Uchwała SN z 9 grudnia 2005, sygn. III CZP 113/05
Data orzeczenia
9 grudnia 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Stanisław Dąbrowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Józef Frąckowiak
Sędzia SN Iwona Koper
Najwyższy w sprawie z wniosku Grażyny S. o wyłączenie komornika, po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 grudnia 2005 r.
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Sieradzu
postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2005 r.:
"Czy w świetle art. 54 k.p.c. w związku z art. 9 ustawy z dnia 29 października
1997 r., o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.)
właściwym do rozpoznania wniosku o wyłączenie komornika jest sąd, czy prezes
sądu?"
podjął uchwałę:
Rozpoznanie wniosku o wyłączenie komornika należy do właściwości
sądu.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Wieluniu postanowieniem z dnia 30 czerwca 2005 r. oddalił
wniosek dłużniczki o wyłączenie komornika od prowadzenia sprawy. Przy
rozpoznaniu zażalenia dłużniczki na powyższe postanowienie Sądowi Okręgowemu
w Sieradzu nasunęło się zagadnienie prawne, sformułowane w sentencji
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 54 k.p.c. stanowi, że przepisy o wyłączeniu sędziego stosuje się
odpowiednio do wyłączenia ławników, jak również innych organów sądowych oraz
prokuratora. Wniosek o wyłączenie ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z przepisami
poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje
odpowiedniemu organowi nadrzędnemu. W stanie prawnym obowiązującym do
czasu wejścia w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i
egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej: "u.k.s.egz.") Sąd Najwyższy w
uzasadnieniu uchwały z dnia 3 kwietnia 1987 r., III CZP 12/87 (OSNCP 1988, nr 6,
poz. 80) wyjaśnił, że o wyłączeniu komornika rozstrzyga zarządzeniem prezes sądu
rejonowego, w którego okręgu ma być wszczęta lub toczy się egzekucja. Pogląd ten
był powszechnie aprobowany w judykaturze. Nie kwestionowano, że komornik jest
„innym organem sądowym” w rozumieniu art. 54 k.p.c., a podległość
administracyjna komornika wobec prezesa sądu rejonowego wynikła z art. 128
nieobowiązującej już ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (jedn. tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).
Stan prawny dotyczący wyłączenia komornika zmieniony został ustawą o
komornikach sądowych i egzekucji. Artykuł 9 tej ustawy stanowi, że do komornika
stosuje się przepisy o wyłączeniu sędziego. Należy zwrócić uwagę na różnicę
między tym przepisem i art. 54 k.p.c.; przepis ten dotyczy tylko komornika,
natomiast art. 54 k.p.c. – wszystkich organów sądowych oraz prokuratora. W art. 9
nie ma zastrzeżenia, że przepisy o wyłączeniu sędziego stosuje się do komornika
tylko odpowiednio, jak też brak kompetencji dla organu nadrzędnego przy
rozstrzyganiu wniosku o wyłączenie.
Okoliczność, że art. 54 k.p.c. odnosi się ogólnie do wyłączenia organów
sądowych oraz prokuratora, a art. 9 u.k.s.egz. tylko do wyłączenia komornika,
przemawia za uznaniem art. 9 za przepis szczególny w stosunku do art. 54 k.p.c.
Zgodnie z zasadą, że późniejszy przepis szczególny uchyla wcześniejszy przepis
ogólny trzeba przyjąć, iż z chwilą wejścia w życie ustawy o komornikach sądowych i
egzekucji art. 54 k.p.c. utracił zastosowanie do wyłączenia komornika i w tym
zakresie stosuje się art. 9 u.k.s.egz.
Kategoryczna redakcja art. 9, który nakazując stosowanie do komornika
przepisów o wyłączeniu sędziego nie czyni żadnych wyjątków, oznacza, że
wyrażone w nim odesłanie obejmuje także tryb, w jakim do wyłączenia dochodzi, w
tym właściwość organu orzekającego. Organem tym, stosownie do art. 52 § 1
k.p.c., jest sąd.
Stworzenie w art. 9 u.k.s.egz. samodzielnej podstawy do wyłączenia
komornika ma racjonalne uzasadnienie, gdyż ustawa, zwłaszcza po jej nowelizacji
w 2001 r., wprowadziła tak daleko idące zmiany w statusie komornika, że dalsze
stosowanie art. 54 k.p.c. do jego wyłączenia mogłoby nastręczać trudności.
Obecnie komornik, będąc funkcjonariuszem publicznym, działa w zasadzie poza
strukturą sądownictwa. Niełatwo byłoby wskazać, kto jest organem nadrzędnym
nad komornikiem, gdyż nadzór administracyjny nad nim został podzielony między
prezesa sądu rejonowego, Ministra Sprawiedliwości i samorząd komorniczy.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.
rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.