Wyrok - I OSK 2337/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/24 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 marca 2Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/24 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 marca 2
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
19 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jakub Zieliński
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 17 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) - po rozpoznaniu skargi D. M. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO, Kolegium) z 25 marca 2024 r., nr KOA/1430/Sr/24 (dalej: zaskarżona decyzja) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Błonia z 14 lutego 2024 r., nr 2023/2024OPS/ŚR/413/588-143/2024 (dalej: decyzja organu I instancji).W skardze kasacyjnej o powyższego wyroku pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO, Kolegium, skarżący kasacyjnie) zarzucił: (1) naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną; (2) naruszenie przepisu prawa procesowego, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 79a k.p.a., gdyż w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając wpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy) a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i oddaleniem skargi, ewentualnie za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania WSA.W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący przedstawił stanowisko mające uzasadniać oddalenie skargi kasacyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 t.j.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 t.j., dalej: u.ś.r.) – w brzmieniu tego przepisu aktualnym w dacie wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (18 grudnia 2023 r.) - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Istota sporu sprowadza się w sprawie do istnienia związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska SKO, iż skarżący nie wykazał rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z opieką nad matką. Sąd ten stwierdził, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej, a brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto WSA uznał, że Kolegium nie dokonało prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem ustalenia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne istniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie lub dalsze wykonywanie zatrudnienia (tak np. NSA w uzasadnieniu wyroków z 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1666/23 oraz I OSK 1705/23, z 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2071/23). Zatem w rozpoznawanej sprawie dzień 20 października 2023 r., od którego datuje się ustalony znaczny stopień niepełnosprawności podopiecznej, jest miarodajny dla oceny możliwości pojęcia pracy zarobkowej przez skarżącego. To bowiem od tej daty formalnie potwierdzono, że niezbędne jest udzielanie matce skarżącego wsparcia w codziennej egzystencji. Wobec tego, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje kwestia niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia przed ww. datą. Ponadto art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych w aspekcie konieczności wykazania przez wnioskodawcę rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania go) z uwagi na potrzebę sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skoro prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznawane na wniosek, to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po zaktualizowaniu się przesłanek do nabycia tego prawa, wystąpi o jego przyznanie. Wobec powyższego, zarzut naruszenia prawa materialnego jest niezasadny.Przewidziany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. brak aktywności zawodowej wnioskodawcy (tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej przez opiekuna) – stanowiący warunek skutecznego ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - musi być spowodowany w sposób bezpośredni i ścisły koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zaś wymiar tej opieki ma obiektywnie wymuszać rezygnację z dotychczasowego zatrudnienia lub wykluczać możliwość jego podjęcia przez opiekuna. W sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie, czy zakres sprawowanej opieki pozwala na stwierdzenie istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką, a niemożliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową.W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w przywołanym przepisie ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wprowadził wymogu, aby opieka ta musiała być wykonywana nieustannie przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna wraz z podopiecznym. W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest też konieczne, by opieka była sprawowana całkowicie w sposób samodzielny, bez możliwości skorzystania w tym zakresie z pomocy innych osób, czy instytucji. Kluczowy jest bowiem wymiar opieki sprawowanej przez osobę wnioskującą o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjmuje się, że cel i istota tego świadczenia wskazują na konieczność sprawowania opieki stałej, ustawicznej, długotrwałej nad osobą niepełnosprawną, a więc opieki sprawowanej codziennie, a gdy wymaga tego stan zdrowia podopiecznego – także pozostawania opiekuna w stałej gotowości do niesienia pomocy. Zasadne jest uwzględnienie w zakresie sprawowanej opieki również okoliczności pozostawania opiekuna do dyspozycji podopiecznego.Z akt sprawy (w tym z dokumentacji medycznej, orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G., wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 23 stycznia 2024 r., oświadczeń skarżącego oraz jego matki złożonych w postępowaniu administracyjnym) wynika, że matka skarżącego jest osobą w zaawansowanym wieku (rocznik 1939), u której zdiagnozowano polineuropatię zapalną (zespół Gullaina-Barrégo), zespół móżdżkowy. Legitymuje się ona wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 25 listopada 2023 r., w którym stwierdzono, że w zawiązku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, że osoba wymagająca opieki ma bardzo duże problemy z poruszaniem się – porusza się jedynie przy chodziku i tylko w domu, i też jest to utrudnione. Pracownik socjalny stwierdził, że matka skarżącego nie jest samodzielna i wymaga stałej opieki osób drugich w zdecydowanej większości czynności, a jedyne co jest w stanie samodzielnie zrobić to czytanie, pisanie oraz ćwiczenie dłoni. We wszystkich pozostałych czynnościach pomaga jej codziennie syn.Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został w pełni uwzględniony i prawidłowo oceniony przez SKO, co przesądza o niezasadności drugiego zarzutu kasacyjnego. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, zebrane dowody wskazują, że brak aktywności zawodowej skarżącego ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne, jest spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sytuacja zawodowa strony pozostaje w bezpośrednim związku z zakresem opieki, jaką sprawuje nad matką, uwarunkowanym stanem jej zdrowia i poziomem samodzielności.Trafnie przyjął WSA, że skarżący sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad matką, czynności opiekuńcze (obejmujące zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności pielęgnacyjne, wykonywane przy opiece nad osobami obłożnie chorymi, całkowicie zdanymi na pomoc innych osób) wykonuje codziennie i pozostaje do stałej dyspozycji matki. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uszło uwadze Kolegium, że zakres pomocy, jakiej w tym konkretnym przypadku wymaga osoba niepełnosprawna, obejmuje nie tylko pomoc faktycznie udzielaną, ale i pozostawanie w stałej gotowości do jej niesienia. Konieczność pozostawania skarżącego do dyspozycji matki uzasadniona jest przede wszystkim potrzebą zapewnienia jej asysty przy chodzeniu, czynnościach fizjologicznych. Brak takiej asysty niewątpliwie może doprowadzić do upadków, kontuzji zagrażających zdrowiu podopiecznej, będącej osobą w zaawansowanym wieku i cierpiącej na choroby neurologiczne, których objawy obejmują m.in. osłabienie mięśni, zaburzenia czucia, zaburzenia koordynacji ruchowej, problemy z równowagą. Okoliczności te wynikają z materiału dowodowego sprawy, który uwiarygadnia też twierdzenia skarżącego – podnoszone w skardze – iż: podopieczna "pozostawiona sama sobie podejmuje aktywności, które mogą zagrażać jej bezpieczeństwu i zdrowiu, chociażby w związku z ciągłymi zawrotami głowy będącymi jednym z objawów zespołu móżdżkowego"; "nie ma możliwości żeby mama na dłużej niż kilka minut pozostawała bez obecności osoby drugiej" - aby - "nie próbowała podnieść się sama z fotela czy łóżka i z powodu braku czucia w kończynach i zawrotów głowy zrobiła sobie krzywdę, a takie sytuacje zdarzają się prawie codziennie, bo mama nie jest w stanie we właściwy sposób ocenić swoich możliwości ani zrozumieć zagrożeń wynikających z podejmowania prób np. samodzielnego poruszania się"; podopieczna wymaga pampersowania, a także pomocy nie tylko w przygotowaniu posiłków, ale także w ich spożywaniu "ponieważ ze względu na brak czucia w dłoniach (...) mama nie posługuje się nożem i widelcem (...) je tylko przy użyciu łyżki lewą ręką (pomimo że jest praworęczna) a prawą ręką wspomaga rękę unoszącą łyżkę". W świetle powyższych okoliczności opieka skarżącego niewątpliwie daje matce poczucie bezpieczeństwa. Skarżący musi zatem przy niej czuwać, i nawet jeśli nie przez cały czas wykonuje czynności opiekuńcze, to pozostaje w gotowości, by je wykonywać, by udzielić matce niezbędnej pomocy.Wobec tego Sąd I instancji zasadnie przyjął, że w rozpatrywanej sprawie skarżący nie jest w stanie godzić opieki nad matką z podejmowaniem pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem niepodejmowanie przez skarżącego w relewantym czasie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mogło mieć związek ze stanem zdrowia matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. W rezultacie WSA prawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.