Wyrok - II SA/Lu 617/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - z dnia 18 grudnia 2025
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 sierpnia 2025 r. znak: SKO.41/1398/OS/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu aliUchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 sierpnia 2025 r. znak: SKO.41/1398/OS/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu ali
Data orzeczenia
18 grudnia 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Przewodniczący
Bartłomiej Pastucha
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 8 sierpnia 2025 r. znak: SKO.41/1398/OS/2025, po rozpatrzeniu odwołania A. R. (dalej także jako "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438, dalej jako "u.p.o.u.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 17 stycznia 2025 r. znak: MOPR.D-OZ.4611.372.9.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych.Stan sprawy przedstawia się następująco:Wnioskiem z dnia 1 października 2024 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta Lublin (Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie – dalej jako "MOPR") o umorzenie – w całości lub ewentualnie w części – zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionych P. R. i E. R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją dochodową i rodzinną. Wskazał, że zamieszkuje wraz z 86 letnią matką, zatrudniony jest na umowę o prace w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku żałobnik - kierowca i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto. Z wynagrodzenia komornik potrąca [...] zł miesięcznie, co oznacza, że do dyspozycji strony pozostaje kwota [...]zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia i podwyższenia swoich dochodów ze względu na orzeczony stopień niepełnosprawności i obniżenie zdolności do wykonywania zatrudnienia. Ponadto sprawuje stałą opiekę nad matką. Na potwierdzeni opisanych okoliczności wnioskodawca złożył zaświadczenie pracodawcy z dnia 13 września 2024 r. o wynagrodzeniu, orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 29 października 2013 r. nr [...], którym został na stałe zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, a także orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 października 2019 r. nr [...] stwierdzające u H. R. trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Na wezwanie organu z dnia 15 października 2024 r. wnioskodawca uzupełnił wniosek o dodatkowe oświadczenia i dokumenty dotyczące jego sytuacji rodzinnej i finansowej.Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 17 stycznia 2025 r. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. R. - w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2011 r. oraz E. R. – w okresie od 1 października 2008 r. do 29 lutego 2016 r., wynoszących [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości [...] zł (pkt 1) oraz odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu wpłaconych osobom uprawnionym zaliczek alimentacyjnych w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w wysokości [...] zł (pkt 2).W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego wobec córek P. R. i E. R., do którego został zobowiązany przez Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 30 grudnia 1999 r. sygn. akt VI RC [...], a także w wyniku ugody zawartej w dniu 29 października 2001 r. w sprawie o sygn. akt VI RC [...] oraz ugody z dnia 17 listopada 2011 r. zawartej w sprawie o sygn. akt V RC [...], skutkiem czego P. R. i E. R. nabyły prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia na rzecz P. R. wypłacane były w okresie od 1 października 2008 r. do 30 sierpnia 2011 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast świadczenia na rzecz E. R. wypłacane były: w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2011 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, za okres od 1 października 2011 r. do 11 października 2011 r. w wysokości [...] zł, za okres od 12 października 2011 r. do 31 października 2011r. w wysokości [...] zł, w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w okresie od 1 października 2013 r. do 29 lutego 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Łącznie w ww. okresach tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym wypłacono kwotę [...]zł. Ponadto w okresie od września 2005 r. do sierpnia 2008 r. na rzecz uprawnionych P. R. i E. R. wypłacono zaliczki alimentacyjne w kwocie [...]zł. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 12 ust.1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Wartość wypłaconych zaliczek powiększona o 5% wynosi [...] zł.Organ I instancji ustalił, że A. R. ma 53 lata, zamieszkuje w mieszkaniu matki H. R., prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Strona legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Nie korzysta z pomocy społecznej. Zgodnie z oświadczeniem majątkowym, nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości ani innych zasobów majątkowych mogących stanowić zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych. Miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy, na który składa się jego wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę oraz emerytura matki, w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 31 października 2024 r. wynosił [...] zł, - w przeliczeniu na osobę [...] zł. W oświadczeniu z dnia 31 października 2024 r. wnioskodawca wskazał, że ponosi następujące miesięczne wydatki: zakup leków dla siebie – ok. [...] zł i dla matki - ok [...] zł; koszty związane z utrzymaniem mieszkania - [...] zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną - [...] zł oraz za gaz - [...] zł, opłaty za telewizję i telefon - [...] zł, Potrącenia komornicze tytułem alimentów zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy wynoszą [...] zł miesięcznie.Organ I instancji stwierdził, że niewątpliwie stronie pozostaje niska kwota na zapewnienie sobie i swojej matce bytu, tym niemniej nie stanowi to o istnieniu szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z ulgi w postaci całkowitego umorzenia zobowiązań z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazane wydatki są zwykle, ponoszone w związku z utrzymaniem mieszkania i nie mogą w istotny sposób wpłynąć na ocenę sytuacji strony oraz być podstawą do umorzenia zaległości. Sytuacja osobista, zdrowotna i majątkowa wnioskodawcy jest obecnie dość trudna, ale nie wyróżnia go na tle innych dłużników alimentacyjnych, którzy co do zasady borykają się z problemami zdrowotnymi i finansowymi. Zdaniem organu I instancji, brak jest nadzwyczajnych czynników obiektywnych, które uzasadniałyby przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci wnioskodawcy. Organ podkreślił, że jeśli wnioskodawca nie był w stanie ponosić ciężaru alimentów, w pierwszej kolejności powinien był wystąpić do właściwego sądu o zniesienie obowiązku alimentacyjnego lub obniżenie kwoty alimentów. Strona nie dołożyła natomiast starań w celu złożenia do właściwego sądu pozwu o zmianę orzeczenia dotyczącego alimentacji. Ponadto usprawiedliwianie niemożności wywiązywania się z nałożonego obowiązku alimentacji przebywaniem w Zakładach Karnych nie powinno mieć miejsca, gdyż każda kara pozbawienia wolności jest bez wątpienia karą za popełnienie czynu zabronionego o znacznym ciężarze i sam dłużnik jest odpowiedzialny za pozbawienie możliwości zarobkowania i wypełniania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.Organ I instancji podkreślił, że obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na ich rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Uwzględnienie prośby w całości godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie należności stronie stanowiłoby wówczas uniknięcie ciążącego na dłużniku obowiązku alimentacyjnej oraz jego przerzucenie na wszystkich podatników.Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wadliwą analizę zgromadzonego materiału dowodowego i niedostateczne zbadanie stanu faktycznego, poczynienie sprzecznych ustaleń ze stanem rzeczywistym, brak oceny sytuacji zdrowotnej, osobistej i finansowej rodziny oraz wadliwe ustalenie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia chociażby częściowo zaległości. Ponadto zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., poprzez jego wadliwą wykładnię i wadliwe zastosowanie.Wskazaną na wstępie decyzją ostateczna z dnia 8 sierpnia 2025 r. (zaskarżoną do Sądu) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.Kolegium stwierdziło, że poczynione przez organ I instancji ustalenia dotyczące sytuacji życiowej, dochodowej oraz zdrowotnej skarżącego, przedstawione szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w pełni znajdują potwierdzenie w zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. W sprawie nie budzi wątpliwości zarówno sytuacja zdrowotna jak i dochodowa strony. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej i posiada stałe źródło dochodu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, co pozwala na egzekwowanie przedmiotowych zobowiązań. Fakt, iż legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, nie eliminuje go z rynku pracy. Pozostając we wspólnym gospodarstwie domowym niewątpliwie korzysta ze wsparcia finansowego matki. Wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze pozwala skarżącemu na uzyskiwanie dochodu, jednocześnie umożliwiając mu sprawowanie opieki nad matką. Niski poziom dochodów utrudnia zaspokojenie jego potrzeb bytowych i osobistych, ale tego nie uniemożliwia. Są to dochody stałe i dające jakąś szansę spłaty chociaż części należności wypłacanych w zastępstwie za skarżącego, jakkolwiek nie w najbliższej perspektywie. Poza tym, zdaniem Kolegium, nie można wykluczyć możliwości podjęcia innej pracy, przynoszącej wyższe dochody, ponieważ - jak wynika z zaświadczenia pracodawcy - skarżący wykonuje między innymi pracę kierowcy, co świadczy o posiadanych w tym zakresie uprawnieniach i zwiększa szanse na rynku pracy na pozyskanie korzystniejszych ofert pracy.W ocenie organu odwoławczego, brak jest zatem obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z odpowiedzialności za zadłużenie, którego dopuścił się w dużej mierze w wyniku własnych zaniedbań. Mimo, że sytuacja dłużnika jest trudna, a wysokość środków finansowych jakimi dysponuje nie jest wysoka, to jednak nie stanowi to o szczególnych okolicznościach uzasadniających skorzystanie przez stronę z ulgi w postaci całkowitego lub częściowego umorzenia zobowiązania. Kolegium podkreśliło, że strona nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, co oznacza, że samodzielnie zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe. Przy tym nie ma podstaw do twierdzenia, iż w przyszłości sytuacja strony nie ulegnie poprawie.A. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Kolegium, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:1. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego wadliwą wykładnię i w konsekwencji wadliwe zastosowanie, poprzez nieuwzględnienie odwołania i w konsekwencji wniosku o umorzenie zaległości, w szczególności wobec wadliwego uznania, że:- sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie wyjątkowa oraz bez dokonania rzetelnej oceny tej sytuacji i bez wykazania kiedy dla organu sytuacja dłużnika jest "wyjątkowa", a nadto wadliwej wykładni przesłanki ustawowej w postaci sytuacji dochodowej i rodzinnej;- w przyszłości sytuacja finansowa skarżącego może ulec poprawie, pomimo braku jakichkolwiek realnych przesłanek uzasadniających powyższe stwierdzenia, a w szczególności wobec trudnej sytuacji zdrowotnej dłużnika, który ma ustalony stopień niepełnosprawności oraz przy trudnej sytuacji rodzinnej skarżącego i obowiązku opiekowania się schorowaną matką;- sytuacja skarżącego nie jest wystarczająco trudna i wyjątkowa, pomimo jednoczesnego stwierdzenia, że jego niski poziom dochodów utrudnia zaspokajanie jego potrzeb bytowych, a uzyskiwane dochody dają jedynie "jakąś" szansę na spłatę chociażby części należności wypłacanych w zastępstwie skarżącego, jakkolwiek nie w najbliższej perspektywie - co jednoznacznie przekonuje o braku realnej szansy spłaty zobowiązań przez skarżącego do końca jego życia, w szczególności przy uwzględnieniu jego wieku, stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej, pomimo zaangażowania dłużnika;- a w konsekwencji poprzez brak rozważenia następstw i skutków, jakie może wywołać dla strony decyzja negatywna w związku z postępowaniem egzekucyjnym, także w aspekcie zdrowotnym, psychologicznym i motywacyjnym dla dłużnika, który nie uchyla się od swoich obowiązków;- decydujący/ważniejszy jest interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz, że umorzenie zadłużenia jest sprzeczne z interesem społecznym, bowiem w przypadku umorzenia zaległych należności strona odniosłaby nieuzasadnioną korzyść kosztem podatnika - w sytuacji, gdy z ugruntowanego orzecznictwa w przypadkach dotyczących decyzji uznaniowych, w których dochodzi do granic kolizji interesu społecznego i słusznego interesu indywidualnego wynika, że organ rozstrzygając sprawę jest obowiązany, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela;2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwą analizę zgromadzonego materiału dowodowego, niedostateczne zbadanie stanu faktycznego sprawy i poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych ze stanem rzeczywistym oraz niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, którym dowodom organ odmówił wiarygodności, a które uznał za wiarygodne, brak przedstawienia oceny sytuacji wnioskodawcy i w konsekwencji poczynienie wadliwych ustaleń dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, osobistej, finansowej i rodzinnej, a nadto wadliwe ustalenie, że nie zachodzi podstawa do umorzenia należności i braku rozważenia chociażby częściowego umorzenia zaległości;3. art. 11 w zw. art. 107 § 3, w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez brak rzetelnego wyjaśnienia przez organ zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, a przede wszystkim poprzez nieodniesienie się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, tj. brak należytego uzasadnienia decyzji organu w zakresie wskazanych przez skarżącego uchybień w postępowaniu przed MOPR;W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto wniósł o "zobowiązanie Prezydenta Miasta Lublin do wydania decyzji uwzględniającej odwołanie".W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji dotknięte są bowiem uchybieniami, które uzasadniają ich uchylenie.Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.Powołany przepis przewiduje wyjątek od zasady określonej w art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., wedle której dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wynikający z tej zasady obowiązek dłużnika alimentacyjnego nie jest zatem bezwzględny, bowiem w określonych sytuacjach (w tym wskazanych właśnie w treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.) może zostać ograniczony bądź nawet całkowicie zniesiony.W niniejszej sprawie skarżący wniósł o umorzenie - w całości lub w części - zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz jego córek P. R. i E. R., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także wypłaconych we wcześniejszym okresie zaliczek alimentacyjnych, przyznanych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. dalej jako "ustawa z 2005 r."). Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że na dzień 17 stycznia 2025 r., tj. na dzień wydania decyzji w sprawie przez organ pierwszej instancji, zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz ww. osób uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiło [...] zł plus ustawowe odsetki w wysokości [...] zł, natomiast zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych opiewa na kwotę [...]zł.Podkreślić w tym miejscu należy, że jakkolwiek w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. – odmiennie niż w ust. 1 tego artykułu – nie zawiera odesłania do art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a., dotyczącego zaliczki alimentacyjnej przyznanej w oparciu o przepisy ustawy z 2005 r., to jednak przyjąć należy, że jego hipotezą – tak jak i w przypadku ust. 1 - objęte są tak świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Odmienna wykładnia prowadziłaby do nieuzasadnionego pozbawienia dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 559/12).Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że orzekając na tej podstawie organ działa na zasadzie dowolności. Skoro bowiem zastosowanie przewidzianych w omawianym przepisie ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek szczegółowo ustalić i uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia wszakże organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Innymi słowy, organ nie jest zwolniony z obowiązku wszechstronnego i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Nadto organ ma obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji zgodnego z wymogami wynikającymi z zasady przekonywania określonej w art. 9 k.p.a., a której rozwinięciem jest art. 107 § 3 k.p.a. Słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 8360/16, iż wydanie decyzji uznaniowej powinno wiązać się z wyczerpującym uwzględnieniem wszelkich okoliczności sprawy, w tym odniesieniem się organu administracyjnego do przywołanej przez stronę postępowania argumentacji. Wydanie tego rodzaju decyzji wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na aspekty związane z motywowaniem rozstrzygnięcia (uzasadnienie decyzji), które może stanowić podstawę nie tylko do negatywnego załatwienia wniosku. Na tym właśnie polega decyzja uznaniowa, która wymaga niezwykle starannego i wnikliwego rozważenia wszelkich okoliczności, nie tylko w postępowaniu wyjaśniającym, lecz także w uzasadnieniu pisemnym rozstrzygnięcia (por. także wyroki NSA: z dnia 21 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1234/16; z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1993/18). Istota decyzji uznaniowej polega bowiem na tym, że organ administracyjny ma prawo i zarazem obowiązek znaleźć rozwiązanie najlepsze ze skali rozwiązań możliwych do przyjęcia w świetle prawa z tym, że może (i powinien) to uczynić dopiero wtedy, gdy rozważy wszystkie okoliczności sprawy i da temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 67/22).W ocenie Sądu, powyższe obowiązki nie zostały prawidłowo zrealizowane przez organy orzekające w niniejszej sprawie.W orzecznictwie trafnie wskazuje się że analizując sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego należy uwzględnić nie tylko otrzymywane dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia dłużnika alimentacyjnego i jego rodziny oraz związane z nim możliwości uzyskania dochodu. Na podstawie tych ustaleń organy winny następnie ocenić, w jaki sposób zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego będzie miał wpływ na sytuację życiową dłużnika, w szczególności, czy pozbawienie go tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o wsparcie na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o pomocy społecznej. Organy powinny zatem ustalić, czy inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu należności, będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje i rodziny niezbędne potrzeby życiowe. Należy bowiem oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 420/17).Przede wszystkim jednak decyzja w przedmiocie umorzenia musi uwzględniać konkretną sytuację dochodową i zdrowotną osoby wnioskującej o zastosowanie tej ulgi. Tymczasem organy obu instancji, odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych, stwierdziły, że sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zdaniem Sądu, ocena ta nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w ustaleniach poczynionych przez organy na podstawie zebranego materiału dowodowego.Skarżący wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych motywował trudną sytuacją dochodową i rodzinną. Jak wskazano na wstępie, zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz córek P. R. i E. R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi łącznie (wraz z ustawowymi odsetkami) [...] zł, natomiast zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosi [...] zł. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący zamieszkuje u swojej 86 letniej matki i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Jest zatrudniony na umowę o prace w wymiarze [...] etatu na stanowisku żałobnik - kierowca i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto (1.688,26 zł netto). Na dochód rodziny składa się również emerytura matki skarżącego w wysokości [...] zł. Z wynagrodzenia skarżącego komornik sądowy miesięcznie potrąca kwotę [...]zł, w zawiązku z czym tytułem wynagrodzenia skarżący realnie otrzymuje kwotę [...]zł. Skarżący ponosi przy tym wraz z matką koszty utrzymania mieszkania oraz wydatki na zakup leków. Według oświadczeń skarżącego, nie posiada on żadnego majątku ani zasobów finansowych. Jednocześnie nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia ze względu na swój stan zdrowia i konieczność sprawowania stałej opieki nad matką. Z dołączonej do akt dokumentacji medycznej wynika, że skarżący orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 29 października 2013 r. został na stałe zaliczony do lekkiego stopniu niepełnosprawności. Z kolei matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 października 2019 r., stwierdzającym jej trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji.Już w świetle powyższych okoliczności za arbitralną uznać należy ocenę organów, iż na tle innych dłużników alimentacyjnych, sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa. Po pierwsze, odwołanie się do sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, jakkolwiek mogące być w szczególnej sytuacji przydatne, nie zwalniało organów od skonkretyzowania sytuacji osobistej skarżącego na tle przeciętnej sytuacji wspomnianych dłużników. Zaniechanie dokonania takiej analizy uniemożliwia skontrolowanie prawidłowości dokonanej przez organ oceny. Po drugie, organ całkowicie pominął znaczenie okoliczności, które wynikały ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, które w ocenie Sądu wskazują jednoznacznie na co najmniej trudną sytuację osobistą skarżącego, który ma znikome dochody, problemy ze zdrowiem i nie ma żadnego majątku. Nie sposób także zgodzić się z argumentem organów wskazującym na istnienie realnych perspektyw na poprawę sytuacji bytowej. W ocenie Sądu przekonujące są wyjaśnienia skarżącego, iż nie jest on w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia (czy tez zwiększyć wymiar wykonywanej pracy) z przyczyn od niego niezależnych, a związanych z sytuacją zdrowotną jego i matki. Jak już wyżej wskazano, matka skarżącego jest osobą 86-letnią, trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Skoro skarżący jest jedyną osobą zamieszkująca z H. R., jako wiarygodne ocenić należy twierdzenie, że to na nim ciąży opieka nad matką. Ponadto, pomimo że skarżący legitymuje się orzeczeniem o jedynie lekkim stopniu niepełnosprawności, zauważyć należy – co umknęło uwadze organów – że w orzeczeniu tym, w ramach wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia, zawarta jest informacja o istotnym obniżeniu u skarżącego możliwości wykonywania pracy. W świetle tych okoliczności, twierdzenie organów co do możliwości podjęcia przez skarżącego dodatkowego zatrudnienia, czy też istnienia realnej perspektywy na poprawę sytuacji bytowej skarżącego, ocenić należy jako dowolne.W ocenie Sądu organy, odmawiając skarżącemu umorzenia wnioskowanych należności, jedynie w części wzięły pod uwagę sytuację osobistą i dochodową skarżącego, pomijając wskazane wyżej okoliczności, w świetle których za uprawdopodobnione uznać trzeba jego twierdzenie, że sytuacja życiowa, w której się znalazł, czyni nierealną możliwość wywiązania się przez niego z obowiązku zapłaty spornych należności w całości. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej aspekty zdrowotne, dochodowe i majątkowe, nie jest przekonujące stanowisko organów, iż sytuacja skarżącego jest typowa, powtarzająca się w przypadkach innych dłużników alimentacyjnych. Ponadto, oceniając zasadność udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi, organy nie rozważyły – uwzględniając sytuacje finansową skarżącego i jego matki - czy konieczność spłaty w całości ciążącego na skarżącym zadłużenia doprowadzi do konieczności objęcia rodziny skarżącego pomocą społeczną. Ocena zasadności udzielenia skarżącemu ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winna wszakże uwzględniać potencjalne negatywne skutki decyzji odmownej dla możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego oraz jego matki.W konsekwencji stwierdzić należy, że w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji brak jest wystarczającej argumentacji pozwalającej na ocenę, czy organy dokonały prawidłowego wyważenia słusznego interesu skarżącego i interesu społecznego, o którym mowa w art. 7 k.p.a. Uzasadniając odmowę umorzenia należności alimentacyjnych na wniosek skarżącego względami słusznego interesu obywateli (interesu społecznego), organy nie uwzględniły bowiem przedstawionych wyżej kwestii. Zupełnie nietrafne są natomiast argumenty organów dotyczące niewystąpienia skarżącego o obniżenie zasądzonych alimentów oraz pobytu skarżącego w przeszłości w zakładzie karnym. W sprawie o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego znaczenie przede wszystkim aktualna sytuacja dłużnika alimentacyjnego oraz perspektywa jej zmiany w przyszłości, nie zaś okoliczności, które miały miejsce kilka czy kilkanaście lat wcześniej.Zaniechania w powyższym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji uchybiają regułom postępowania wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś ich uzasadniania nie odpowiadają wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te determinują konieczność ponownej analizy wynikających z akt sprawy okoliczności związanych z sytuacją materialną (dochodową) i zdrowotną skarżącego i jego rodziny pod kątem tego, czy nie uzasadniają one uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności jeżeli, nie w całości, to chociażby w części.Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm), orzekł jak w sentencji.Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji stosownie do treści art. 153 ww. ustawy, uwzględni ocenę prawną Sądu i rozważy, czy zaistniały w sytuacji skarżącego podstawy do choćby częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych.. Uchybienia te determinują konieczność ponownej analizy wynikających z akt sprawy okoliczności związanych z sytuacją materialną (dochodową) i zdrowotną skarżącego i jego rodziny pod kątem tego, czy nie uzasadniają one uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności jeżeli, nie w całości, to chociażby w części.Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm), orzekł jak w sentencji.Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji stosownie do treści art. 153 ww. ustawy, uwzględni ocenę prawną Sądu i rozważy, czy zaistniały w sytuacji skarżącego podstawy do choćby częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych.