Uchwała SN z 8 grudnia 2005, sygn. III CZP 109/05
Data orzeczenia
8 grudnia 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)
Sędzia SA Aleksandra Marszałek
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wykonawcy Zakładu Remontowego
Urządzeń Gazowniczych sp. z o.o. w P.W. na orzeczenie w przedmiocie kosztów
postępowania zawarte w wyroku zespołu arbitrów z dnia 27 czerwca 2005 r. przy
uczestnictwie zamawiającego Gminy C., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na
posiedzeniu jawnym w dniu 8 grudnia 2005 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 31
sierpnia 2005 r.:
"1. Czy brakiem formalnym skargi na orzeczenie zespołu arbitrów skutkującym
w konsekwencji jej odrzuceniem na podstawie art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 29
stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.) jest
niedołączenie (pomimo wezwania) przez skarżącego dowodu przesłania odpisu
skargi przeciwnikowi (art. 195 ust. 2 in fine powołanej wyżej ustawy);
2. czy sąd rozpoznający skargę na wyrok zespołu arbitrów dotyczący
wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania wydaje wyrok czy
też może ją rozstrzygnąć postanowieniem na posiedzeniu niejawnym;
3. jaki wpis należy pobrać od skargi na wyrok zespołu arbitrów dotyczący
wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania?"
podjął uchwałę:
1. Niedołączenie do skargi na orzeczenie zespołu arbitrów dowodu
przesłania jej przeciwnikowi, jest brakiem formalnym (art. 195 ust. 2 w
związku z art. 196 ust. 1 i art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. –
Prawo zamówień publicznych, Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.).
2. Rozstrzygnięcie sądu rozpoznającego skargę na wyrok zespołu
arbitrów w przedmiocie kosztów postępowania zapada w formie
postanowienia.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało przy
rozpatrywaniu przez Sąd Okręgowy w Krakowie, na podstawie art. 197 ustawy z
dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze
zm.– dalej: „Pr.z.p.”), skargi wniesionej przez wykonawcę na wyrok zespołu arbitrów
w części zawierającej rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Wątpliwości przytoczone w przedstawionym zagadnieniu prawnym Sąd
Okręgowy powziął analizując przepisy art. 195 ust. 2 i art. 196 ust. 1 Pr.z.p. Zgodnie
z tymi przepisami, wśród wskazanych w art. 196 ust. 1 Pr.z.p. wymagań, jakie
powinna spełniać skarga na orzeczenie zespołu arbitrów, nie wymienia się
przedstawienia dowodu przesłania odpisu skargi przeciwnikowi, mimo że z art. 195
ust. 2 Pr.z.p. taki obowiązek wynika. Sąd Okręgowy, przychylając się do udzielenia
na pierwsze z przedstawionych zagadnień prawnych odpowiedzi pozytywnej,
podniósł, że w przypadku odpowiedzi negatywnej trudno byłoby wytłumaczyć
rationem legis uregulowania przyjętego w art. 195 ust. 2 Pr.z.p. Analizując przepisy,
na tle których sformułował pozostałe pytania, odwołał się do reguł wykładni
systemowej i celowościowej; mimo zastrzeżeń wynikających z gramatycznej
wykładni art. 194 ust. 2 Pr.z.p. oraz § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów
w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.), skłaniał się do
zaakceptowania poglądu, że od skargi na wyrok zespołu arbitrów w przedmiocie
kosztów postępowania pobiera się wpis w wysokości 1/5 wpisu stałego, a
rozstrzygnięcie sądu rozpoznającego taką skargę zapada w formie postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga wniesiona na podstawie przepisów Prawa zamówień publicznych
inicjuje postępowanie przed sądem powszechnym, do którego – zgodnie z art. 194
ust. 2 Pr.z.p. – stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego
o apelacji, jeżeli przepisy rozdziału 4 Pr.z.p. nie stanowią inaczej. Prawo zamówień
publicznych zawiera własne uregulowania dotyczące wymagań, jakie powinna
zawierać skarga na orzeczenie zespołu arbitrów (art. 196 ust. 1 i art. 195 ust. 2).
Wśród wymagań obligatoryjnych wskazanych w art. 196 ust. 1 brak obowiązku
dołączenia dowodu przesłania odpisu skargi przeciwnikowi, jednak obowiązek
przesłania odpisu skargi przeciwnikowi obciąża skarżącego (art. 195 ust. 2 Pr.z.p.).
Niedołączenie do skargi dowodu przesłania skargi przeciwnikowi należy więc
kwalifikować – zważywszy na rationem legis uregulowania przyjętego w art. 195
ust. 2 in fine Pr.z.p. – jako brak formalny skargi. Odmienna wykładnia powołanych
przepisów jest niezgodna z dyrektywami Rady Europy, dotyczącymi wdrożenia
procedur odwoławczych w sprawach zamówień publicznych (dyrektywa
89/665/EEC i dyrektywa 92/13/EEC), których podstawowe cele zawierają się w
postulacie zapewnienia skuteczności i szybkości postępowania odwoławczego, a
nie może budzić wątpliwości teza, że uregulowanie zawarte w art. 195 ust. 2 in fine
Pr.z.p. spełnia ten postulat tylko przy założeniu, iż niedołączenie do skargi dowodu
przesłania jej przeciwnikowi stanowi jej brak formalny.
Rozważając drugie z przedstawionych zagadnień zaznaczyć należy, że w
postępowaniu przed zespołem arbitrów przewidziane są dwie formy orzeczenia –
wyrok oraz postanowienie kończące postępowanie odwoławcze. W ramach tak
ukształtowanego systemu orzekania ustawodawca wprowadził uniwersalny środek
zaskarżenia w postaci skargi, która przysługuje na oba wymienione orzeczenia.
Znamienne jest, że w art. 194 § 1 Pr.z.p. ustawodawca użył przyimka "na" w
wyrażeniu "na wyrok zespołu arbitrów oraz postanowienie zespołu arbitrów
kończące postępowanie odwoławcze przysługuje skarga do sądu”. Ma on
różnorodne zastosowanie składniowe i znaczeniowe, niemniej w połączeniach z
rzeczownikami tworzy m.in. wyrażenia oznaczające zakres ich zastosowania, sama
zatem ustawa przewiduje dopuszczalność skargi na wyrok zespołu arbitrów, bez
rozróżnienia części, której dotyczy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6
listopada 2002 r., III CZP 68/02, OSNC 2003, nr 7-8, poz. 103). O ile więc wyrok
zespołu arbitrów łączy w sobie elementy wyroku i postanowienia (nie kończącego
postępowania w sprawie), o tyle skarga kumuluje elementy apelacji i zażalenia. Jest
więc środkiem prawnym szczególnym, którego struktura, zważywszy na
wspomniany uniwersalny charakter skargi, nie powinna wyróżniać się dużym
stopniem sformalizowania.
Z kolei w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na wyrok zespołu
arbitrów nie ma szczególnych regulacji – poza art. 198 § 4 Pr.z.p., stwierdzającym
tylko, że od wyroku sądu skarga kasacyjna nie przysługuje – które określałyby
formę orzeczeń sądowych wydanych w następstwie rozpoznania skargi. Nie
stanowią ich przepisy art. 198 § 1-3 Pr.z.p., które określają tylko, w jaki sposób sąd
rozstrzyga o skardze. W postępowaniu toczącym się wskutek wniesienia skargi
mają zatem odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego
o apelacji (art. 194 ust. 2 Pr.z.p.). Wobec tego, że wyrok zespołu arbitrów łączy w
sobie elementy wyroku i postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, a
skarga kumuluje elementy apelacji i zażalenia, przyjąć należy, mając na względzie
reguły wykładni systemowej, a także postulat zapewnienia sprawnego
postępowania odwoławczego w sprawach zamówień publicznych, że orzeczenie
sądowe wydane w następstwie rozpoznania skargi zapada w formie wyroku tylko
wtedy, gdy rozstrzygana jest istota sprawy, w pozostałych zaś przypadkach
rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia na posiedzeniu niejawnym (art.
316, 354 i 397 § 1 k.p.c.). Orzeczenie sądu rozpoznającego skargę na wyrok
zespołu arbitrów w przedmiocie kosztów postępowania nie rozstrzyga o istocie
sprawy, zapada więc w formie postanowienia.
Wyjaśnienie ostatniej kwestii, dotyczącej wysokości wpisu sądowego od skargi
na wyrok zespołu arbitrów kwestionującej wyłącznie rozstrzygnięcie w przedmiocie
kosztów postępowania poprzedzić należy stwierdzeniem, że skarga taka jest
dopuszczalna, czemu dał wyraz Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 listopada
2002 r., III CZP 68/02, która zachowała aktualność na gruncie Prawa zamówień
publicznych.
Zgodnie z § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17
grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych
(Dz.U. Nr 154, poz. 753, ze zm. – dalej: „rozporządzenie”) w brzmieniu nadanym
rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 czerwca 2005 r. (Dz.U. Nr 106,
poz. 901), wpis stały w kwocie 3000 zł pobiera się od skargi na orzeczenie zespołu
arbitrów w sprawach o zamówienie publiczne. Gramatyczna wykładnia tego
przepisu prowadzi do wniosku, że wpis stały w kwocie 3000 zł powinien zostać
pobrany zarówno od skargi na wydany przez zespół arbitrów wyrok, jak i
postanowienie kończące postępowanie w sprawie, niezależnie od zakresu
zaskarżenia.
Sąd Okręgowy w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego
zwrócił uwagę, że rozwiązanie takie może budzić zastrzeżenia, a w niektórych
sprawach stawałoby się wręcz absurdalne. Od skargi dotyczącej – jak w niniejszej
sprawie – orzeczenia o kosztach w wysokości 2572,70 zł pobierany byłby wpis w
kwocie 3000 zł. Podzielając te zastrzeżenia należy zwrócić uwagę, że według
przepisów powołanego rozporządzenia wpisy sądowe są kilkanaście, a w
niektórych sprawach nawet kilkadziesiąt razy niższe, niż wartość przedmiotu
sprawy lub zaskarżenia, a ponadto są zróżnicowane w zależności od tego, czy
pobierane są od orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy, czy też tylko kwestie
uboczne. Jak zaznaczono, wyrok zespołu arbitrów łączy w sobie elementy wyroku i
postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, a skarga kumuluje
elementy apelacji i zażalenia. Niewątpliwie zawarte w wyroku zespołu arbitrów
rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zbliżone jest swoim
charakterem do postanowienia, a skarga skierowana na to rozstrzygniecie bardziej
zbliżona jest do zażalenia niż do apelacji. Stosownie do § 9 ust. 3 pkt 2
rozporządzenia od zażalenia pobiera się piątą część wpisu. Kierując się zatem
wykładnią systemową oraz biorąc pod uwagę zasadę stosunkowości wpisu,
wynikającą z art. 29 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753, ze zm.), należy przyjąć, że od skargi
na wyrok zespołu arbitrów w części dotyczącej wyłącznie rozstrzygnięcia w
przedmiocie kosztów postępowania pobiera się 1/5 wpisu stosunkowego.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.