Wyrok - I OSK 2282/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 17 grudnia 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w części. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Op 500/24 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznanUchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w części. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Op 500/24 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznan
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
17 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Iwona Bogucka
Podstawa prawna
art. 6
kpa
art. 151
ppsa
art. 174
ppsa
art. 188
ppsa
art. 176
ppsa
art. 183
ppsa
art. 145
ppsa
art. 203
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w części
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 500/24, oddalił skargę R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...], zaskarżoną w części, w jakiej nie przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r.Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia [...] września 2023 r., nr [...] i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 30 stycznia 2024 r.Kolegium uznało bowiem, że spełnione zostały przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i zaliczaniu się skarżącego do grupy osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, a także niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością zapewnienia opieki ojcu, co potwierdzają złożone przez skarżącego w toku postępowania oświadczenia, w których wskazywał, że nie pracuje ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz ustalenia wywiadu środowiskowego. W sprawie zaistniał więc związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec stwierdzenia, że skarżący, jako osoba o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, spełnia przesłanki do nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia, w ocenie Kolegium, należało uchylić odmowną decyzję organu I instancji w całości i orzec o przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalając datę początkową, Kolegium miało na uwadze, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 1 lipca 2023 r. Wobec tego, Kolegium uznało, że zaprzestanie aktywności zawodowej skarżącego nastąpiło z chwilą zawieszenia działalności gospodarczej i było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Jednocześnie, świadczenie to zostało przyznane do dnia 30 stycznia 2024 r., tj. do dnia zgonu osoby wymagającej opieki.Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zaskarżając powyższą decyzją w części, w jakiej nie przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 29 lutego 2024 r., tj. do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wzmagającej opieki. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty końcowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego za okres do dnia 29 lutego 2024 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., podzielając stanowisko Kolegium przedstawione w zaskarżonej decyzji.Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd wskazał, że przepis przejściowy art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowi wyjątek od reguły określonej w art. 63 ust. 1 tej ustawy, nakazującej stosować w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne przepisy dotychczasowe. Wprowadza on bowiem przedłużenie terminu przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, o ile zgon nastąpił po dniu 1 stycznia 2024 r. Jak zaś wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, ojciec skarżącego zmarł 30 stycznia 2024 r. Jednakże, w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma kwestia interpretacji zwrotu "osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne". W ocenie Sądu, prawidłowa interpretacja tej regulacji w drodze wykładni językowej prowadzi do zbieżnego ze stanowiskiem Kolegium poglądu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, że z uprawnienia przewidzianego tym przepisem skorzystać mogą wyłącznie osoby, które świadczenie pielęgnacyjne już pobierały, a zatem zostało ono im wypłacane, chociażby jednorazowo. Sąd podkreślił, że podstawowym rodzajem wykładni prawa jest wykładnia językowa i ta właśnie wykładnia zmierza do ustalenia znaczenia przepisu w oparciu o jego znaczenie językowe, posługując się regułami związanymi nie tylko ze słownictwem, ale także ze składnią i konstrukcją tekstu. Z treści art. 63 ust. 13 ustawy o świadczeniu wspierającym, wynika zaś, że osoba pobierająca na zasadach określonych w ust. 12 art. 63 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie traci prawa do określonych świadczeń. Zdaniem Sądu z łącznego odczytania norm zawartych w art. 63 ust. 12 i ust. 13 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że założeniem ustawodawcy było zapewnienie ochrony w okresie przejściowym wyłącznie dla osób pobierających świadczenia. Skoro zatem skarżący nie był osobą pobierającą świadczenie w dacie orzekania przez Kolegium, przepis art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym nie mógł mieć zastosowania. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że Kolegium prawidłowo ustaliło końcowy termin przyznania wnioskowanego świadczenia do dnia śmierci ojca skarżącego.Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 12 w zw. z art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby niepełnosprawnej, nad którą sprawował on opiekę z tej przyczyny, że nie pobierał on świadczenia ponownie mu przyznanego na podstawie art. 63 ust. 1-4 ww. ustawy, lecz był on osobą, której świadczenie to przyznano po raz pierwszy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że uprawnienie w nim określone przysługuje obu kategoriom podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. osobom, które prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nabyły po raz pierwszy w wyniku wydania decyzji po dniu 31 grudnia 2023 r. oraz osobom, które uzyskały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ponownie na podstawie art. 63 ust. 1-4 ww. ustawy, gdyż obie te kategorie podmiotów nabywają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie prawnej mieszczącej się w zakresie hipotezy normy wynikającej z art. 63 ust. 12 ww. ustawy.Wskazując na ten zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi i instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a., a także zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a., zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w sprawie.Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.Zgodnie zaś z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy.Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była wyłącznie zaskarżona przez skarżącego część decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lutego 2024 r., w jakiej nie przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r.Ustalony w sprawie, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i przedłożonych dokumentów, stan faktyczny nie był kwestionowany i był bezsporny. Skarżący zrezygnował bowiem z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki ojcu posiadającemu orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poza sporem pozostaje początkowa data przyznania tego świadczenia, ustalona w wydanej decyzji na dzień 1 lipca 2023 r., kiedy to skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą.Spór w sprawie dotyczy natomiast końcowej daty przyznania świadczenia, którą to ustalono w decyzji na dzień 30 stycznia 2024 r., kiedy to zmarł ojciec skarżącego. W wydanej w sprawie decyzji Kolegium nie wyjaśniło podstawy przyjęcia tej daty. Dopiero w odpowiedzi na skargę przedstawiło argumentację w tym zakresie, wskazując na brak podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 63 ust. 12 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). Stanowisko to zaakceptował Sąd I instancji.W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.Ustawa o świadczeniu wspierającym nie wyjaśnia co należy rozumieć pod zawartym w tym przepisie pojęciem "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza przede wszystkim spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. i taka też sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.Zgodnie zaś z treścią art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo do zasiłku dla opiekuna, chyba że zgon osoby wymagającej opieki nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r.Przepis ten przedłuża zatem okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna w przypadku śmierci podopiecznego.Wskazać przy tym należy, że stosownie do treści art. 17 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba sprawująca opiekę zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki.Z kolei, przepisem art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym wprowadzono taka samą zasadę w odniesieniu do osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne na zasadach dotychczasowych.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym ma zastosowanie także do osób, którym to prawo jest przyznawane po dniu 1 stycznia 2024 r. na wniosek złożony przed 31 grudnia 2023 r., jako że w takim przypadku zachodzi sytuacja przewidziana w art. 63 ust. 1, a mianowicie sprawa dotyczy świadczenia, do którego to prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji zatem rozstrzygnięcie podejmowane jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) w brzmieniu obowiązującym przed wprowadzeniem z dniem 1 stycznia 2024 r. zmian w tej ustawie na podstawie art. 43 ustawy o świadczeniu wspierającym.Jednocześnie, orzekając od dnia 1 stycznia 2024 r., organ administracji powinien stosować aktualny stan prawny, zgodnie z zasadą wynikającą z art. 6 k.p.a. To z kolei oznacza, że ma również zastosowanie przepis art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym. Niewątpliwie przy tym przepis ten wprost odsyła do ust. 1 tego artykułu. W niniejszej zaś sprawie świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane właśnie na podstawie przepisu art. 63 ust. 1 na dotychczasowych zasadach. W tej zaś sytuacji, przepis art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym miał zastosowanie w niniejszej sprawie, skoro zgon osoby wymagającej opieki nastąpił po 31 grudnia 2023 r.Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisu art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy a sprawę dostatecznie wyjaśnioną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję w zaskarżonej części, tj. w zakresie dotyczącym odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r.,O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.Ponownie rozpatrując sprawę, Kolegium podejmie rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r., uwzględniając przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę prawną, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.