Wyrok - II SA/Lu 7/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - z dnia 24 marca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2025 r., znak: [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. zUchylono decyzję I i II instancji. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2025 r., znak: [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Przewodniczący
Jacek Czaja
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Decyzją z [...] listopada 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania E. P. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] lipca 2025 r., ustalającą skarżącej wysokość odpłatności za pobyt babki B. P. w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 13263,15 zł (pkt 1), zaliczając wniesione przez skarżącą wpłaty w łącznej wysokości 16253,25 zł na poczet odpłatności ustalonych tą decyzją (pkt 2), zwalniając częściowo skarżącą z ponoszenia tej odpłatności, na kwotę 123,11 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r. (pkt 3) oraz wyznaczając skarżącej termin spłaty zobowiązania do 31 grudnia 2026 r.( pkt 4).Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.B. P. była mieszkanką Domu Pomocy Społecznej im. [...] od 18 sierpnia 2021 r. do 8 sierpnia 2024 r. W tym okresie miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej ulegał sukcesywnym zmianom, wynosząc kolejno: 5024,18 zł (01.04.2022 – 28.02.2023), 7015,00 zł (01.03.2023 – 29.02.2024) oraz 7814,71 zł od 1 marca 2024 r. Równolegle odpłatność pensjonariuszki za pobyt kształtowała się na poziomie: 1448,71 zł (do 31.03.2023), 1650,53 zł (od 01.04.2023), 1859,10 zł (od 01.04.2024) oraz proporcjonalnie 468,00 zł w końcowym okresie od 1 do 8 sierpnia 2024 r.Organ ustalił, że do ponoszenia pozostałej części opłaty zobowiązani są zstępni pensjonariuszki, dwoje dzieci i dwie wnuczki.Skarżąca – jako jedna z wnuczek - zawarła 14 grudnia 2021 r. z Gminą [...] umowę nr [...], zobowiązując się do ponoszenia kosztów pobytu jej babki w DPS. W okresie od 1 maja 2022 r. do 30 sierpnia 2024 r. skarżąca regularnie uiszczała należności określone w Aneksie nr [...] z dnia 4 sierpnia 2022 r., wpłacając łącznie kwotę 16253,25 złB. P. zmarła 8 sierpnia 2024 r. Pismem z 15 stycznia 2025 r. organ poinformował skarżącą, że całkowity koszt pobytu jej babki w DPS w okresie od 1 maja 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r. wyniósł 32963,48 zł. Do zawiadomienia załączono Aneks nr [...] do umowy nr [...] z 14 grudnia 2021 r., wskazując jednocześnie, że dotychczasowe wpłaty skarżącej zostaną zaliczone na poczet przypadającej na nią części odpłatności.Skarżąca odmówiła podpisania Aneksu nr [...] do umowy, a pismem z 19 marca 2025 r. wystąpiła o zwolnienie z odpłatności za pobyt jej babki w DPS. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową spowodowaną wysokimi nakładami na długotrwały remont oraz kosztownym leczeniem schorzeń takich jak migreny, bruksizm, nerwica i stany lękowe. Dodatkowym obciążeniem były wydatki na stomatologię oraz zakup opału na sezony grzewcze. W konkluzji skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie pokryć naliczonego zobowiązania finansowego za pobyt babci w DPS.Decyzją z [...] lipca 2025 r., organ ustalił skarżącej wysokość odpłatności za pobyt jej babki w DPS w zmiennych stawkach miesięcznych: 893,87 zł (01.05.2022–28.02.2023), 1391,57 zł (marzec 2023), 1341,12 zł (01.04.2023–29.02.2024), 1541,05 zł (marzec 2024), 1488,90 zł (01.04–31.07.2024) oraz 384,24 zł za okres końcowy w sierpniu 2024 roku. Po uwzględnieniu częściowego zwolnienia z opłat w kwocie 123,11 zł miesięcznie (łącznie 3447,15 zł) oraz zaliczeniu dotychczasowych wpłat w łącznej wysokości 16253,25 zł (dokonanych na podstawie aneksu), ustalono, że do uregulowania pozostaje kwota 13263,15 zł. Różnica ta wynikała z zestawienia należności określonych decyzją z faktycznie wniesionymi środkami. Organ wyznaczył skarżącej termin na uiszczenie tej kwoty do 31 grudnia 2026 r.W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mimo zamieszkiwania w domu rodzinnym wraz z matką i siostrą, które tworzą odrębne gospodarstwa. Ustalono, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest dochód z pracy zarobkowej, który w marcu 2025 r. wyniósł 4901,06 zł. Jednocześnie podniesiono argument trudnej sytuacji zdrowotnej – liczne, udokumentowane schorzenia obligujące skarżącą do systematycznego leczenia, stałej farmakoterapii oraz regularnych wizyt lekarskich, co znajdowało pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowymNa podstawie przedłożonych oświadczeń i dokumentacji organ I instancji ustalił, że koszty skarżącej w poszczególnych latach kształtowały się następująco: w 2022 r. wyniosły łącznie 2526,48 zł (średnio 210,54 zł miesięcznie), w 2023 r. 2486,88 zł (średnio 207,24 zł miesięcznie), w 2024 r. nastąpił ich znaczny wzrost do kwoty 17425,07 zł (średnio 1452,09 zł miesięcznie), natomiast w 2025 r. wyniosły 1864,56 zł (średnio 466,14 zł miesięcznie). W zestawieniu tych kosztów istotną pozycję zajmowały wydatki na leki i leczenie, obejmujące m.in. usługi stomatologiczne, fizjoterapię oraz diagnostykę w [...], których łączna wartość w całym okresie 2022–2025 wyniosła 3447,15 zł.Organ, opierając się na zgromadzonej dokumentacji, określił stałe miesięczne obciążenia skarżącej, na które składają się opłaty za media (energia, gaz, woda, śmieci – łącznie 320,00 zł), usługi telekomunikacyjne (100,00 zł), koszty dojazdów do pracy (400,00 zł) oraz wydatki na wyżywienie (1500,00 zł). Po uwzględnieniu pozostałych, nieudokumentowanych kosztów życia, łączna suma miesięcznych wydatków została oszacowana na poziomie od 3000 do 3500 zł.Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ stwierdził, że wystąpiły przesłanki do częściowego zwolnienia z odpłatności za okres od 01.05.2022 r. do 08.08.2024 r. Organ wykazał, że pomimo, że skarżąca posiada stabilną sytuację zawodową i dochody przekraczające kryterium ustawowe, konieczność kosztownego, specjalistycznego leczenia (m.in. ortopedycznego i neurologicznego) uzasadniała przyznanie ulgi w wysokości udokumentowanych wydatków medycznych, tj. 123,11 zł miesięcznie.Po zastosowaniu tego zwolnienia, należność za wskazany okres została ustalona na łączną kwotę 29516,40 zł. Uwzględniając dokonane już przez skarżącą wpłaty w wysokości 16253,25 zł (wynikające z aneksu do umowy), ostateczna kwota do zapłaty wyniosła 13263,15 zł, a termin jej uregulowania wyznaczono do 31 grudnia 2026 r.W piśmie z 30 lipca 2025 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o całkowite zwolnienie z odpłatności, podnosząc argumentację, która – w jej ocenie – została przez organ całkowicie pominięta. Skarżąca wskazała na drastyczne pogorszenie swojego stanu psychofizycznego wywołane toczącym się postępowaniem, objawiające się przewlekłym stresem, bezsennością oraz kołataniem serca, co realnie utrudnia jej aktywność zawodową i codzienne funkcjonowanie. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi błąd w ustaleniach faktycznych dotyczący daty rozpoczęcia dokonywania wpłat – organ przyjął 1 maja 2022 r., podczas gdy regularne płatności realizowane były od 19 sierpnia 2021 r. Jednocześnie zakwestionowała rzetelność kalkulacji wydatków medycznych, wskazując, że organ I instancji pominął znaczną część przedłożonej przez nią dokumentacji. Na potwierdzenie tych twierdzeń skarżąca załączyła dodatkowe potwierdzenia przelewów dokumentujące zakup leków, które nie zostały uwzględnione w dotychczasowych zestawieniach rocznych, co doprowadziło do zaniżenia realnych kosztów jej utrzymania.W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r., poz. 1214; dalej jako: u.p.s.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i ustalenie odpłatności w wymiarze 1/3 kwoty zamiast należnej 1/6, a także art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i uznanie stanu jej zdrowia za niewystarczającą przesłankę do zwolnienia z opłat. Jednocześnie podniosła naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, pominięciu dokumentacji jej wydatków oraz dowolnej ocenie faktów, co skutkowało błędnym przyjęciem daty rozpoczęcia dokonywania wpłat na 1 maja 2022 r., podczas gdy regularne płatności były realizowane od 19 sierpnia 2021 r.Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium w pełni podzieliło argumentację organu I instancji, uznając jego rozstrzygnięcie za prawidłowe. W ocenie organu odwoławczego, materiał dowodowy został oceniony rzetelnie, przy zachowaniu równowagi między ustawowym obowiązkiem ponoszenia odpłatności a indywidualną sytuacją życiową skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że ustalona kwota mieści się w granicach możliwości płatniczych skarżącej. Ponadto, organ I instancji uwzględnił trudną sytuację zdrowotną skarżącej, stosując instytucję częściowego zwolnienia z opłat. Przyznana ulga w wysokości 123,11 zł miesięcznie (łącznie 3447,15 zł), stanowi realne wsparcie finansowe. W ocenie Kolegium organ słusznie pominął w rozliczeniu pojedyncze przelewy na rachunki bankowe aptek – na ich podstawie nie sposób stwierdzić, czy wydatki te dotyczyły produktów leczniczych, czy innych artykułów z asortymentu leczniczego.W skardze do Sądu na powyższe rozstrzygnięcie, skarżąca zarzuciła:1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu proporcji obciążenia skarżącej kosztami utrzymania babki w DPS. Organ wadliwie przyjął, że skarżąca jest zobowiązana do wnoszenia opłaty w wymiarze 1/3 kwoty (równym pozostałym żyjącym zstępnym), podczas gdy jako zstępna w drugiej linii, winna być obciążona jedynie w wysokości 1/6. Powyższe uchybienie, stojące w sprzeczności z wcześniejszymi ustaleniami organu zawartymi w piśmie z dnia 23.09.2021 r., doprowadziło do nieprawidłowego wyliczenia łącznej kwoty zobowiązania i błędnego ustalenia udziału w jakim skarżąca winna być zobowiązana do pokrycia kosztów utrzymania babki w DPS;2) błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez wadliwą ocenę możliwości finansowych i majątkowych skarżącej. Organ błędnie przyjął, że pogarszający się stan zdrowia oraz związane z nim wysokie koszty leczenia nie stanowią wystarczającej przesłanki do całkowitego zwolnienia z opłat, podczas gdy sytuacja skarżącej wyczerpuje znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. W konsekwencji organ dokonał dowolnej oceny kondycji finansowej strony, przypisując jej zdolność do ponoszenia kosztów, która w rzeczywistości, ze względu na konieczność zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych, nie istnieje;3) naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia z mocą wsteczną oraz naruszenie zasady zaufania do organów państwa. Wydanie decyzji ustalającej wysokość odpłatności za okres trzech lat wstecz, aż 11 miesięcy po śmierci uprawnionej do pobytu w DPS, godzi w interes strony oraz konstytucyjną zasadę pewności prawa;4) naruszenie art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art.80 k.p.a. poprzez:a) pominięcie szeregu dokumentów, jakie przedłożyła skarżąca w toku postepowania wyjaśniającego związanego z kosztami utrzymania pojazdu, higieny osobistej i inne;b) niewyjaśnienie przyczyn nieuwzględnienia wniosku skarżącej o całkowite zwolnienie z kosztów ponoszenia opłat za pobyt babki w DPS w sytuacji, w jakiej skarżąca kwotę uzyskaną z wynagrodzenia w całości przeznaczała na potrzeby swojego utrzymania;c) błędne wydanie decyzji ostatecznej ustalającej kwotę pobytu w DPS poprzez zaniechanie wydawania decyzji aktualnych, cząstkowych ustalających kwotę pobytu w sytuacji w jakiej organ po 11 miesiącach od śmierci babki ustalił kwotę pobytu ze skutkiem wstecznym;d) zaniechanie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodu, które wyznaczone są wymogami prawa procesowego przejawiające się w uznaniu, że skarżącej nie przysługuje zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu babki w DPS, w sytuacji w jakiej złożone dokumenty wskazują na niemożność pokrycia tych kosztów ze znacznej części przez skarżącą.Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. Dodatkowo skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Wadliwa jest również decyzja organu pierwszej instancji i z tego względu, na podstawie art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), należało uchylić również tę decyzję.W pierwszej kolejności, przypomnieć należy, że art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r., (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 1214; dalej jako: u.p.s.), przewiduje ustalenie opłaty za pobyt w DPS w drodze decyzji administracyjnej jako rozwiązanie alternatywne wobec umownego trybu określenia tego obowiązku, o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. W orzecznictwie dopuszcza się współistnienie obu tych form, zwłaszcza gdy kwota umowna nie pokrywa w pełni zakresu zobowiązań ustawowych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 609/15).W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17) zwrócono uwagę, że upływ czasu i zmieniające się okoliczności faktyczne mogą powodować, że będzie zachodziła konieczność zmiany osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty bądź też wysokości tej opłaty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenie opłaty za pobyt w DPS nie jest czynnością jednorazową, dokonywaną wyłącznie w momencie skierowania do placówki. Ze względu na zmienność okoliczności faktycznych – takich jak sytuacja dochodowa mieszkańca i osób zobowiązanych czy możliwość uzyskania zwolnień, o których mowa w art. 64 u.p.s. – kwestia odpłatności pozostaje otwarta przez – co szczególnie istotne - cały okres świadczenia usługi i może być aktualizowana w zależności od bieżących zmian.W kontekście powyższego, stwierdzić należy, że kwestionowane rozstrzygnięcie organów obydwu instancji nie zawierają ustaleń pozwalających na uznanie, że są zgodne z prawem. Zauważenia wymaga bowiem, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest ściśle skorelowany z aktualnie świadczoną usługą opiekuńczą i posiada charakter osobisty. Śmierć babki skarżącej w sierpniu 2024 r. wiązała się z ustaniem obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w DPS, jakkolwiek nie wyłączyło to możliwości ustalenia tej opłaty w nowej wysokości za okres faktycznego pobytu podopiecznej w DPS, a więc wstecz.W okolicznościach niniejszej sprawy jest bezsporne, że skarżąca, 14 grudnia 2021 r. zawarła umowę nr [...], a następnie na podstawie Aneksu nr [...] z 4 sierpnia 2022 r., w sposób niezakłócony i regularny partycypowała w kosztach utrzymania jej babki. W okresie od 1 maja 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r. skarżąca uiściła łącznie kwotę 16253,25 zł, wywiązując się w całości z przyjętych na siebie zobowiązań umownych.Podzielić należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z 14 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 439/23, że w przypadku konieczności zmiany okoliczności możliwa jest zarówno zmiana umowy jak i wydanie decyzji na podstawie art. 103 ust. 3 u.p.s. – także w sytuacji związania taką umową.Niezależnie jednak od powyższego, zaskarżona decyzja obarczona jest istotną wadą w zakresie ustaleń faktycznych i uzasadnienia prawnego. Organ całkowicie zaniechał wyjaśnienia mechanizmu, według którego dokonano naliczenia spornej kwoty oraz ustalenia konkretnej wysokości zobowiązania skarżącej. Wprawdzie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono wyliczenie miesięcznego kosztu utrzymania w DPS – oparte na różnicy między całkowitym kosztem pobytu a odpłatnością pokrywaną przez babkę skarżącej – jednakże wyliczenie to stanowi jedynie określenie brakującej części opłaty za pobyt, a nie jest tożsame z prawidłowym i zindywidualizowanym określeniem wymiaru opłaty obciążającej bezpośrednio skarżącą.Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., opłatę za pobyt w DPS osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 (m.in. zstępni) wnoszą jedynie wówczas, gdy dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego. Jak wskazuje się w orzecznictwie, prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16).Natomiast w kwestionowanym rozstrzygnięciu organ ograniczył się jedynie do ogólnego porównania wysokości wynagrodzenia skarżącej z dochodem, jaki pozostaje jej po odliczeniu ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Zabrakło przy tym kluczowych ustaleń w sprawie, a mianowicie jasnego i przejrzystego wyliczenia, w jaki sposób organ – operując tymi danymi – ustalił finalną kwotę odpłatności określoną w decyzji.Sama prezentacja danych finansowych bez wskazania konkretnej metodologii ich przeliczenia na wymiar zobowiązania czyni decyzję niepoddającą się kontroli. Nie sposób bowiem zweryfikować, czy organ w sposób prawidłowy zastosował reguły wynikające z ustawy o pomocy społecznej. Takie sformułowanie rozstrzygnięcia narusza dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a. oraz zasadę przekonywania, statuowaną w art. 11 k.p.a., gdyż nie wyjaśnia przesłanek, którymi kierował się organ przy ustalaniu wysokości obciążenia finansowego.Z powyższego wyłania się kolejny istotny problem, stanowiący o wadliwości zaskarżonego aktu. Niezależnie od uchybień w zakresie samej metodologii obliczeń, decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. O ile bowiem kwestia precyzyjnego wyliczenia kwoty dotyczy stricte kwestii dochodów skarżącej, o tyle pominięcie ustaleń co do kolejności obowiązku ponoszenia opłaty uniemożliwia ocenę prawidłowości ustalenia – co do zasady - zakresu tego obowiązku w konkretnych okolicznościach sprawy.Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., I OSK 62/14) zasada kolejności przyjęta w art. 61 ust. 2 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot. Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., powinien zatem zostać określony w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z 30 października 2012 r., I OSK 653/12, publ. CBOSA). Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem - cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).W niniejszej sprawie organ pominął w swoich rozważaniach kwestię zakresu obowiązku ponoszenia opłat przez zstępnych pierwszego stopnia (dzieci babki). Co istotne, sam organ w zaskarżonej decyzji wprost wskazuje, że nie wszystkie postępowania zmierzające do ustalenia odpłatności wobec pozostałych osób zobowiązanych (dwojga dzieci oraz drugiej wnuczki) zostały zakończone. Nie jest możliwe ustalenie wysokości odpłatności skarżącej bez określenia zakresu obowiązków osób zobowiązanych przed nią, co w sposób oczywisty wpływa na granice obowiązku skarżącej.Skoro organ nie określił wysokości zobowiązań przypadających na pozostałych członków rodziny, nałożenie na skarżącą obowiązku określonego w spornej decyzji ma charakter arbitralny.Ustalenie lub zmiana opłaty wobec jednego ze zobowiązanych nie powinna prowadzić do nieuzasadnionego zwiększenia obciążeń po stronie pozostałych osób (art. 103 ust. 3 u.p.s.). W niniejszej sprawie, dopiero wyjaśnienie w jakim stopniu w kosztach partycypują (lub powinny partycypować) dzieci babki oraz druga z wnuczek, stanowić będzie podstawę ustalenia zakresu zobowiązania skarżącej.W okolicznościach niniejszej sprawy, należy również stwierdzić, że organ w niedostatecznym stopniu uwzględnił indywidualną sytuację skarżącej. Organ skoncentrował się na matematycznym aspekcie wyliczeń, natomiast, pomimo że dostrzegł trudną sytuację zdrowotną skarżącej (schorzenia neurologiczne i psychosomatyczne), to jednak pominął obowiązek wszechstronnej oceny tej sytuacji. Ustalenie skarżącej wysokości zwolnienia jedynie na poziomie 123,11 zł miesięcznie, przy jednoczesnym nałożeniu na nią obowiązku uiszczenia kwoty 13263,15 zł, wymagało rozważenia realnej możliwości poniesienia przez skarżącą takiego obowiązku, biorąc pod uwagę jej sytuację osobistą i dochodową.Należy podkreślić, że pojęcie możliwości, o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., nie może być interpretowane dowolnie w oderwaniu od rzeczywistych okoliczności – winno odnosić się do realnych danych, w tym poziomu niezbędnych wydatków bytowych. W niniejszej sprawie organ pominął wpływ obiektywnych kosztów utrzymania nieruchomości, takich jak zakup opału czy konieczność przeprowadzenia pilnych prac remontowych, na faktyczne możliwości finansowe skarżącej. Organy nie wywiązały się więc w wystarczającym zakresie z obowiązku ustalenia wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych do prawidłowej oceny przesłanek z art. 103 ust.2 u.p.s.Organ, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien w pierwszej kolejności ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty w świetle ustawowej kolejności określonej w art. 61 ust. 1 u.p.s. Niezbędne jest wyjaśnienie, w jakim stopniu w kosztach utrzymania partycypują – bądź z jakich przyczyn są z tego zwolnieni – zstępni bliżsi stopniem (dzieci babki), a także pozostali zstępni tego samego stopnia co skarżąca (druga wnuczka). Dopiero po ustaleniu zakresu odpowiedzialności osób wyprzedzających skarżącą w obowiązku alimentacyjnym, organ dokona zindywidualizowanego wymiaru opłaty obciążającej skarżącą, szczegółowo uzasadniając mechanizm tego wyliczenia. W razie ustalenia opłaty, organ powinien rozważyć indywidualną sytuację skarżącej uwzględniając jej realne i niezbędne wydatki bytowe.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w. zw. z art. 205 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 poz. 1800 ze zm.). Zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości stawki minimalnej 480 zł.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 poz. 1800 ze zm.). Zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości stawki minimalnej 480 zł.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.