Wyrok - II OSK 1685/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 17 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlany. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1491/22 w sprawie ze skargi Z. B. naOddalono skargę kasacyjną. Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlany. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1491/22 w sprawie ze skargi Z. B. na
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
17 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Grzegorz Antas
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1491/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, uwzględniając skargę Z. B., uchylił postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "WINB", w Rzeszowie z dnia 24 października 2022 r., nr OA.7722.14.7.2022, wydane na podstawie art. 58 § 1 i 2 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), zwanej dalej "K.p.a.", o odmowie skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "PINB", w [...] z dnia 5 września 2022 r., znak: PINB.I.051.57.2021, wstrzymujące skarżącemu budowę budynku gospodarczego na działce nr ewid. [...] w R..Sąd I instancji wskazał na istotę instytucji prawnej przywrócenia terminu, jaka wynika z art. 58 § 1 i art. 59 § 1 K.p.a., co jednak nie zwalnia organu od ustalenia stanu faktycznego sprawy w oparciu o postępowanie dowodowe (art. 75 § 1 i nast. K.p.a.). Ponadto Sąd wskazał na charakter postanowienia o wstrzymaniu budowy. Dlatego z powodu charakteru sprawy, w której doszło do uchybienia terminu, w ocenie Sądu, należy w możliwie wysokim stopniu zagwarantować stronie możliwość obrony swych praw.Mając to na względzie Sąd wskazał, że skarżący nie odebrał osobiście ww. postanowienia PINB. Organ doręczył je w trybie, o którym stanowi art. 43 K.p.a., tj. doręczenia zastępczego – jego matce I. B., w dniu 8 września 2022 r. Nie jest sporne w tej sprawie, że matka skarżącego ma 85 lat, jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną i cierpiącą na demencję.Sąd nie podzielił stanowiska WINB, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy. Zdaniem organu, odebranie postanowienia przez jego matkę i brak przekazania go wnioskodawcy oraz stan jego zdrowia (operacja, zwolnienie lekarskie) samo przez się nie uprawdopodobniały jego braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Według organu wskazane okoliczności nie są tego rodzaju, że złożenie zażalenia w terminie ze wskazanych przyczyn było przeszkodą nie do przezwyciężenia.W szczególności za prawdopodobną uznał Sąd sytuację opisaną przez skarżącego o przejęciu przez matkę korespondencji z organu i przekazaniu jej po upływie terminu do wniesienia zażalenia. Ocena tej okoliczności jako jednoznacznie zawinionej przez skarżącego nie znalazła akceptacji Sądu. Dodatkowo Sąd podkreślił, że skarżący udokumentował również okoliczności związane z jego złym stanem zdrowia. Wynika z nich, że skarżący przeszedł operację wymiany stawu biodrowego, powikłanej stawem rzekomym szyjki lewej kości udowej. Skutkowało to kolejną operacją w maju 2022 r. i niezdolnością do pracy, pobieraniem zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Co do zasady stan zdrowia może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu, gdy dotyczy osoby zainteresowanej, o której mowa w art. 58 § 2 K.p.a. Nie jest także wykluczona sytuacja, w której stan zdrowia osoby bliskiej – tu matki skarżącego – ma wpływ na wywiązywanie się strony z jej obowiązków procesowych. Stopień tego wpływu jest obiektywnie uzależniony od rodzaju schorzenia osoby bliskiej oraz stanu psychofizycznego osoby zainteresowanej. W tych okolicznościach Sąd przyjął, że organ zażaleniowy przedwcześnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Stanowisko to narusza art. 58 § 1 K.p.a. (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2023 r., II OSK 1525/20).W wytycznych dla organu Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu organ powinien dokonać oceny podnoszonych przez skarżącego okoliczności, uwzględniając jego oświadczenia oraz materiał dowodowy uzupełniony w postępowaniu sądowym, a także wszelkie inne okoliczności i dowody, które uzna za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powinien także uwzględnić wyrażone powyżej stanowisko Sądu, mające charakter wykładni prawa, według którego, oceniając brak winy w uchybieniu terminu, o czym mowa w art. 58 § 1 K.p.a., nie można wykluczać jako okoliczności ekskulpującej, stanu zdrowia osoby najbliższej i stanu psychofizycznego osoby zainteresowanej.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłance z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożył Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowanego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. i art. 59 § 2 K.p.a. przez uznanie, że skarżący uprawdopodobnił brak winy uchybiając terminowi do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie PINB;- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez brak wskazania podstawy prawnej wyroku w aspekcie naruszenia prawa materialnego, pomimo uznania, że podstawą prawną uwzględniania skargi był art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz nieuzasadnienie podstawy prawnej wyroku w tym zakresie, co nie daje rękojmi, że dokonano w sposób zgodny z powołanymi przepisami kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia WINB.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego.Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie przesądził aby skarżący uprawdopodobnił brak winy uchybiając terminowi do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie PINB.Wynika to chociażby z wytycznych Sądu, w których wskazał, że organ w ponownym postępowaniu powinien dokonać oceny podnoszonych przez skarżącego okoliczności, uwzględniając jego oświadczenia oraz materiał dowodowy uzupełniony w postępowaniu sądowym, a także wszelkie inne okoliczności i dowody, które uzna za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powinien także uwzględnić wyrażone powyżej stanowisko Sądu, mające charakter wykładni prawa, według którego, oceniając brak winy w uchybieniu terminu, o czym mowa w art. 58 § 1 K.p.a., nie można wykluczać jako okoliczności ekskulpującej, stanu zdrowia osoby najbliższej i stanu psychofizycznego osoby zainteresowanej.Nie wynika z tego, aby Sąd przesądził już o braku winy skarżącego nawet jeżeli Sąd stanął na stanowisku, że co do zasady stan zdrowia może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu, gdy dotyczy osoby zainteresowanej, o której mowa w art. 58 § 2 K.p.a.; i że nie jest także wykluczona sytuacja, w której stan zdrowia osoby bliskiej – tu matki skarżącego – ma wpływ na wywiązywanie się strony z jej obowiązków procesowych.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w istocie stan zdrowia danej osoby może stanowić podstawę do stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony postępowania. Jeżeli w tym zakresie postępowanie wyjaśniające zawierało braki, to istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia WINB, celem dodatkowego wyjaśnienia sprawy. Jednak korygując w tym zakresie ocenę Sądu I instancji, należy wskazać, że także w przypadku istnienia choroby wymagane jest uwzględnienie, czy była to przeszkoda nie do przezwyciężenia (nagła, niespodziewana okoliczność), czy należycie uprawdopodobniono istnienie choroby (tu: demencji u matki), ponieważ musi istnieć potwierdzenie tej okoliczności, bo zasadniczo stan choroby powinien być udokumentowany, tak aby w ogóle można było stwierdzić, czy dana choroba w istocie mogła stanowić przeszkodę w terminowym działaniu skarżącego.Tego zaś w sprawie nie ustalono, jak i nie wyjaśniono jaki wpływ na nieterminowość wniesienia zażalenia miał pobyt skarżącego w szpitalu i jego późniejszy stan zdrowia.Te wszystkie okoliczności powinny zaś zostać rozpatrywane w odniesieniu do możliwych działań skarżącego, a mianowicie, czy były to przeszkody nie do przezwyciężenia, co wymagało od organu, np. ustalenia od kiedy stwierdzono u matki chorobę demencji, i czy pomimo tego skarżący podjął "jakieś" działania, które gwarantowałyby mu należyte prowadzenie jego spraw, skoro wskazał organom swój adres do doręczeń korespondencji w postępowaniu administracyjnym, a w związku z tym, czy np. zastrzegł w Urzędzie Pocztowym wyłącznie osobisty odbiór przesyłek kierowanych do niego. Ponadto, generalnie przyjmuje się, że osoba dokonująca wyboru osoby do odbioru korespondencji ponosi odpowiedzialność za tego rodzaju swoje decyzje, co także wymaga uwzględnienia przez organ administracyjny przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.Dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. i art. 59 § 2 K.p.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Przechodząc do ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej należy organowi wskazać, że w niektórych sprawach z uwagi na zawarte w orzeczeniach merytoryczne rozstrzygnięcie, ale oparte na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, na zasadzie wyjątku przepisom K.p.a. można także przypisać charakter norm prawa materialnego. Skoro w niniejszej sprawie ocena merytoryczna opierała się wyłącznie na art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 2 K.p.a. – dotyczących zastosowania instytucji prawnej "przywrócenia terminu", to wskazanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., nie stanowiło o zaistnieniu istotnej wady, która dyskwalifikowałaby zaskarżony wyrok w stopniu zasługującym na jego uchylenie. W tych warunkach nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jakoby Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie wskazał podstawy prawnej wyroku w aspekcie naruszenia prawa materialnego, ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. można też było odnieść do – wskazanych w uzasadnieniu Sądu I instancji – art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 2 K.p.a.Dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ Sąd I instancji niewadliwie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku m.in. podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.