadku uzyskania takiego orzeczenia istniałaby okoliczność obiektywnie dowodząca, że jego stan zdrowia wyklucza go z rynku pracy. W chwili orzekania przez organy takiej okoliczności nie ustalono. W tej sytuacji uprawniony jest wniosek Sądu I instancji, że trudności ze znalezieniem pracy wynikają z przyczyn zależnych od skarżącego.Nie można więc skutecznie zarzucić Sądowi I instancji błędnej oceny, że organy prawidłowo ustaliły w niniejszej sprawie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wyprowadzenia wniosku o wystąpieniu trwałej niemożności spłaty. Mając natomiast na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, słuszne jest stanowisko organów administracyjnych i Sądu I instancji, że nie ma w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, wskazać trzeba, że ocena legalności zaskarżonych decyzji dokonana przez Sąd I instancji, jest prawidłowa. W sprawie zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń co do sytuacji życiowej skarżącego, w tym sytuacji finansowej i zdrowotnej. Ten materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i został on przez organy prawidłowo oceniony. Brak jest więc podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia przedmiotowych należności.Tym samym nie mogły być uznane za zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. oraz w związku z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a..). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.