Wyrok - I OSK 2418/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 18 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ośrodka Adopcyjnego X. w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1557/23 w sprawie ze skargi M.P.-J. i T.J. na akt Ośrodka Adopcyjnego X. w Krakowie z dnia 29 sierpnia 20Oddalono skargę kasacyjną. Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ośrodka Adopcyjnego X. w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1557/23 w sprawie ze skargi M.P.-J. i T.J. na akt Ośrodka Adopcyjnego X. w Krakowie z dnia 29 sierpnia 20
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
18 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Elżbieta Kremer
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W KRAKOWIE WYROKIEM Z 22 MAJA 2024 R. PO ROZPOZNANIU SKARGI M.P.-J. I T.J. NA AKT OŚRODKA ADOPCYJNEGO X. W KRAKOWIE Z 29 SIERPNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE WSTĘPNEJ OCENY KANDYDATÓW DO PRZYSPOSOBIENIA DZIECKA UCHYLIŁ ZASKARŻONY AKT.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Ośrodek, zaskarżając go w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:1) art. 7 ust. 1 Europejskiej Konwencji o przysposobieniu dzieci z dnia 24 kwietnia 1967 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 99 poz. 1157), dalej: Konwencja, przez jego niezastosowanie;2) art. 172 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1426, z późn. zm.), dalej: u.w.r.s.p.z., w zw. z art. 1141 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, z późn. zm.), dalej: k.r.o., przez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że:a) nie istnieją w polskim porządku prawnym ramy wiekowe dla na rodziców adopcyjnych określające maksymalną i minimalną różnicę wieku pomiędzy przysposabiającym a przysposabianym;b) "odpowiednia różnica wieku", o której mowa w art. 1141 § 2 k.r.o. przez odesłanie zawarte w art. 172 ust. 5 pkt 1 u.w.r.s.p.z. nie odwołuje się do obiektywnych wartości określających dopuszczalną różnicę wieku, podczas gdy z brzmienia art. 7 ust. 1 Konwencji płynie wniosek odwrotny;c) "normalna różnica wieku" z uwagi na brak definicji legalnej może być interpretowana w oderwaniu od danych wskazujących na różnicę wieku występującą w Polsce pomiędzy rodzicami a dziećmi (różnicę normalną), a więc danymi statystycznych dotyczących wieku zwyczajów prokreacyjnych kobiet w Polsce, oraz przez pominięcie okoliczności, dla których istnieje tak znikomy odsetek kobiet powyżej lat 40 decydujących się na poród dziecka, co doprowadziło Sąd do błędnego wniosku, że różnica wieku między skarżącymi a małoletnią wypełnia dyspozycję art. 172 ust. 5 pkt 1 u.w.r.s.p.z. w zw. z art. 1141 § 2 k.r.o.;3) art. 166a u.w.r.s.p.z. przez jego zastosowanie w sytuacji, w której zaskarżony akt organu nie dotyczył procedury łączenia rodzeństw, w związku z czym brak jest w stanie faktycznym okoliczności mogących leżeć u podstawy orzekania w przedmiocie negatywnej przesłanki dotyczącej prowadzenia niezawodowej rodziny zastępczej na podstawie procedury łączenia rodzeństw, podczas gdy z brzmienia dyspozycji art. 172 ust. 5 u.w.r.s.p.z. ośrodek adopcyjny posiada uprawnienie do określania innych niż wskazane tam przesłanek warunkujących wydanie pozytywnej wstępnej oceny kandydatom na rodziców adopcyjnych.Pismem procesowym datowanym na 1 sierpnia 2024 r. Ośrodek zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżących wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, oświadczył, że nie domaga się przeprowadzenia rozprawy oraz wystąpił o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia różnicy wieku pomiędzy przysposabiającymi a przysposabianym jako okoliczności, która może negatywne wpłynąć na możliwość zostania rodzicem adopcyjnym.W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpili bowiem z wnioskiem o przysposobienie małoletniej przebywającej u nich jako rodziny zastępczej. W toku postępowania skarżący uzyskali negatywną wstępną ocenę kandydatów do przysposobienia dziecka. Ośrodek w opinii wskazał, że z uwagi na znaczną różnicę wieku pomiędzy skarżącymi a przysposabianą istnieje ryzyko nieadekwatnego zrozumienia potrzeb dziecka oraz braku sił witalnych w kontekście usamodzielnienia się małoletniej. Ponadto Ośrodek zwrócił uwagę na niestabilne środowisko dla dziecka związane z prowadzeniem przez skarżących rodziny zastępczej i wynikającej z tego faktu zmiennej struktury otoczenia powodującej obciążenie emocjonalne i mogącej utrudniać zaspokojenie potrzeb małoletniej w zakresie otrzymywania indywidualnej uwagi każdego z rodziców.W wyniku rozpoznania skargi na powyższą ocenę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywołanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżony akt, wskazując, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ustalają minimalnej ani maksymalnej różnicy wieku między przysposabiającym a przysposabianym, w związku z czym ocena tej przesłanki powinna uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, w tym stan zdrowia przyszłych rodziców adopcyjnych, ich kondycję, sposób życia, aktywność oraz fakt, że w ciągu ostatnich lat doszło do przesunięcia wieku, w którym podejmowana jest decyzja o założeniu rodziny. Sąd odnotował także, że małoletnia ma rodzeństwo, które może zostać objęte procedurą adopcyjną skutkującą umieszczeniem rodzeństwa w tej samej rodzinie adopcyjnej. Zwrócił także uwagę, że wola skarżących co do dalszego prowadzenia rodziny zastępczej dotyczy jedynie niepewnej przyszłości, a nie aktualnej sytuacji małoletniej i skarżących.Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, którego kierunek wyznacza w związku z treścią przytoczonego na wstępie art. 183 p.p.s.a. granice rozpoznania sprawy przez sąd kasacyjny. Z uwagi na powyższe w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że w podstawach skargi kasacyjnej należy powołać wyraźnie normę prawa materialnego lub procesowego, tj. wskazać właściwy artykuł lub paragraf, a także konkretny ustęp czy punkt, jeżeli w danym przepisie one występują. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd kasacyjny nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie bada ponownie legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, w jakim może i powinien to czynić sąd pierwszej instancji. Nawet wówczas, gdy wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wadliwy, Naczelny Sąd Administracyjny nie może tej wadliwości usunąć, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zostały postawione i uzasadnione zarzuty konkretnych norm prawa materialnego i procesowego, chyba że zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1788/06).Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że autor skargi kasacyjnej formułując zarzut naruszenia art. 166a u.w.r.s.p.z. nie spełnił przytoczonych powyżej wymogów. Zauważyć bowiem należy, że art. 166a u.w.r.s.p.z. dzieli się na dwa ustępy, z których pierwszy dodatkowo dzieli się na dwa punkty, podczas gdy analizowany zarzut jako podstawę prawną wskazuje jedynie art. 166a u.w.r.s.p.z. bez wskazania naruszenia której jednostki redakcyjnej (bądź których jednostek redakcyjnych) pełnomocnik Ośrodka upatruje w postępowaniu Sądu pierwszej instancji. Powoduje to, że zarzut ten nie może zostać rozpoznany bez naruszenia art. 183 p.p.s.a.Przechodząc do rozpoznania pozostałych zarzutów, należy wskazać, że zgodnie z art. 172 ust. 5 pkt 1 u.w.r.s.p.z. przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem m.in. kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 1141 k.r.o. Jednocześnie w myśl art. 1141 k.r.o. przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy (§ 1). Między przysposabiającym a przysposobionym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku (§ 2).Analiza zacytowanego powyżej art. 1141 § 2 k.r.o. wskazuje, że ustawodawca, ustanawiając przesłankę odpowiedniej różnicy wieku pomiędzy przysposabiającym i przysposabianym nie wprowadził tego warunku jako sztywnego wymogu. Ustawodawca wskazał bowiem, że różnica ta powinna istnieć, a nie że musi istnieć. Taka regulacja koresponduje z faktem braku wyznaczenia wartości liczbowej w zakresie różnicy wieku, braku wyznaczenia minimalnego i maksymalnego wieku przysposabiającego oraz brakiem generalnych wskazówek normatywnych w zakresie sposobu określenia prawidłowej różnicy wieku pomiędzy przysposabiającym i przysposabianym. Problem ten został na przestrzeni lat dostrzeżony przez orzecznictwo sądów polskich, które wskazały, że przywołany powyżej przepis nie stawia sztywnych norm w zakresie różnicy wieku stron stosunku przysposobienia, w związku z czym rzeczą sądu jest dokonać w każdej sprawie oceny, jaka różnica wieku powinna być zachowana. W ocenie sądów z uwagi na dobro dziecka przeszkoda wieku nie może być traktowana formalnie i rutynowo (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 czerwca 1972 r., sygn. akt III CRN 133/72, z 18 listopada 2003 r., sygn. akt II CK 199/02, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 1967 r., sygn. akt I CR 120/67). Również wypowiedzi doktryny odnoszą się do tego wymogu przez pryzmat stworzenia dziecku adopcyjnemu właściwych warunków rozwojowych przez stworzenie małoletniemu normatywnych warunków rodzinnych możliwie zbliżonych do istniejących w rodzinach naturalnych (por. komentarz do art. 1141 k.r.o. [w:] H. Dolecki, T. Sokołowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Wyd. II, LEX/el., teza 4).W tym miejscu należy odnotować, że granice wiekowe przysposabiających wprawdzie wynikają z art. 7 ust. 1 Konwencji, zgodnie z którym dziecko może być przysposobione jedynie w przypadku, gdy przysposabiający osiągnął określony w tym celu wiek minimalny, który nie może być niższy niż 21 lat i wyższy niż 35 lat. Zauważyć jednakże należy, że również na gruncie tego przepisu orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przyjęto stanowisko elastyczne przejawiające się w przyznaniu poszczególnym państw-stron Konwencji szerokiego marginesu uznania, jaka różnica wieku pomiędzy przysposabianym a przysposabiającym jest właściwa, co nie oznacza arbitralności tych uprawnień. Trybunał uznaje bowiem, że w sytuacji, gdy pomiędzy stronami stosunku przysposobienia więź rodzinna została ustalona, szczególne znaczenie należy przyznać najlepszym interesom dziecka, które przeważają nad interesami rodzica adopcyjnego (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 czerwca 2010 r., 25762/07). zauważyć w tym miejscu należy, że podejście takie koresponduje z treścią art. 7 ust. 2 Konwencji, zgodnie z którym prawo może jednak zezwolić na odstąpienie od wymogu wieku minimalnego, gdy przysposabiającym jest ojciec lub matka dziecka lub w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Wiek zatem przysposabiającego, a co za tym idzie także różnica wieku między przysposabianym i przysposabiającym również na gruncie Konwencji nie może być traktowany czysto formalnie, z pominięciem celu adopcji, które w Polskim porządku prawnym zostały uwidocznione w preambule do decyzji o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Preambuła ta wskazuje bowiem jako wartości nadrzędne dobro dzieci i dobro rodziny stanowiącej naturalne środowisko rozwoju.Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że w konkluzjach opinii kwalifikacyjnej sporządzonej 1 września 2023 r. wskazał, że okolicznościami przemawiającymi przeciwko skarżącym jest ich wiek (różnica wieku z małoletnią, o której przysposobienie wystąpili skarżący) oraz zamiar kontynuowania bycia rodziną zastępczą w sytuacji, gdyby instytucjonalną formą opieki należało objąć także młodszego brata przysposabianego dziecka. Pozostałe okoliczności w ocenie Ośrodka przemawiały za uznaniem skarżących za właściwych kandydatów na rodziców adopcyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala to na przyjęcie, że środowisko rodzinne stworzone przez skarżących jest korzystne dla dziecka przebywającego u nich w ramach rodziny zastępczej. W ocenie Ośrodka pomiędzy skarżącymi a małoletnią rozwinęła się prawidłowa więź analogiczna do łączącej rodziców i dzieci. W sytuacji takiej – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – dobro małoletniej wynikające z przebywania w tak stworzonych warunkach rodzinnych oraz dobro tak utworzonej rodziny powinny przeważać nad koniecznością spełnienia przesłanki naturalnej różnicy wieku pomiędzy przysposabiającymi i przysposabianą. Przyjęcie zatem przez Ośrodek we wstępnej ocenie kandydatów do przysposobienia dziecka z 29 sierpnia 2023 r., że istniejąca różnica wieku pomiędzy skarżącymi i małoletnią przemawia za przyznaniem negatywnej oceny, wskazuje, że przesłanka wieku wynikająca z art. 1141 § 2 w zw. z art. 172 ust. 5 pkt 1 u.w.r.s.p.z. została przez Ośrodek potraktowana formalnie i rutynowo – przeciwko czemu wypowiadało się przywoływane powyżej orzecznictwo Sądu Najwyższego – co doprowadziło do uchybienia celom ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.W świetle powyższych wywodów zarzuty naruszenia art. 172 ust. 5 pkt 1 u.w.r.s.p.z. w zw. z art. 1141 § 2 k.r.o. oraz art. 7 ust. 1 Konwencji należało uznać za niezasadne.O sprostowaniu oczywistej omyłki wyroku orzeczono na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.., oddalił skargę kasacyjną.