Postanowienie SN z 20 grudnia 2005, sygn. III CK 127/05
Data orzeczenia
20 grudnia 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 20 grudnia 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)
SSN Zbigniew Strus
w sprawie z wniosków Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta T. oraz K. S. i P. S. przy
uczestnictwie Zakładu Przemysłu R.(...) w T. o wpis prawa własności, po rozpoznaniu na
posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 grudnia 2005 r., kasacji
wnioskodawców K. S. i P. S. od postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia 13
września 2004 r., sygn. akt I Ca (...),
oddala kasację i zasądza od wnioskodawców K. S. i P. S. na rzecz uczestnika
postępowania Zakładu Przemysłu R.(…) w T. kwotę 120.- (sto dwadzieścia) złotych
tytułem kosztów postępowania za instancję kasacyjną.
Uzasadnienie
W dniu 6 maja 2004 r. Referendarz Sądu Rejonowego w T. uwzględnił wniosek
Skarbu Państwa i Zakładu Przemysłu R.(...) w T. i założył księgę wieczystą nr (...) dla
nieruchomości objętej wykazem hipotecznym liczba (...) księgi tabularnej T. byłego Sądu
Okręgowego w T. oraz wpisał w dziale I – 0, że nieruchomość położona jest w T. obrębu
(...) T. i składa się z działek obrębowych nr nr (...) o łącznej powierzchni 5,1827 ha zaś w
obrębie 295 T. – z działek obrębowych nr nr (...) o łącznej powierzchni 2765 m2
i jest
zabudowana, a w dziale II wpisał prawo własności na rzecz Skarbu Państwa.
Jednocześnie Referendarz sądowy oddalił wniosek K. S. i P. S., spadkobierców
wpisanego w księdze tabularnej R. księcia L. o wpis własności na ich rzecz. W
sporządzonym uzasadnieniu wpisów stwierdził, że ze złożonych przy wniosku Skarbu
2
Państwa dokumentów wynika, iż nieruchomość objęta wykazem hipotecznym liczba 56
księgi tabularnej T., zabudowana tartakiem „R.(...)”, stała się z mocy prawa własnością
Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych
lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16). Za dowód przesądzający
uznał protokół z dnia 27 stycznia 1945 r. sporządzony na okoliczność przejęcia przez
Lasy Państwowe na własność Skarbu Państwa lasów prywatnych G.(...), należących do
nieobecnego właściciela p. R. S., położonych na terenie powiatów T., B. i D.
województwa k.
Skarga wnioskodawców K. S. i P. S. na czynności Referendarza dotyczące wpisu
własności została oddalona postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia 20 maja
2004 r. Apelacja w/w wnioskodawców została oddalona postanowieniem Sądu
Okręgowego w T. z dnia 13 września 2004 r. które zostało zaskarżone niniejszą
kasacją. W zaskarżonym postanowieniu Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu
pierwszej instancji, że w postępowaniu wieczysto-księgowym niedopuszczalne jest
badanie materialno-prawnych przesłanek powstania prawa własności, stwierdzonego w
wymaganym dokumencie, oraz, że w rozpoznawanej sprawie dokumenty złożone przez
Skarb Państwa, m.in. na kartach (...) pozwalały zidentyfikować działki, na których
posadowione były obiekty opisane w protokole przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. jako
przynależne do nieruchomości whl 56 dawnej księgi tabularnej T. Sąd podkreślił, że
dokumenty (wypisy z rejestru gruntów, wyrys z mapy ewidencyjnej, wykazy zmian
gruntowych, decyzja o podziale) zostały sporządzone przez upoważnione organy w
przewidzianej prawem formie i stanowiły podstawę do ujawnienia zmian w księdze
wieczystej.
W kasacji wnioskodawcy K. S. i P. S. zarzucili powyższemu orzeczeniu
naruszenie prawa procesowego - art. 6268
§ 2 k.p.c. przez przyjęcie, wbrew treści
załączonych dokumentów, że nieruchomość objęta wpisem została przejęta na
własność Skarbu Państwa mimo, iż treść księgi wieczystej ani charakter prawny tartaku
„R.(...)” nie pozwalał ustalić, które nieruchomości tworzyły to przedsiębiorstwo a treść
protokołu oraz przedłużone dokumenty wskazywały, że nieruchomość, na których
posadowiony był tartak „R.(...)” nie stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.
Zdaniem skarżącego w rozpoznawanej sprawie powstał problem kognicji Sądu
wieczystoksięgowego związany z ustaleniem desygnatów pojęć „tartak”, „stolarnia”,
„cegielnia R.(...)” w aspekcie tego jakie działki wchodziły w skład przedsiębiorstwa
obejmującego wymienione zakłady. Autor kasacji stwierdził, że z żadnego z
3
przedstawionych dokumentów nie wynikało które działki wchodziły w skład tartaku w
momencie sporządzenia protokołu przejęcia, zaś niedopuszczalne było dokonywanie
przez Sąd w tym przedmiocie identyfikacji na podstawie przesłanek leżących poza
treścią wniosku zamiast przy pomocy numerów działek i księgi wieczystej. Ponadto,
podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wymagały rozstrzygnięcia kwestie, czy sąd
wieczystoksięgowy może dokonać wpisu na podstawie dokumentu, który nie zawiera
numerów działek lecz posługuje się nazwami obiektów produkcyjnych w sytuacji, gdy
księga wieczysta nie zawiera zapisu dotyczącego przedsiębiorstwa zaś ustalenia
dotyczące numerów działek zostały dokonane jednostronnie przez wnioskodawcę, oraz
czy sąd wieczystokięgowy powinien odmówić wpisu prawa własności jeśli poweźmie
wiadomość, że wpis w sposób oczywisty będzie niezgodny z rzeczywistym stanem
prawnym, a także, czy w postępowaniu o wpis własności na podstawie protokołu
sporządzonego zgodnie z dekretem PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu
niektórych lasów, możliwe jest przedstawienie dowodów przeczących przejściu prawa
własności na Skarb Państwa. Z powołaniem się na powyższe skarżący wnosili w kasacji
o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wnioskodawcy K. S. i P. S. nie zaprzeczali, iż protokół przejęcia, o którym mowa
w § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r.
w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych
lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16) stanowi dowód przejścia na
Skarb Państwa prawa własności odnośnie do przejętych nieruchomości. W tej sytuacji w
rozpoznawanej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy protokół przejęcia lasów
prywatnych G.(...), należących do poprzednika prawnego skarżących, sporządzony
w dniu 27 stycznia 1945 r., obejmujący wszystkie lasy, stawy rybne i zakłady przemysłu
drzewnego wraz ze wszystkimi nieruchomościami, inwentarzem ruchomym i zapasami,
dotyczył nieruchomości oznaczonej poprzednio jako whl 56 księgi tabularnej T. oraz
jakie obecnie oznaczenia i powierzchnie mają działki składające się na powyższą
nieruchomość. Referendarz Sądu Rejonowego w T., powołując się na załączone do
wniosku Skarbu Państwa dokumenty, sporządzone przez sądy oraz jednostki
geodezyjne Urzędu Miasta T., mapy oraz decyzję Prezydenta z dnia 25 maja 1998 r.
ustalił, że w skład nieruchomości whl 56 księgi tabularnej T.c wchodzą działki obecnie
oznaczone nr nr (...) bliżej opisane w sentencji postanowienia z dnia 6 maja 2004 r. o
założeniu księgi wieczystej nr (...), oraz, że wszystkie te działki (poprzednio oznaczone
4
numerami, kilkakrotnie zmienianymi w wyniku zmian w ewidencji gruntów) stały się w
1945 roku własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia
1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, czego dowodem był
protokół przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. Te ustalenia podzielił Sąd Rejonowy,
a następnie Sąd Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu. Sąd Okręgowy ponadto,
powołał się na dowody, z których – mimo nieposługiwania się w protokole przejęcia na
numery działek – wynikała, jego zdaniem, tożsamość nieruchomości whl 56 księgi
tabularnej T. z nieruchomością opisaną w przedmiotowym protokole przejęcia.
Wbrew zarzutom kasacji, dokonując tego rodzaju ustaleń, Sąd Okręgowy nie
naruszył art. 6268
§ 2 k.p.c. Wymieniony przepis stanowi, że przy rozpoznawaniu
wniosku o wpis Sąd bada jedynie treść wniosku oraz treść i formę załączonych do
wniosku dokumentów. Określenie „bada treść” nie oznacza „przepisze treść”. Pozwala
to sądowi ustalić treść dokumentu także w wyniku wnioskowania, a nie jedynie na
podstawie brzmienia dokumentu. Może być źródłem błędu polegającego na ustaleniu
okoliczności, które z dokumentu nie wynikają. Uchybienie takie wyczerpuje zarzut
sprzeczności ustaleń sądu z zebranym materiałem dowodowym, a nie zarzut działania
sprzecznego z obowiązkiem uwzględnienia tylko dokumentów dołączonych do wniosku.
Zarzut sprzeczności ustaleń sądu z treścią dokumentu znajduje podstawę w innym
przepisie postępowania cywilnego aniżeli art. 6268
§ 2 k.p.c.; takiego innego przepisu
kasacja nie powołuje.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy nie był władny podjąć rozważań w kwestii
prawidłowości ustalenia Sądu Okręgowego, że protokołem przejęcia z dnia 27 stycznia
1945 r. przeszła na Skarb Państwa własność nieruchomości objętej dawnym wykazem
hipotecznym liczba (...) księgi tabularnej T. Można dodać, że również kwestia
tożsamości działek objętych zaskarżonym wpisem z działkami oznaczonymi w whl 56
księgi tabularnej usuwała się spod oceny Sądu Najwyższego wobec braku także w tym
zakresie przytoczenia właściwej podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia. Na marginesie
więc jedynie wypada zauważyć, że wykazy zmian gruntowych, wypisy z ewidencji
gruntów oraz wypisy z map geodezyjnych stanowią dokumenty urzędowe (art. 244 § 1
k.p.c.) i nie mogą być poczytywane za źródło ustaleń jednostronnie przygotowanych
przez stronę postępowania wieczystoksięgowego również wtedy, gdy stroną jest Skarb
Państwa.
Należy też podkreślić, że kasacja nie mogłaby zostać uznana za
usprawiedliwioną także wówczas, gdyby przyjąć, że zarzut naruszenia art. 6268
§ 2
5
k.p.c. zawiera implicite również zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z treścią załączonych
do wniosku dokumentów. Skarżący – oprócz twierdzenia, że zapisy widniejące w dawnej
księdze tabularnej i w protokole przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. nie odnoszą się do
przedsiębiorstwa (tartaku) ani do numerów działek – nie wskazali w czym miałby się
wyrażać brak ciągłości przedmiotowej oznaczeń uwzględnionych w zaskarżonym
postanowieniu i w konsekwencji – brak tożsamości działek wymienionych w dawnej
księdze tabularnej z działkami uwidocznionymi w aktualnych mapach i wykazach zmian
gruntowych oraz działkami, na których znajdowały się lasy, stawy i zakłady produkcyjne
opisane w protokole przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. Sprawia to, że kwestia w/w
tożsamości działek nie poddawała się osądowi Sądu Najwyższego. Trzeba przy tym
zauważyć, że – wbrew przekonaniu skarżących – zapisy w dawnej księdze tabularnej, a
także niektóre dokumenty geodezyjne, zawierały oznaczenia nie tylko przy pomocy
numerów ale także nazwy „C.(...)”, „P.(...) C.(...) R.(...)”, „Z.(...) R.(...)” a ponadto, że
przedmiotem niniejszego postępowania nie była tylko nieruchomość zabudowana
tartakiem, ale wszystkie lasy oraz inne obiekty objęte whl 56 dawnej księgi tabularnej.
Z przedstawionych względów kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Nie
wywołała też potrzeby rozstrzygnięcia wątpliwości prawnych sformułowanych w pkt 1
petitum kasacji; wobec braku stosownego zarzutu wątpliwości te były bezprzedmiotowe.
Co do zagadnień prawnych określonych w pkt 2 i 3 petitum kasacji wystarczy stwierdzić,
że zostały one wyartykułowane w oderwaniu od stanu faktycznego niniejszej sprawy
oraz nie dostarczały podniesionych przez skarżącego wątpliwości (pkt 3), wobec ich
jednoznacznego wyjaśnienia w dotychczasowym orzecznictwie w kierunku
niedopuszczalności kwestionowania w postępowaniu wieczystoksięgowym materialno-
prawnej podstawy prawa podlegającego wpisowi.
Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312
k.p.c. w brzmieniu sprzed
zmian wprowadzonych ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie k.p.c... (Dz. U. z
2005 r. Nr 13, poz. 98).
O kosztach orzeczono na podstawie 98 art. 520 § 3 i 108 § 1 k.p.c.