Postanowienie - I OW 172/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 18 grudnia 2025
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej643 Spory o. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu k. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem k. a powiatem r. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat rycki jakWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej643 Spory o. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu k. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem k. a powiatem r. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat rycki jak
Data orzeczenia
18 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Starosta K. – działający w imieniu powiatu k. (dalej także: "wnioskodawca") – wnioskiem z 27 sierpnia 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem k. a powiatem r. w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K. przez wskazanie powiatu r. jako organu właściwego w sprawie.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Rykach III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt III Nsm 60/25, małoletnia A.K. została w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania umieszczona w rodzinie zastępczej niezawodowej u M. i D. K., zamieszkałych w miejscowości W. T. [...], [...] K., tj. na terenie powiatu k.Dziecko przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej mieszkało wraz z biologicznymi rodzicami K.D. i R.K. w miejscowości D., ul. W, [...]. tj. na terenie powiatu r..Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., dalej – PCPR w K., zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w R., dalej – PCPR w R., o zawarcie porozumienia w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K.. Dyrektor PCPR w R. zakwestionował właściwość powiatu r. do ponoszenia tych wydatków, podnosząc, że małoletnia A.K. nie miała miejsca zamieszkania na terenie powiatu r.Organ wnioskujący zauważył, iż w dacie umieszczania małoletniej A.K. w pieczy zastępczej na mocy ww. postanowienia Sądu Rejonowego w Rykach z 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt III Nsm 60/25, dziewczynka nie posiadała stałego miejsca zamieszkania. Co prawda w analizowanej dacie jej rodzice zamieszkiwali pod adresem ul. W. [...] w D., niemniej pobyt w tej lokalizacji wydaje się mieć charter jedynie tymczasowy. Jednocześnie w dacie umieszczania małoletniej w rodzinie zastępczej również miejscowość Ł. nie stanowiła już miejsca zamieszkania rodziców dziewczynki, a co za tym idzie jej samej. K.D i R.K. mieszkają ww. miejscowości od lutego 2025 r. i nie posiadają w tej miejscowości jakiegokolwiek lokalu, w którym mogliby zaspokajać potrzeby mieszkaniowe. Tym samym w okresie przed umieszczeniem małoletniej A.K. w pieczy zastępczej, tj. w dniu 24 kwietnia 2025 r., jej rodzice nie posiadali stałego miejsca zamieszkania.Ponadto, w tym okresie rodzice małoletniej byli zameldowani w innych miejscowościach – K.D. miała meldunek stały pod adresem - ul. K. [...] m. [...] w W., natomiast R.K. pod adresem – Ł. 2 na terenie gminy S. Sama dziewczynka nie była natomiast nigdzie zameldowana na pobyt stały.W tych okolicznościach organ wnioskujący uznał, że zaktualizowała się dyspozycja art. 191 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym, jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. W niniejszej sprawie sądem tym jest Sąd Rejonowy w Rykach. Zatem to powiat r. należy uznać za właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K. w rodzinie zastępczej.W odpowiedzi na wniosek Starosta R. wskazał, że Powiat R. nie jest właściwym w sprawie. Wbrew twierdzeniom organu wnioskującego w sprawie nie znajduje zastosowania art. 191 ust. 3 powołanej wyżej ustawy.Zarówno małoletnia, jak i jej biologiczni rodzice, nie mieli miejsca zamieszkania na terenie powiatu r., gdyż ich pobyt w D. (w szczególności małoletniej) miał charakter krótkotrwały i nie wiązał się z stworzeniem w tej miejscowości ośrodka osobistych i majątkowych interesów tych osób.W celu ustalenia miejsca zamieszkania dziecka powinno brać się pod uwagę miejsce zamieszkania rodziców. W sprawie ustalono, że ojciec dziecka jest zameldowany na pobyt stały na terenie powiatu k. pod adresem Ł. [...], [...] S., a matka jest zameldowana na pobyt stały na terenie m.st. W. przy ul. K. [...] m. [...]. Posiadanie stałego meldunku przez rodziców, ojca na terenie powiatu k., a matki na terenie miasta stołecznego W. oznacza domniemanie, że osoby te zamieszkują na stale w miejscu, gdzie są zameldowane.Wobec powyższego, zdaniem Starosty R., powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K. umieszczonej w rodzinie zastępczej nie powinien być powiat r. a ewentualnie powiat k. lub miasto W.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba podmioty uważają się za niewłaściwe w sprawie.Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 24 kwietnia 2025 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Rykach, sygn. akt III Nsm 60/25.Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).Z akt sprawy wynika, że rodzice małoletniej w okresie od 8 marca 2025 r. do 10 lipca 2025 r. zamieszkiwali w wynajmowanym mieszkaniu w D., gdzie umowa najmu była zawarta jedynie do 8 czerwca 2025 r. (pismo z ośrodka pomocy społecznej w D. z 14 lipca 2025 r.). Małoletnia została zabrana ze wskazanego lokalu już 23 marca 2025 r. (oświadczenie z 22 maja 2025 r.). Z uwagi na krótkotrwałość zamieszkiwania nie można jednak uznać, że spełniona jest przesłanka zamiaru stałego pobytu. Tym samym nie jest możliwe ustalenie właściwości w oparciu o art. 101 ust. 1 ups. W następnej kolejności należy zatem odwołać się do art. 191 ust. 2 upz i ustalić ostatnie miejsce zameldowania małoletniej na pobyt stały. W aktach sprawy brak jakiejkolwiek informacji co do miejsca zameldowania małoletniej. W doktrynie wskazuje się, że podobnie jak w przypadku miejsca zamieszkania, kluczową rolę w tym przypadku będzie odgrywało ustalenie ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały rodziców lub rodzica dziecka, względnie jego opiekuna prawnego (zob. S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Wspieranie rodziny i system pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, art. 191). Z akt sprawy wynika jednak, że rodzice małoletniej posiadają miejsca zameldowania w różnych gminach, na terenie różnych powiatów, przy czym z akt sprawy nie wynika, aby przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej zapadło orzeczenie co do władzy rodzicielskiej w stosunku do jednego z rodziców. Nie można również przyjąć, aby dziecko stale przebywało tylko u jednego z nich. W ten sposób odpada możliwość ustalenia właściwości także w oparciu o art. 191 ust. 2 upz. Należy w tym miejscu podkreślić, że wbrew stanowisku powiatu r., fakt zameldowania rodziców małoletniej na terenie W. oraz gminy Ł. w żaden sposób nie stwarza domniemania, że wymienieni posiadają miejsca stałego pobytu w ww. miejscach w rozumieniu art. 25 kc. Miejsce zamieszkania jest całkowicie odrębną kategorią prawną od zameldowania i nie może być utożsamiane.Wobec powyższego uznać należy – jak trafnie wskazał wnioskodawca – że wobec wyczerpania możliwości ustalenia właściwości powiatu na podstawie art. 191 ust. 1 i 2 upz, pozostaje odwołać się do zasady określonej w art. 191 ust. 3 upz i za właściwy uznać powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Tym samym właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat r.Z tych względów na podstawie art. 191 ust. 3 upz oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.