sygn. I GSK 993/25 18 grudnia 2025 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I GSK 993/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 18 grudnia 2025

Teza
Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. ulgi w spłacaniu należności. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Gl 581/24 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nalUchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. ulgi w spłacaniu należności. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Gl 581/24 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nal
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono orzeczenie
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna podatkowa
Kwota główna 6 300,12 zł · składnik roszczenia z pożyczki
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna podatek dochodowy od osób prawnych kontrola administracyjna sprawa podatkowa
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS płatnik składek / pracodawca
Data orzeczenia 18 grudnia 2025
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Henryk Wach
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Gl 581/24 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 15 kwietnia 2025 r., III SA/Gl 581/24 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2024 r. nr [...].Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca listopada 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2024 r., nr [...], o odmowie umorzenia M. S. należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 904 740,52 złote, w tym na:a) ubezpieczenia społeczne za okres 10/2004 – 04/2010 w łącznej kwocie 58 341,48 złotych tytułu: składek – 33 199,48 złotych, odsetek – 25 142,00 złote,b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2004 – 04/2010 w łącznej kwocie 30 098,92 złote z tytułu: składek – 12 715,92 złote, odsetek- 1 7383,00 złote,c) Fundusz Pracy za okres 10/2004 – 04/2010 w łącznej kwocie 6 300,12 złotych z tytułu: składek – 2 640,12 złotych odsetek – 3 660,00 złotych.W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że strona [...] marca 2024 r. złożyła wniosek o wydanie zaświadczenia o wykreśleniu hipoteki przymusowej oraz o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na swoją trudną sytuację życiową.ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, wyżej wymienioną decyzją z [...] maja 2024 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., dalej: u.s.u.s.);- wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;- nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;- nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.Skarżący pismem z 16 maja 2024 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.Organ szeroko opisał sytuację życiową i finansową skarżącego.Następnie organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.W ocenie organu przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. nie zachodzą, co ustalono w wyniku analizy zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji.W tym stanie rzeczy organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji ZUS z [...] maja 2024 r., nr [...], czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2024 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 15 kwietnia 2025 r., III SA/Gl 581/24 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2024 r. nr [...].Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że Rozstrzygnięcie organu w tym zakresie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.Zdaniem WSA jedną z przyczyn skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie należności składkowych, które uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, natomiast skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.ZUS w przedmiotowej sprawie, mimo postawionego w skardze zarzutu nie wyjaśnił dokumentami źródłowymi kwestii przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją, które dotyczą okresu od 10/2004 do 04/2010 oraz dopuszczalności ich dochodzenia. Organ nie wykazał, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.W ocenie WSA organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz czy i w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.Zdaniem Sądu I instancji organ winien wskazać, czy i kiedy poszczególne należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany.Organ w ramach ustaleń dotyczących wymagalności dochodzonych składek powinien odnieść się do zmieniających się unormowań dotyczących terminu przedawnienia dochodzonych należności. Począwszy bowiem od dnia 1 stycznia 2003 r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 tej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).Zdaniem WSA organ w zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny stwierdził, że należności za okres 10/2004 - 8/2007 uległy przedawnieniu, jednak zostały zabezpieczone wpisem do hipoteki, który nastąpił 9 lutego 2015 r. Natomiast co do należności za okres 09/2007 do 04/2010 bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. 5 stycznia 2012 r.Organ powołał się na powyższe okoliczności, ale w załączonych aktach brak dokumentów źródłowych potwierdzających wpis hipoteki oraz wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Ustalenia organu w zakresie dopuszczalności dochodzenia zaległych składek objętych decyzją całkowicie wymykają się spod kontroli i oceny Sądu i jako takie są nieweryfikowalne.Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe.Według WSA organ, nie wyjaśniając kwestii przedawnienia i nie dołączając do akt dokumentów uzasadniających dopuszczalność dochodzenia przedawnionych należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia przez ZUS doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu i nie może być dochodzona.Zdaniem WSA w tym przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe.W ocenie Sądu I instancji organ w zaskarżonej decyzji poprzestał na gołosłownym stwierdzeniu, że wobec skarżącego można dochodzić zapłaty zaległych należności. Same wydruki o stanie zaległych nie są miarodajne dla kontroli przez Sąd postawionego zarzutu przedawnienia.W postępowaniu w sprawie umorzenia należności, organ, stosownie do odesłania zawartego w art. 31 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącego istnieją na dzień wydania decyzji, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia.Konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia, co do poszczególnych zaległości nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., a przy tym brak dokumentów źródłowych uniemożliwia weryfikację podanych informacji.Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności wymagalnych, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.Z uwagi na brak wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności, objętych przedmiotowym postępowaniem oraz wykazania dopuszczalności ich dochodzenia, Sąd stwierdził naruszenie wskazanych przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w związku z art. 31 u.s.u.s. Powyższe stwierdzenie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.W tym stanie rzeczy, przedwczesna była ocena ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności, z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych ich wysokości i dokonanego przez wpis hipoteki zabezpieczenia części należności, decydujących o zakresie prowadzonego postępowania.WSA wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyjaśnienia oraz udokumentowania wskazanych okoliczności.Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zmianami, dalej: "p.p.s.a.").Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "skarżący kasacyjnie organ") wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi w całości. Wniesiono również o zasądzenie od skarżącego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.I. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:1. naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest:a. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 1, art. 2, art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 83a ust. 1 i ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: poprzez przekroczenie granic właściwości sądu administracyjnego polegające na objęciu kontrolą zakresu działalności administracji publicznej, którego kontrola jest zastrzeżona dla właściwości sądów powszechnych, albowiem w istocie nie dotyczy sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 p.p.s.a., a sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w znaczeniu materialnoprawnym;2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. w wyniku błędnego przyjęcia, iż organ uchybił wyżej wymienionym przepisom, a w konsekwencji niezasadne uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2024r., pomimo braku naruszenia przez organ przepisom postępowania;b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i uchylenie obu decyzji, pomimo braku naruszenia w ocenie organu rentowego przepisów postępowania, w szczególności art. 107 KPA w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz i przepisów prawa materialnego art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a wyżej wymienionej ustawy w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365);c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1, art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., polegające na przekroczeniu granic danej sprawy i objęciu kontrolą tej części działania Zakładu, która nie podlega kontroli sądownictwa administracyjnego, lecz kompetencji sądu powszechnego jako sprawa mająca charakter sprawy z zakresu ubezpieczenia społecznego.d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135, art. 141 § 4, art. 153 w związku z art. 83a ust. 1 i ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dotyczących w istocie materii wystąpienia bądź braku przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a jedynie kwestii ewentualnego przedawnienia należności z tytułu składek z jednoczesnym pominięciem oceny ustaleń faktycznych i rozważań organu dotyczących braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, a przy tym przedstawienia w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania organu, które nie doprowadzą do załatwienia sprawy, ponieważ w tym celu niezbędne jest wszczęcie odrębnego postępowania dotyczącego istnienia należności z tytułu składek, którego wynik będzie podlegał kontroli sądu powszechnego.Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.M. S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o obciążenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztami postępowania w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przypisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy a strona postępowania w odpowiedzi na skargę kasacyjną nie zażądała jej przeprowadzenia.Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, które przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Te elementy wyznaczają granice sprawy administracyjnej, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, lecz jest związany granicami sprawy, w której skargę wniesiono.Przedawnienie jest w pierwszym rzędzie instytucją materialnoprawną wywołującą istotne skutki w postępowaniu administracyjnym. Przedawnienie obejmuje sytuacje, kiedy nie istnieje już żaden stosunek materialnoprawny, kiedy wygasły już wszelkie relacje pomiędzy podatnikiem, a organami podatkowymi (Państwem) w związku ze zdarzeniem prawnopodatkowym, od którego upłynął już ustawowy termin, który nie uległ wcześniej przerwaniu, bądź zawieszeniu i nie zachodzi sytuacja, że nie rozpoczął on swojego biegu. Wierzyciel, chociaż niezaspokojony, nie ma już podstaw do egzekwowania zobowiązania podatkowego. Przedawnienie zobowiązań podatkowych, chociaż nie jest uregulowane w ustawie zasadniczej, znajduje oparcie w wartościach konstytucyjnie chronionych. Według Trybunału Konstytucyjnego (wyrok TK z 19 czerwca .2012 r.; P 41/10, OTK-A 2012/6, poz. 65), zarówno wprowadzenie przedawnienia w prawie podatkowym, jak i określenie terminu, w jakim ono nastąpi, pozostawione jest uznaniu ustawodawcy. Może on wybierać między różnymi konstrukcjami przedawnienia, ustanawiając odrębne terminy przeprowadzenia czynności weryfikujących wywiązywanie się podatników z ich obowiązków oraz odrębne terminy dla procedury egzekucji należności.Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: upea) określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Według art. 7 § 3 upea, stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Zgodnie zaś z art. 7a upea: Wierzyciel, organ egzekucyjny i dłużnik zajętej wierzytelności współpracują w postępowaniu egzekucyjnym w sposób prowadzący do prawidłowego wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, w tym przekazują informacje dotyczące czynności egzekucyjnych i innych czynności podejmowanych przez te podmioty, a także zdarzeń mających wpływ na egzekwowany obowiązek zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu jej niezapłacenia w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych.Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń (art. 19 § 4 upea).Według art. 24 ust. 2, 4, 5, 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: usus), składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 26 ust. 2 i 3 usus, wystawione przez Zakład dokumenty stwierdzające istnienie należności z tytułu składek oraz jej wysokość są podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanego. Jeżeli nieruchomość nie posiada księgi wieczystej, zabezpieczenie jest dokonywane przez złożenie tych dokumentów do zbioru dokumentów. Dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika, z uwzględnieniem ust. 3a i 3b. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek, o odpowiedzialności osoby trzeciej lub o odpowiedzialności następcy prawnego.Według art. 31 usus, do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 7a, (...) art. 33–33b, (...), art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 3 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, (...), art. 107 § 1, 1a, § 2 pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1, 3 i 4, art. 109 § 1 w zakresie art. 29, art. 109 § 2 pkt 1, (...) oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.Przepisy art. 33-33b ustawy Ordynacja podatkowa (dalej: O.p.) zawarte są w Rozdziale 3 Zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych. Według art. 33 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim także na majątku wspólnym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. (...) Natomiast, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9) O.p., zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia.Według art. 1a pkt 12 a) upea, przez środek egzekucyjny rozumie się w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: - z nieruchomości. Zgodnie z art. 26 § 1, 5 upea, postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez podpisanie albo opatrzenie pieczęcią (...) wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego dłużnikowi zajętej wierzytelności (...), jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości lub złożenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do zbioru dokumentów, jeżeli ten wpis lub to złożenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadkach wskazanych w art. 59 § 1 pkt 1 do pkt 6 upea z urzędu lub na wniosek wierzyciela. Natomiast, zgodnie z art. 59 § 1a upea, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2 pkt 5. Według art. 33 § 1 i 2 pkt 5) upea, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części, między innymi wskutek przedawnienia. Zgodnie z art. 33 § 5 upea, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części. Według art. 34 § 4 upea pkt 3) lit. a) upea, organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 5) - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części. Z tej regulacji prawnej wynika, że kiedy obowiązek wygasł z powodu przedawnienia organ egzekucyjny działa na wniosek wierzyciela, który wykazuje istnienie tej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli natomiast organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem umarza z urzędu postępowanie egzekucyjne po ustaleniu, że obowiązek wygasł z powodu przedawnienia.Zgodnie z art. 34a upea, wierzyciel z urzędu występuje do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w części w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2 pkt 5 - wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części.Decyzją z [...] maja 2024 r., utrzymaną w mocy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono: "Należności za okres od 10/2004 do 08/2007 zostały w latach 2006-2007 skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. S. Wobec tych działań bieg terminu przedawnienia został zawieszony do zakończenia egzekucji tj. 28.06.2018 r. Okolicznością przesądzającą o wymagalności przedmiotowych należności jest fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości - wpis hipoteki nastąpił 9 lutego 2015r., a więc przed upływem terminu przedawnienia. Należności te mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki. Do należności za okres 09/2007 do 04/2010 Dyrektor Oddziału w C. wdrożył postępowanie egzekucyjne. Bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. 5 stycznia 2012 r. do nadal (postępowanie nie zostało zakończone) bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal. Należności są przedmiotem przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora ZUS Oddział w C. W toku postępowania organ zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych w A. Banku S.A. i P. S.A. Zastosowane środki nie doprowadziły do zaspokojenia należności. Należności są przedmiotem przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora ZUS Oddział w C. W toku postępowania organ zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych w A. Banku S.A. i P. S.A. Zastosowane środki nie doprowadziły do zaspokojenia należności. Organ egzekucyjny dotychczas nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych. Mając powyższe na uwadze nie można zatem stwierdzić zaistnienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych."Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2024 r. zaakceptował ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące przedawnienia: "Niezbędnym warunkiem wydania przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W decyzji z [...] maja 2024 r. organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że należności za okres 10/2004 - 8/2007 uległy przedawnieniu, jednak zostały zabezpieczone wpisem do hipoteki. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 czerwca 2020 r., akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei wobec należności za okres 09/2007-04/2010 w dalszym ciągu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne."Ustalenia, że obowiązek wygasł w całości albo w części z powodu przedawnienia w przypadku egzekucji należności z tytułu składek dokonuje się wyłącznie na podstawie konta płatnika składek, które prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych z czynnym udziałem płatnika składek, co wynika z regulacji zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz z ustawowego obowiązku współpracy wierzyciela, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności (art. 7a upea). Konto płatnika składek zawiera dane konieczne do obsługi konta, a w szczególności do celów rozliczania należności z tytułu składek oraz do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego.Według definicji z art. 4 pkt 8) usus, konto płatnika - konto, na którym ewidencjonowana jest kwota zobowiązań z tytułu składek oraz innych składek danego płatnika zbieranych przez Zakład, kwoty zapłaconych składek, stan rozliczeń oraz inne informacje dotyczące płatnika składek. Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ) usus, Zakład prowadzi konta płatników składek oznaczone numerem NIP, a w przypadku gdy płatnik składek nie posiada numeru NIP, do czasu jego uzyskania - numerem z krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej REGON, a jeżeli nie posiada również tego numeru - numerem PESEL lub serią i numerem dowodu osobistego albo paszportu.Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie danych koniecznych do rozliczania należności z tytułu składek oraz do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego zaewidencjonowanych na koncie płatnika składek (art. 45 ust. 1 pkt 1 usus) ustalił, że należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tych ustaleń, Zakład dokonał na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS obejmującego tzw. rejestry centralne przechowujące dane dotyczące podmiotów – Centralny Rejestr Płatników Składek (CRP), Centralny Rejestr Ubezpieczonych (CRU) i Centralny Rejestr Członków Otwartych Funduszy Emerytalnych (CRC OFE). Konta ubezpieczonych oraz konta płatników składek prowadzone są w systemie informatycznym.Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Także dokumenty sporządzone przez inne podmioty w zakresie zleconych im przez ustawę zadań z dziedziny administracji publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Dokumentem jest każda utrwalona informacja. Zgodnie z art. 34 ust. 1, 2, 3, 4 usus, Zakład zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek w sposób uregulowany niniejszą ustawą. Informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym (art. 34 ust. 2 usus). Do informacji zawartych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach stosuje się przepisy o ochronie danych osobowych.Danym, zgromadzonym na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek, dostępnym w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS przysługuje walor zaufania publicznego, cechy rozstrzygnięcia publicznoprawnego, któremu przysługuje domniemanie prawdziwości. Istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści zapisów w Centralnym Rejestrze Płatników Składek (CRP) w trybie art. 34 ust. 6 usus (Zakład, na wniosek płatnika składek, bada prawidłowość wykazanych przez tego płatnika składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych). Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 i 3, ust. 2 usus, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru (...). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Takie postępowanie nie podlega jednak kognicji sądów administracyjnych.Skoro Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi konta i rejestry, to informacje zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek oraz dane źródłowe będące podstawą zapisów na tych kontach są znane Zakładowi z urzędu. Dostęp do tych danych posiada również płatnik składek, przez co są mu znane informacje zawarte na jego koncie, informacje które przekazane zostały przez niego w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego. Płatnik składek posiada również dostęp do danych, które są konieczne do celów rozliczania należności z tytułu składek oraz do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Chodzi o dane z postępowania egzekucyjnego, w którym należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stroną tego postępowania jest zobowiązany (upea) – płatnik składek, który korzysta ze wszystkich praw wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym z prawa do wniesienia zarzutu przedawnienia z art. 33 § 1 pkt 5) upea (wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części). Dane na koncie płatnika, które są konieczne do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego odzwierciedlają przebieg egzekucji administracyjnej z udziałem zobowiązanego - płatnika składek. Są to dane konieczne do celów rozliczania należności z tytułu składek uwzględniające skuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które zostały przekazane w ramach współpracy (art. 7a upea) wierzyciela, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności, których obowiązkiem jest przekazywanie informacji dotyczących czynności egzekucyjnych i innych czynności podejmowanych przez te podmioty, a także zdarzeń mających wpływ na egzekwowany obowiązek zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu jej niezapłacenia w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych.Zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych określone ustawą wykonują również płatnicy składek, którymi są podmioty wskazane w art. 4 pkt 2) usus. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych (...) obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek. Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Płatnik składek przekazuje do Zakładu imienne raporty miesięczne, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania składek (...). Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc.Należy zatem przyjąć, że informacje zawarte na koncie płatnika składek, które zostały przez niego przekazane w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są faktem mu znanym i nie wymagającym dowodu. Chodzi również o dane do celów rozliczania należności z tytułu składek oraz do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego, dostępne dla płatnika składek, który w postępowaniu egzekucyjnym jest zobowiązanym (stroną). Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Od chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego, na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, lub też kiedy wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu, w którym egzekucji podlegają należności z tytułu składek (zaległość podatkowa), zobowiązany jest informowany o przebiegu postępowania egzekucyjnego i stosowanych środków przymusu służących do wykonania obowiązku. Organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, wierzyciel zawiadamia o tym organ egzekucyjny, wskazując, w jakim zakresie egzekwowana należność pieniężna nie została zaskarżona. To zawiadomienie powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotu sporu do czasu ostatecznego zakończenia postępowania. Wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o zmianie wysokości należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej wygaśnięcia w całości albo w części, w szczególności gdy wygaśnięcie jest wynikiem przedawnienia należności pieniężnej.Z ustaleń faktycznych nie wynika, aby M. S. uruchomił wnioskowe postępowanie sprawdzające w trybie art. 34 ust. 6 usus. Jest to postępowanie wszczynane wyłącznie na wniosek płatnika składek a nie z urzędu, mające na celu zweryfikowanie rzetelności i kompletności informacji gromadzonych na kontach płatników składek. Płatnik składek (zobowiązany) M. S. nie zainicjował również postępowania w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, co skutkowałoby zawieszeniem postępowania egzekucyjnego.Według art. 28 ust. 3a usus, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast, zgodnie z art. 28 ust. 3b usus, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ta regulacja szczególna w stosunku do regulacji z art. 7 kpa nakazuje w sprawach umorzeniowych oprócz interesu społecznego i słusznego interesu obywateli uwzględnić także ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności (...)."Zobowiązany wykaże" oznacza, że na ZUS nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do umorzenia należności z tytułu składek. W postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 kpa, zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu tym przepis art. 77 § 1 kpa (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) ma odpowiednie zastosowanie, organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawcę. W postępowaniu w sprawieumorzenia należności z tytułu składek to nie ZUS, a wnioskodawca ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest umorzenie należności z tytułu składek obciąża osobę, która wnioskuje o umorzenie należności.Zgodnie z § 2 pkt 1), pkt 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: należności z tytułu składek - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek; zobowiązany - płatnika składek zobowiązanego do opłacenia należności z tytułu składek, następcę prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osobę trzecią, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek.Z tych regulacji wynika, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wszczyna wyłącznie wniosek zobowiązanego. Zgodnie z art. 61 § 3 kpa, datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Stroną postępowania może być wyłącznie zobowiązany, który nie wykonał obowiązku opłacenia w terminie "należności z tytułu składek", i które nie zostały potrącone ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład; nie zostały ściągnięte w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 usus), a nie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek – art. 28 kpa. W tej sprawie, żądanie strony zawarte w piśmie z 5 marca 2024 r. wyznaczyło przedmiot postępowania. Żądanie stanowi wskazanie tego, czego wnioskodawca się domaga. Nie musi być ono zredagowane profesjonalnie, z wykorzystaniem prawniczych formuł, byleby wskazywało jednoznacznie, co stanowi jego przedmiot. Brak żądania, jak i jego nieprecyzyjność uniemożliwiająca jego rozpatrzenie stanowi usuwalny brak formalny podania. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi przyjął, że wskazane pismo zawiera żądanie umorzenia należności z tytułu składek. Organ administracji publicznej uznał, że żądanie zostało wniesione przez uprawniony do tego podmiot – zobowiązany (§ 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.) oraz, że istnieje wskazany przez zobowiązanego przedmiot postępowania - należności z tytułu składek, które nie zostały potrącone ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład; nie zostały ściągnięte w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.W systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nie potrącone i nie ściągnięte, są odpowiednikiem zaległości podatkowej z art. 51 § 1 O.p. (Zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności). Organ administracji ponadto ustalił, że należności z tytułu składek nie wygasły w całości lub w części wskutek przedawnienia (art. 31 usus, do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 59 § 1 pkt 9 O.p.: Zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia). Podstawowym sposobem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego jest zapłata dokonana przez podatnika. Skutek w postaci wygaśnięcia zobowiązania podatkowego w wyniku jego zapłaty następuje niezależnie od zamiaru, jaki przyświeca podatnikowi przy wykonaniu zobowiązania. Wygaśnięcie zobowiązania w wyniku zapłaty wyklucza możliwość jego wygaśnięcia (do wysokości kwoty zapłaconej) ponownie w wyniku przedawnienia. Według Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, należności z tytułu składek, o których umorzenie wniósł zobowiązany wnioskiem z 5 marca 2024 r. nie wygasły wskutek zapłaty przez zobowiązanego; nie zostały potrącone ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład; nie zostały ściągnięte w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które nie zostało umorzone z powodu przedawnienia i nadal toczy się.Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Rozstrzygnięcie przewidziane w części dyspozytywnej art. 61a § 1 kpa, tj. odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależnione od uznania organu administracji publicznej, stanowiąc obligatoryjne następstwo stwierdzenia przez organ przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi zatem obowiązek organu administracji w przypadku zaistnienia opisanej w tym przepisie sytuacji. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania powoduje, że nie zachodzi skutek z art. 61 § 3 kpa:" Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej." Przepis art. 61a § 1 kpa ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek, i rozwiązanie takie jest podyktowane ekonomiką postępowania. Jeżeli bowiem już w momencie wszczęcia postępowania na wniosek strony można przewidzieć, że zostanie wydana decyzja umarzająca postępowanie, mija się z celem nie tylko prowadzenie takiego postępowania, ale również jego wszczynanie. W orzecznictwie uznaje się, że zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania administracyjnego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Wszczęcie postępowania na żądanie strony nastąpić może jedynie wówczas, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji.Postępowanie skutecznie wszczęte wnioskiem zobowiązanego z 5 marca 2024 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zakończyło się decyzją ostateczną, ponieważ w jego toku należności z tytułu składek, o których umorzenie wniósł zobowiązany nie wygasły wskutek zapłaty przez zobowiązanego; nie zostały potrącone ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład; nie zostały ściągnięte w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym, skoro postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej nie wydał decyzji o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części (art. 105 § 1 kpa).Instytucja umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest podobna do innych umorzeń zaległości uregulowanych ustawą. I tak, według art. 67a § 1 pkt 3) ustawy Ordynacja podatkowa (O.p.), organ podatkowy, na wniosek podatnika (...), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę (...).. Uprawnionym do wniesienia wniosku jest tylko podatnik (art. 7 O.p.), jeżeli wniosek nie spełnia wymogów stawianych przed podaniem w rozumieniu art. 168 O.p., stosuje się tryb przewidziany w art. 169 O.p. Jeśli wniosek zostanie złożony przez osobę niebędącą podatnikiem, oraz kiedy nie istnieją zaległości podatkowe (art. 51 § 1 O.p.), organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a O.p. Jeśli w toku wszczętego już postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych podatnik dokona zapłaty niezapłaconego w terminie płatności podatku, lub też zaległość zostanie w całości wyegzekwowana w postępowaniu egzekucyjnym, zobowiązanie wygasa, organ podatkowy umarza wówczas postępowanie na podstawie art. 208 O.p. Podatki podlegają egzekucji administracyjnej. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części ( w tym z powodu przedawnienia). Przedmiotem postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych są istniejące zaległości podatkowe, czyli tylko takie które nie wygasły z powodu zapłaty lub z powodu przedawnienia. W postępowaniu podatkowym przedawnienie prawa do wydania decyzji podatkowej organy podatkowe uwzględniają z urzędu (art. 68 O.p.; art. 70 O.p.), tak jak organy egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wierzyciel, który z urzędu występuje do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w części w przypadku wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części z powodu przedawnienia.Podobnie rzecz się ma jeśli chodzi o umarzanie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (ufp) w trybie art. 63 ust. 1 pkt 2): Należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego: umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym; umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Zgodnie z art. 63 ust. 1 pkt 1 ufp, należności te organ może z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w (...). W obu przypadkach chodzi o należności nieprzedawnione według przepisów Działu III ustawy Ordynacja podatkowa (odesłanie z art. 67 ust. 1 ufp).Według definicji z art. 6 pkt 13b) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników: należnościach z tytułu składek - rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1) tej ustawy, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. W tym wypadku również chodzi o należności nieprzedawnione (art. 41b wskazanej ustawy).Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., ponieważ wojewódzki sąd administracyjny nie będąc związany granicami skargi, naruszył związanie granicami sprawy, w której skargę wniesiono kwestionując prawidłowe ustalenie, że w dacie złożenia wniosku 5 marca 2024 r. istniały wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe sprawy administracyjnej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz istniały one w dacie wydania decyzji ostatecznej.Kontrola sądu administracyjnego ograniczać się zatem powinna do granic sprawy administracyjnej tj. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. (...) Przedawnienie nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2017 r., II GSK 646/17; LEX nr 2338595). Jeśli więc kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności jest sporna, ZUS w ramach prowadzonego postępowania nie ma kompetencji do rozstrzygania tej kwestii. Organ rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek powinien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia ustawowych przesłanek umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności. Poza zakresem tego postępowania pozostawać zatem będzie co do zasady kwestia ewentualnego przedawnienia należności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2020 r., I GSK 540/20; LEX nr 3045652).Danym, zgromadzonym na kontach płatników składek dostępnym w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS przysługuje walor zaufania publicznego, cechy rozstrzygnięcia publicznoprawnego, któremu przysługuje domniemanie prawdziwości, możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści zapisów w Centralnym Rejestrze Płatników Składek (CRP) przewidziano w trybie art. 34 ust. 6 usus wyłącznie na wniosek płatnika składek. Te dane stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, aż do chwili skutecznego przeprowadzenia dowodu przeciwko ich treści w trybie przewidzianym ustawą. Informacje zawarte na koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym (art. 34 ust. 6 usus). Przepis ten dotyczy również zawartych na koncie płatnika składek danych do celów rozliczania należności z tytułu składek oraz do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 45 ust. 1 pkt 1 usus).Konto płatnika składek dostępne w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS jest wystawionym przez Zakład dokumentem stwierdzającym istnienie należności z tytułu składek oraz jej wysokość (zobacz: art. 26 ust. 2 usus).Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu (...) przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jeśli wojewódzki sąd administracyjny poweźmie wątpliwości, co do danych zgromadzonych na koncie płatnika składek może przeprowadzić z urzędu dowód z dokumentu - konta płatnika składek dostępnego w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS.Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, przyjmując przypadek szczególnie uzasadniony.. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, przyjmując przypadek szczególnie uzasadniony.