Wyrok - II SA/Lu 605/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - z dnia 18 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Brygida Myszyńska – Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2025r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 18 sierpnia 2025r., znak: SKO.II.41/771/ŚR/2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 siOddalono skargę. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Brygida Myszyńska – Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2025r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 18 sierpnia 2025r., znak: SKO.II.41/771/ŚR/2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 si
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
18 grudnia 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Przewodniczący
Brygida Myszyńska-Guziur
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2025r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie po rozpatrzeniu odwołania M. F., będącej kuratorem dla osoby niepełnosprawnej T. F. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208, dalej u.ś.r.) w związku z art. 63 ust. 1 i ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej u.ś.w.) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Chełm przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia 4 czerwca 2025 r. ustalającej kwotę 35.220,70 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 20 maja 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. oraz nakazującej skarżącej zwrot tej kwoty.W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że powodem takiego rozstrzygnięcia był zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, które skarżąca we wskazanym okresie pobierała równocześnie, co było niedopuszczalne w świetle art. 63 ust. 6 i ust. 11 u.ś.w.Na mocy decyzji Prezydenta Miasta Chełm z dnia 12 maja 2022 r. M. F. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem T. F. na okres od dnia 1 maja 2022 r. do 30 czerwca 2027 r., zaś zawiadomieniem z 19 grudnia 2024r. synowi skarżącej przyznano świadczenie wspierające na okres od 20 maja 2024 r. do 30 czerwca 2027 r. stosownie do orzeczenia WZON z 18 października 2024r.W związku z tym decyzją z dnia 22 maja 2025 r Dyrektor MOPR w [...] na podstawie art. 32 ust. 1 i 2 u.ś.r. uchylił od maja 2025 r. ostateczną decyzję przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, a następnie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, w którym wydał wskazaną wyżej decyzję z 4 czerwca 2025r., utrzymaną w mocy przez SKO zaskarżoną decyzją.W toku postepowania organy ustaliły, że w okresie od 20 maja 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. doszło do zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, co skutkuje koniecznością zwrotu kwoty 35. 220,70 zł tytułem świadczenia pielęgnacyjnego nienależnie pobranego (kwota nieprzysługującego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 20.05.2024 r. do 31.05.2024 r. wyniosła 1.156,70 zł (2988,00 zł : 31 x 12 dni), za okres od 01.06.2024 r. do 30.04.2025 r. – 34.064,00 zł (7 miesięcy 2024 r. x 2988 zł = 20 916 zł plus 4 miesiące 2025 r. x 3287 zł =13 148,00 zł).Materialnoprawną podstawą wydania decyzji był art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 11 u.ś.w., których treść organy obu instancji przytoczyły i omówiły.W odwołaniu M. F. podnosiła, że świadczenie pielęgnacyjne pobrała w dobrej wierze i wydała je na bieżące utrzymanie, a obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze.Odnosząc się do tych zarzutów Kolegium wskazało, że w świetle art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, a więc przepis ten poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane.Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny M. F. może złożyć do organu I instancji wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, lub o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. F. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, podnosząc, że nie zachodzi przesłanka z art. 30 ust. 1 u.ś.r. uzasadniająca zwrot świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie można jej zarzucić, że w złej wierze pobrała to świadczenie.W uzasadnieniu wskazała, że samotnie wychowuje niepełnosprawnego w stopniu znacznym syna T. F., który 2 lutego 2024 r. ukończył 18 lat; syn ma czterokończynowe porażenie mózgowe okołoporodowe, nie mówi, nie chodzi, ani nie siedzi samodzielnie; większą część dnia spędza na wózku inwalidzkim, jest rehabilitowany, wymaga całodobowej opieki osób drugich. Skarżąca od lat opiekuje się synem i w związku z tym pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie 12 października 2023 r. otrzymała z MOPR pismo, które informowało o zmianie od 1 stycznia 2024r. dotychczasowego systemu świadczeń dla osób z niepełnosprawnością oraz ich opiekunów m.in. poprzez wprowadzenie świadczenia wspierającego, ale z pisma nie wynikało, że w razie zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i wspierającego, skarżąca powinna zawiadomić organ, który uchyli przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przeciwnie, w piśmie wskazano, że w takim przypadku nastąpi zawieszenie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca była przekonana, że MOPR lub ZUS same z urzędu wstrzymają wypłatę świadczenia tym bardziej, że w piśmie była również informacja, że organ ma zapewniony dostęp drogą elektroniczną do danych ZUS o złożonych wnioskach i przyznanych świadczeniach wspierających. Również w zawiadomieniu z 19 grudnia 2024r. o przyznaniu synowi świadczenia wspierającego nie było informacji, że świadczenie to dubluje się ze świadczeniem pielęgnacyjnym i że powinna o tym poinformować MOPR.Skarżąca powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych podniosła, że "warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia (...) Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego". Odnosząc ten pogląd do swojej sytuacji podniosła, że o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego dowiedziała się dopiero z decyzji organu z 22 maja 2025 r. uchylającej prawo do tego świadczenia, a o nienależnie pobranym świadczeniu z decyzji z 4 czerwca 2025r.Zarzuciła, że organ nie uwzględnił powyższych okoliczności.Podkreśliła, że pobierała świadczenie pielęgnacyjne w dobrej wierze przeznaczając je na bieżące utrzymanie m.in. na czynsz za wynajem mieszkania, żywność, ubrania, leczenie, rehabilitację syna, a także na oddanie pieniędzy pożyczonych od osób prywatnych na zakup wózka inwalidzkiego w październiku 2023 r. za kwotę 14.500 zł, z czego w ramach wsparcia NFZ otrzymała 3000 zł; dofinansowanie z PFRON w kwocie 4500 zł otrzymała dopiero w sierpniu 2025 r. Wskazała, że niezbędny jest jej również samochód osobowy przystosowany do przewozu osoby niepełnosprawnej z platformą na wózek inwalidzki, który nawet po dofinansowaniu przez PFRON, będzie stanowił wydatek rzędu 30-40 tys. złWskazała też, że wyrejestrowano ją z ubezpieczenia zdrowotnego prawdopodobnie z chwilą wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne i nie pouczono, w jaki sposób może takie ubezpieczenie uzyskać.Zarzuciła, że instytucje państwowe zrzucają na obywatela odpowiedzialność za swoje błędy i niedopatrzenia, za brak komunikacji pomiędzy urzędami, co podważa zaufanie do nich.W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:Skarga podlega oddaleniu.Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 i 11 u.ś.w.Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast stosownie do art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne (...) uważa się świadczenie (...) wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.W świetle tych przepisów nie ma więc możliwości realizacji za ten sam okres uprawnień do pobieranego na dotychczasowych zasadach świadczenia pielęgnacyjnego oraz do wprowadzonego z dniem 1 stycznia 2024 r. świadczenia wspierającego. Świadczenia te są wobec siebie konkurencyjne, co wynika z art. 63 ust. 6 u.ś.w., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne (...) nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego oraz z art. 63 ust. 9 u.ś.w. stanowiącego, że wypłata m.in. świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Ustawodawca wprowadził regulację, zgodnie z którą otrzymanie przez osobę z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone jej opiekunowi za ten sam okres, za który przyznano świadczenie wspierające, staje się świadczeniem nienależnie pobranym.W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, podzielany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (zob. wyroki w sprawach II SA/Lu 74/25, II SA/Lu 159/25, II SA/Lu 210/25), że przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepis szczególny. W związku z tym, poza przesłanką pobierania za ten sam okres dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego), nie ma żadnych innych warunków ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne zostało pobrane nienależnie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 26 listopada 2025 r., sygn. II SA/Gl 981/25; wyrok WSA w Kielcach z 25 listopada 2025 r., sygn. II SA/Ke 401/25; wyrok WSA w Warszawie z 22 października 2025 r., sygn. VIII SA/Wa 690/25; wyrok WSA w Białymstoku z 16 października 2025r., sygn. II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r., sygn. II SA/Po 457/25; wyrok WSA w Gdańsku z 15 października 2025 r., sygn. II SA/Gd 422/25).Zarzuty skarżącej dotyczące wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., który uznanie świadczenia za nienależnie pobrane uzależnia od świadomości osoby pobierającej świadczenie co do tego, czy jej się ono należało, czy nie (złej lub dobrej woli), nie mogły zatem zostać uwzględnione. Przepis ten nie miał bowiem zastosowania przy wydaniu zaskarżonej decyzji.W związku z tym organ prawidłowo wydał decyzję stwierdzającą nienależnie pobrane przez skarżącą w okresie od 20 maja 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. świadczenie pielęgnacyjne oraz zwrot tych świadczeń. Należy podkreślić, że zarówno okres, za który orzeczono zwrot, jak i wysokość kwoty podlegającej zwrotowi nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane przez skarżącą.W związku z przedstawionymi regulacjami prawnymi, okoliczności, na które wskazuje skarżąca, a więc niewątpliwie ciężki stan zdrowia jej syna i konieczność sprawowania przez nią całodobowej opieki nad nim, to okoliczności, które nie miały znaczenia prawnego w niniejszej sprawie. Niewątpliwie natomiast powinny być uwzględnione przez organ w razie złożenia przez skarżącą na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. wniosku o umorzenie spornych świadczeń, ewentualnie ich rozłożenie na raty. Trudna sytuacja życiowa skarżącej jest oczywista, bezspornie skarżąca nie jest w stanie bez uszczerbku dla swojego niepełnosprawnego w stopniu znacznym syna, podjąć pracy zarobkowej, a wydatki związane z jego leczeniem i rehabilitacją oraz zaopatrzeniem w niezbędny sprzęt, są wysokie; skarżąca zmuszona była na ten cel zaciągać pożyczki; do funkcjonowania jej dorosłego syna niezbędny jest też odpowiedni samochód, co oczywiście wiąże się ze znacznymi kosztami. Zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W tym przepisie chodzi więc m.in. o takie przypadki, w których wykonanie zobowiązania doprowadziłoby do istotnego pogorszenia sytuacji rodziny i narażenia na niemożność zaspokojenia koniecznych potrzeb bytowych jej członków.Dodatkowo należy wyjaśnić skarżącej, że stosownie do art. 6 ust. 1 u.ś.w., za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę udzielania wsparcia osobie, o której mowa w art. 3 ust. 2, wspólnie z nią zamieszkującej i gospodarującej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm.).Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. skargę oddalił