sygn. I SA/Op 622/25 18 grudnia 2025 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu

Wyrok - I SA/Op 622/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu - z dnia 18 grudnia 2025

Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. pomoc społeczna, Zasiłki celowe i okresowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 czerwca 2025 r., nr SKO.40.1923.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi uchyla zaskUchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. pomoc społeczna, Zasiłki celowe i okresowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 czerwca 2025 r., nr SKO.40.1923.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi uchyla zask
Data orzeczenia 18 grudnia 2025
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Przewodniczący Beata Kozicka
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 czerwca 2025 r., nr SKO.40.1923.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 24 marca 2025 r., nr Dś.111000.002701.25.

UZASADNIENIE
Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga P. P. (zwanego dalej wnioskodawcą lub skarżącym) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej zwanego Kolegium lub SKO) z dnia 18 czerwca 2025 r., nr SKO.40.1923.2025.ps, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz (dalej zwany organem pierwszej instancji) z dnia 24 marca 2025 r., nr Dś.111000.002701.25, odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy doraźnej w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi z września 2024 r..Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:W dniu 14 października 2024 r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach o udzielenie wsparcia finansowego w kwocie 8.000 zł w związku z wystąpieniem powodzi oraz doznanymi w jej wyniku stratami w piwnicy budynku mieszkalnego położonego w G. We wniosku podniósł, że w wyniku powodzi została całkowicie zniszczona piwnica wraz z jej zawartością, tj. drzwi, półki, sprzęt biwakowy, narzędzia m.in. wiertarka, wyrzynarka, szlifierka kątowa, młot udarowy, odzież zimowa, materiały budowlane.W złożonym natomiast oświadczeniu z dnia 8 listopada 2024 r. wskazał, że zniszczeniu uległy: materiały budowlane, sprzęt turystyczny (kuchenki, śpiwory, namioty), elektronarzędzia (wiertarka, wyrzynarka, szlifierka kątowa). Poniesione szkody (zgodnie z oświadczeniem) potwierdził przeprowadzony wywiad środowiskowy.Decyzją z dnia 24 marca 2025 r., działający z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz, Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach odmówił przyznania pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi ogłoszonej klęską żywiołową, jaka miała miejsce na terenie miasta i gminy Głuchołazy we wrześniu 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zrelacjonował stan faktyczny sprawy, przyjmując, że skarżący utracił w wyniku powodzi w piwnicy drzwi, półki, sprzęt biwakowy, narzędzia, odzież zimową oraz materiały budowlane. Następnie, uwzględniając podstawy materialnoprawne rozstrzygnięcia uznał, iż wnioskodawca w wyniku powodzi poniósł szkody w związku z zalaniem piwnicy, lecz nie miały one wpływu na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, rozumianej jako potrzeba bez, której niemożliwym jest egzystencja, związana z codziennym funkcjonowaniem. Podkreślił, że lokal mieszkalny, w którym wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe nie został zalany i stąd też mógł on zabezpieczyć podstawowe potrzeby bytowe we własnym zakresie. Akcentował, że pomoc w formie zasiłku celowego nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może stanowić rekompensaty za wszelkie straty powstałe w jej wyniku. Pomoc w formie zasiłku celowego ma służyć osobom, które znajdują się w najcięższych sytuacjach życiowych, wówczas gdy ich podstawowe potrzeby bytowe nie mogą zostać zaspokojone. Uwzględniając powyższe organ uznał, że sytuacja faktyczna strony nie kwalifikuje do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego na pomoc doraźną przyznawaną na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, o której mowa w wydanych 18 października 2024 r. Zasadach udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (dalej: Zasady). Organ przywołał przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie oraz szczegółowe wytyczne w zakresie przyznawania zasiłków celowych w formie pomocy doraźnej uregulowane w Zasadach.Skarżący nie zgodził się z zapadłą decyzją i wniósł od niej odwołanie.Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 69a ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, wskazując, iż bezsprzecznie jego rodzina poniosła stratę w wyniku powodzi wykazaną we wniosku i potwierdzoną wywiadem środowiskowym; art. 39 ustawy o pomocy społecznej, wskazując, iż przedmioty utracone w wyniku powodzi a wykazane w przedmiotowym wniosku, wypełniają przesłanki wskazanego przepisu. W uzasadnieniu zaakcentował, że śpiwory oraz namioty były wykorzystywane do leczenia/rehabilitacji córki posiadającej umiarkowany stopień niepełnosprawności, a odzież jest wyszczególniona w art. 39 ust. 2 u.p.s., co uzasadnia przyznanie i wypłatę zasiłku zgodnie ze złożonym wnioskiem.Zaskarżoną decyzją z dnia 18 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (zwane dalej również Kolegium, organem II instancji), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią m.in. przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Stosownie zaś do art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Podniosło Kolegium, że rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego oraz śląskiego (t.j. Dz. U. poz. 1395 z późn. zm.), w związku z powodzią we wrześniu 2024 r. w południowo-zachodniei części terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzono (na okres 30 dni od dnia ogłoszenia rozporządzenia) stan klęski żywiołowej na obszarze obejmującym w części województwa opolskiego - powiaty głubczycki, nyski i prudnicki oraz gminę Strzeleczki w powiecie krapkowickim (§ 1 ust 2 pkt 2 rozporządzenia), a także powiaty brzeski, kędzierzyńsko-kozielski, opolski i powiat krapkowicki w zakresie innym niż określony w pkt 2 (§ 1 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia). Argumentowało w związku z powyższym, że zasiłek celowy przyznawany z powodu klęski żywiołowej wypłacany jest ze środków otrzymanych z budżetu państwa, skutkiem czego właściwe organy gmin obowiązane są stosować się do wytycznych i zaleceń organów rządowych. W związku z powodzią w 2024 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zatwierdził zasady udzielania - ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych - pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona kieski żywiołowej (Zasady Udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku - zwane dalej Zasadami). Wśród form pomocy wskazano (część I Zasad ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 4) pomoc doraźną w postaci zasiłku celowego przyznawanego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s., przeznaczoną dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących w rozumieniu u.p.s., które w wyniku powodzi poniosły szkodę. Kwota zasiłku celowego na pomoc doraźną wynosi 8.000,00 zł (część II Zasad ust. 1). Dostrzegło, że Zasady, choć normują tryb postępowania w sprawach dotyczących danej kategorii pomocy, nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego i stąd też postępowanie, którego przedmiotem jest przyznanie omawianego wsparcia, toczy się na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, iż w postępowaniu tym pełne zastosowanie znajdują zasady ogólne zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Dalej odwołało się Kolegium do celów pomocy społecznej i podstaw prawnych przyznawania takiej pomocy i stwierdziło, że poniesienie straty na skutek klęski żywiołowej (art. 40 ust. 2 ustawy) jest jednym z głównych kryteriów przyznania pomocy, ale sam fakt wystąpienia szkody nie jest wystarczającą przesłanką uruchomienia pomocy, gdyż konieczne jest wystąpienie przesłanek ogólnych udzielenia wsparcia, w tym przede wszystkim zaistnienie trudnej sytuacji życiowej, której osoba (rodzina) nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć. Uwzględniając powyższe Kolegium wskazało, że w okolicznościach badanej sprawy skarżący wystąpił w dniu 14 października 2024 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach o udzielenie omawianej pomocy finansowej w związku ze stratami jakich doznał w wyniku powodzi (klęski żywiołowej) w budynku zlokalizowanym w G. pod adresem [...]. Ustalony stan faktyczny sprawy nie jest sporny i wynika z oświadczenia skarżącego, potwierdzonego ustaleniami wywiadu środowiskowego i sprowadza się do przyjęcia, że zalaniu uległa piwnica przynależna do lokalu mieszkalnego, w której przechowywane były przedmioty i sprzęty: odzież, żywność (ziemniaki, cebula, marchewka), przetwory na zimę, 2 rowery, kosiarka, frytownica, hulajnoga elektryczna, narzędzia budowlane, krzesła (6 szt.), stół, wideo, ciepłe koce zimowe, wiertarka, szlifierka, choinka z ozdobami, akcesoria kolekcjonerskie, podkaszarka. Oceniając poniesione przez skarżącego straty i ich niezbędność w zaspokojeniu podstawowych potrzeb Kolegium podziela zapatrywanie organu pierwszej instancji, że sam fakt wystąpienia straty spowodowanej przez powódź we wrześniu 2024 r. nie stanowi wystarczającej przesłanki do uruchomienia wnioskowanej pomocy, gdyż skarżący nie znalazł się w tak trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć. Potrzeby mieszkaniowe i bytowe skarżącego pozostają zaspokojone, a zgłaszane szkody dotyczą przedmiotów przechowywanych w piwnicy, a więc rzeczy i sprzętów, z których nie korzysta się na co dzień. Zatem doświadczenie życiowe przemawia za przyjęciem, iż wyniesione do piwnicy sprzęty biwakowe, jak i narzędzia oraz odzież i obuwie zimowe nie służyły do codziennego użytku. Podobnie pozostałe wymienione przez wnioskodawcę we wniosku i dalszych oświadczeniach przedmioty materialne, które uległy zniszczeniu nie służyły zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych. Są to rzeczy w gospodarstwie domowym przydatne, jednakże nie niezbędne do zaspokajania najbardziej podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Zdaniem Kolegium nie sposób także przyjąć za wiarygodne oświadczenia skarżącego przedstawionego w odwołaniu, iż ww. sprzęt biwakowy (namioty, śpiwory) służył celom rehabilitacyjnym córki, która posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Przyznany zasiłek celowy - wbrew jego istocie nie służyłby w analizowanym przypadku zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej strony, a jedynie zrekompensowaniu powstałego w jej majątku uszczerbku.Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak również art. 69a ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw podniesiono, że nie zasługują one na uwzględnienie, gdyż - jak wskazano powyżej - poniesione przez Stronę straty materialne - pozostają bez wpływu na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej związanej z codziennym funkcjonowaniem.Skarżący w skardze na powyższą decyzję, zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i poprawnego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu skarżący dowodził, że SKO nie podjęło trudu wyjaśnienia przyczyn składowania utraconych przedmiotów w zalanej piwnicy, nie zweryfikowało potrzeb bytowych jego niepełnosprawnej córki w zakresie niezbędnego sprzętu do jej rehabilitacji, ani nie odniosło się do informacji związanej z utratą narzędzi i materiałów budowlanych przeznaczonych do remontu. Podniósł również, że wyszczególnione przez organ II instancji w uzasadnieniu przedmioty, które utracił w piwnicy w wyniku powodzi nie znalazły się w jego wniosku np. hulajnoga elektryczna i stąd zachodzi pytanie czy SKO rozpatrywało faktycznie jego odwołanie. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 czerwca 2025 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 24 marca 2025 r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi ogłoszonej klęską żywiołową, jaka miała miejsce na terenie miasta i gminy Głuchołazy we wrześniu 2024 r. w kwocie 8 000 zł.Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że okolicznością bezsporną jest to, iż skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku celowego w kwocie 8 000 zł w związku ze stratami, które poniósł w wyniku powodzi z września 2024 r., czyli wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej. Nie jest również sporne, że w związku z zalaniem piwnicy zniszczeniu uległy opisane we wniosku przedmioty oraz odzież zimowa. Odnotować należy jednocześnie, że istnieje rozbieżność pomiędzy uzasadnieniem Kolegium, a przyjętymi stratami jakie poniósł skarżący i na jakie wskazał, chociażby we wniosku o przyznanie pomocy. Na powyższą okoliczność zwracał uwagę skarżący.Jako materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie organy wskazały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nadal zwanej ustawą oraz wyżej wskazane Zasady udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z dnia 18 października 2024 r., nadal zwane Zasadami. Zgodnie z Zasadami (punkt I.1.1a) pomoc jest udzielana w formie pomocy doraźnej, na którą składa się zasiłek celowy przyznawany, na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy, zwany "zasiłkiem celowym na pomoc doraźną", przez kierownika ośrodka pomocy społecznej, który działa z upoważnienia wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Pomoc doraźna przeznaczona jest dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, w rozumieniu ustawy, które w wyniku powodzi poniosły szkodę (punkt I.4. Zasad). Zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią (punkt I.7. Zasad). Kwota zasiłku celowego na pomoc doraźną wynosi 8 000 zł (punkt II.1. Zasad).Na zasadzie art. 40 ust. 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nadal zwanej ustawą, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.Zauważyć jednak należy, że ustawodawca dokonał zmian normatywnych, mających zastosowanie w sprawach dotyczących pomocy państwa udzielanej poszkodowanym wskutek powodzi z września 2024 r., modyfikujących warunki przyznania zasiłku celowego. Zmiany te wprowadzono: ustawą z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1473), zwaną dalej ustawą zmieniającą oraz ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1717), dalej jako ustawa z dnia 21 listopada 2024 r.Mocą art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. wprowadzono zmiany ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, zaś mocą jej art. 19 wprowadzono zmiany ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw.Przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. weszły w życie, co do zasady, w dniu 26 listopada 2024 r.Jak wynika z art. 41 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, która co do zasady weszła w życie 26 listopada 2024 r., przepis art. 69a ustawy zmienianej w art. 19 (to jest powołanej wyżej ustawy zmieniającej) stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego jako pomocy doraźnej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu. W ustawie z dnia 21 listopada 2024 r., która wprowadziła do systemu prawnego art. 69a ustawy zmieniającej, nie występują przepisy przejściowe, co wskazuje na konieczność stosowania art. 69a ustawy zmieniającej do osoby albo rodziny, które poniosły stratę w wyniku klęski żywiołowej, to jest powodzi we wrześniu 2024 r., z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy administracyjnej niezakończonej do 26 listopada 2024 r., a więc również sprawy niniejszej.W art. 69a ustawy zmieniającej ustawodawca ustanowił szczególną podstawę prawną udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego dla osób, które poniosły straty wskutek powodzi we wrześniu 2024 r., w stosunku do ogólnej podstawy prawnej określonej w art. 40 ust. 2 ustawy. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 69a ustawy zmieniającej obowiązywał 26 listopada 2024 r., a więc już w dniu wydawania decyzji organów obu instancji. Ponadto z woli ustawodawcy zasiłek z art. 69a ustawy "jest przyznawany", a nie "może być przyznany", co oznacza, że decyzja w sprawie takiego zasiłku nie jest decyzją wydawaną przy zastosowaniu uznania administracyjnego - jak błędnie wywodziły organy - lecz pozostaje tak zwaną decyzją związaną. Przyznanie zasiłku jest więc obligatoryjne, jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria udzielenia pomocy ze środków publicznych. Organ wydający decyzję w sprawie z wniosku o przyznanie pomocy doraźnej nie posiada zatem kompetencji uprawniających go do działania w ramach uznania administracyjnego, a zobowiązany jest wyłącznie do ustalenia, czy strona składająca wniosek znalazła się w sytuacji faktycznej opisanej w art. 69a ustawy zmieniającej i jeżeli tak się stało - to zobowiązany jest przyznać zasiłek na pomoc doraźną. Ocenna w takiej sytuacji prawnej nie pozostaje nawet kwota zasiłku, która została ustalona w ustawie w wysokości 8 000 zł. Podkreślenia jednak wymaga, że art. 69a ustawy zmieniającej odwołuje się do instytucji zasiłku celowego, a zatem wykładnia tych przepisów musi uwzględniać kontekst i cele ustawy. Przyznanie wnioskowanego zasiłku wymaga więc ustalenia, czy po stronie wnioskodawcy istnieje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto został dotknięty klęską żywiołową. Przepis art. 40 ustawy nie może być bowiem realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy powinny bowiem kierować się potrzebami danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy).Reasumując, skoro ustawodawca unormował, że zasiłek na pomoc doraźną przyznaje się osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a nabycie prawa do niego następuje po spełnieniu warunków z art. 69a w związku z art. 40 ust. 2 ustawy, to rolą organu jest ustalenie związku tego zdarzenia losowego z sytuacją bytową poszkodowanego. W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy obu instancji nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy oraz oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń skarżącego, w kontekście spełnienia przez niego przesłanki "zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej", tj. zdarzenia losowego z sytuacją bytową skarżącego. W konsekwencji powyższego organy przedwcześnie odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku.W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 959/20; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 19/25, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy administracji nie sprostały obowiązkom, wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które nakładają na nie obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej oraz podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Co więcej ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz niewłaściwe uzasadnienie decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. W odniesieniu do tej zasady, jak również zasady wynikającej z art. 8 § 1 K.p.a., doniosłą rolę pełni z kolei uzasadnienie decyzji, które nie może być sformułowane ogólnikowo i w przypadku postępowania odwoławczego powinno służyć przekonaniu strony odwołującej się do tego, że rozważono wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. W uzasadnieniu należy przedstawić w sposób spójny, logiczny i pełny - tok rozumowania organu, obrazujący proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, aby możliwe było dokonanie weryfikacji zajętego przez organ stanowiska. W przeciwnym razie weryfikacja ta jest niemożliwa. W przedmiotowej sprawie przez organy nie została dostatecznie wyjaśniona przesłanka niezbędnej potrzeby bytowej w kontekście twierdzeń skarżącego, że poniósł szkody związane z zalaniem i utratą m.in. odzieży zimowej oraz sprzętu służącego do rehabilitacji córki, która ma stwierdzoną niepełnosprawność. Wobec rodzaju doznanej szkody powinnością organu było ustalenie istotnego - w ocenie Sądu - faktu, czy wskazana przez wnioskodawcę odzież zimowa (ze względu na porę roku - zima) oraz sprzęt wykorzystywany przy rehabilitacji (jaki i w jaki sposób wykorzystywany), były niezbędne do zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego.Nieustalenie tych okoliczności w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu uznać trzeba za istotny brak w materiale dowodowym sprawy, który nie pozwala na tym etapie postępowania na zaakceptowanie argumentacji przedstawionej w decyzjach organów obu instancji w zakresie przyjęcia, że szkody w postaci ww. strat nie pozbawiały skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Bez uzupełnienia postępowania dowodowego nieuprawnionym było przyjęcie przez organy, że były to straty nieistotne. W ocenie Sądu skoro strona wykazała je w złożonym wniosku to uznawała, że mogą one mieć wpływ na jej potrzeby bytowe i możliwość ich zaspokojenia, a zatem winny podlegać wnikliwej ocenie. A priori nie można bowiem wykluczyć, jak to uczyniły organy, że ze względu na warunki lokalowe w jakich zamieszkuje skarżący zmuszony był on przechowywać – zamiennie - odzież (letnią i zimową) w piwnicy. Wyjaśnienia powyższego organy zaniechały, a tylko do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego możliwe jest zastosowanie właściwej normy prawa materialnego. Brak prawidłowych ustaleń faktycznych w przedstawionym powyżej zakresie oraz rozbieżności, a właściwie sprzeczność co do poniesionych strat z ich oceną odnośnie do niezbędnej potrzeby bytowej w uzasadnieniu organu II instancji stanowi podstawę do postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz zasad ustalonych w art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a.Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena jest niepełna i nie uzasadnia wystarczająco stanowiska o braku podstaw do przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną, co stanowi również o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. Natomiast nie jest rzeczą Sądu poszukiwanie argumentów przemawiających za zasadnością stanowiska organu, czy też odpowiedź na postawione w toku postępowania przed organem zarzuty, zwłaszcza dotyczące rozbieżności i nieścisłości co do przyjętego przez organ II instancji i podawanego ocenie zakresu strat poniesionych przez skarżącego. Zaakcentować bowiem należy ponownie, że sądy administracyjne powołane są do kontroli działań organów administracji publicznej, a tym samym nie mogą ich w tych działaniach wyręczać. Nadto sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnianiu podstaw prawnych do poczynionych przezeń ustaleń. W konsekwencji ujawnionych nieprawidłowości doszło także do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. albowiem bez przeprowadzenia wyczerpującej oceny istotnych okoliczności sprawy oraz wskutek braku zgromadzenia i rozpatrzenia kompletnego materiału dowodowego, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.W ocenie Sądu opisane wyżej wadliwości, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy oraz konieczność przeprowadzenia ustaleń co do istotnych elementów stanu faktycznego oraz dokonania całościowej i wyczerpującej oceny materiału dowodowego, od której zależeć będzie ocena spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi przesłankę do uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji.W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a..