Wyrok - I OSK 2228/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 grudnia 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 273/24 w sprawie ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO.4141.460.23 w przeUchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 273/24 w sprawie ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO.4141.460.23 w prze
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
19 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jakub Zieliński
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 10 lipca 2024 r. o sygn. akt II SA/Łd 273/24 oddalił skargę K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lutego 2024 roku nr SKO.4141.460.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:Decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr MOPSS.ŚR.5121.1182.2023.J.B., znak: 000196/SP/04/2023, Prezydent Miasta A. odmówił K. W. (dalej: "Skarżąca", "Strona") ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem L. W. W wyniku rozpoznania odwołania K. W. od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, decyzją z dnia 14 lipca 2023 r., znak: SKO.4141.175.23, uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.Następnie decyzją z dnia 28 września 2023 r. nr MOPSS.ŚR.5121.1182.2023.JB Prezydent Miasta A. ponownie odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej "u.ś.r.") oraz brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.Po rozpoznaniu odwołania Strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu (dalej: "SKO" lub "Kolegium") decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO.4141.460.23 utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta A. z dnia 28 września 2023 r.W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że z dniem 1 stycznia 2024 r., ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz., 1429 ze zm.) i zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez K. W. w dniu 26 stycznia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu poprzednio obowiązującym) należało przeanalizować stan faktyczny pod kątem spełnienia przez nią przesłanek wynikających z art. 17 ustawy w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.Dalej zauważono, iż Skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia, a niepełnosprawny L. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy. Kolegium wskazało następnie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w ocenie SKO, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.Kolegium przytoczyło następnie ustalenia stanu faktycznego w zakresie sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem i doszło do konkluzji, iż wnioskodawczyni nie wykonuje przy mężu ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego, mąż Skarżącej nie wymaga też szczególnej pielęgnacji i obsługi. W ocenie organu odwoławczego zakres i rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawnym mężem jest do pogodzenia z podejmowaniem zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że takie czynności jak: podanie posiłków i leków, pomoc przy ubieraniu i myciu, wyjście na spacer są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Skarżącej. Ponadto, inwalidztwo podopiecznego istnieje od 4 sierpnia 2018 r. Od tej daty do końca 2022 r. Skarżąca godziła pracę zawodową z pomocą mężowi, a obecnie, jak wynika z jej oświadczenia, nie było diagnozowane, aby jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Kolegium podkreśliło przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne, ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w życiu codziennym.Skargę na powyższą decyzję wniosła K. W.W uzasadnieniu swojego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: "WSA" lub "Sąd I instancji") zauważył, iż z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez Skarżącą w dniu 26 stycznia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji) należało – jak słusznie stwierdziło Kolegium - przeanalizować stan faktyczny sprawy pod kątem spełnienia przez Skarżącą przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa Strony do świadczenia pielęgnacyjnego. WSA przytoczył następnie brzmienie art. 17 ust. 1 , 1a, 1b i 5 oraz art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. i zauważył, że mąż Skarżącej L. W. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności - zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS I Oddział w [...] z dnia 17 lutego 2020 r. Nr akt: [...] został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 4 sierpnia 2018 r.). Z kolei Skarżąca od 2017 r. wyjeżdżała do pracy do [...] jako opiekunka osób starszych. Wyjeżdżała na miesiąc/dwa miesiące i po powrocie tyle samo zostawała w Polsce. Ostatni raz była w [...] na przełomie grudnia 2022 r. i stycznia 2023 r. Rozwiązała umowę o pracę z uwagi na fakt, iż w jej ocenie pogorszył się bardzo stan narządu ruchu jej męża.Sąd I instancji zauważył następnie, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, konieczność jej sprawowania wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem drugiego małżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związany ze sprawowaniem tej opieki. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Zdaniem Sądu I instancji, w kontrolowanej sprawie spełniona została jedna przesłanka pozytywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: mąż skarżącej został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Trafnie natomiast Kolegium uznało, że odmowę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem.WSA powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zauważył, że Skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem, swoją matką i dorosłym niepracującym synem. Skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, bez ofert pracy. Mąż Skarżącej w 2018 r. dostał lewostronnego udaru mózgu, przez co ma całkowity niedowład lewostronny. Choruje jedynie na nadciśnienie tętnicze. Mąż Skarżącej choruje na stwardnienie rozsiane, ma jednak zajęcia rehabilitacyjne i pomoc psychologiczną ze Stowarzyszenia [...]. L. W. nie jest osobą leżącą, porusza się o trójnogu, potrzebuje pomocy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów oraz pomocy przy wstawaniu. Poza domem podopieczny jest wożony na wózku inwalidzkim. Ma sprawną prawą rękę, więc sam spożywa posiłki, zażywa leki. Przy kąpieli wieczornej towarzyszy mu Skarżąca. Opieka Skarżącej nad mężem w szczególności wygląda tak, że zaraz po przebudzeniu przychodzi do niego do pokoju i ubiera go, następnie idzie do toalety i schodzą na parter domu. Skarżąca szykuje mężowi śniadanie, podaje leki i jedzą posiłek. Następnie zaczyna szykować obiad, a mąż w tym czasie siedzi i ogląda telewizję. Około godz. 11.00 Skarżąca z mężem wchodzą na górę domu, gdyż przeważnie podopieczny jest zmęczony i chce położyć się spać. Skarżąca w tym czasie robi zakupy, gotuje, pierze, szykuje obiad. Po obiedzie małżonkowie mają sjestę (około godziny) wtedy odpoczywają, siedzą na kanapie lub w fotelu. Około godziny 15.00 Skarżąca wyprowadza męża na balkon lub przed dom żeby pochodził o trójnogu, a czasem na wózku inwalidzkim zabiera go do sklepu lub na spacer. Podopieczny przyjmuje leki dwa razy dziennie - rano i wieczorem. Ponadto dwa razy dziennie (rano i wieczorem) Skarżąca smaruje męża maściami przeciwbólowymi. Po kolacji podopieczny siedzi i ogląda telewizję. Później zjada kolację, którą Skarżąca albo mu zanosi do pokoju na górze, albo zjadają ją na dole. Po kolacji Skarżąca pomaga mężowi w wieczornej toalecie i mąż kładzie się spać. Około godziny 24.00 mąż budzi się i ją woła, bo gdy rozgrzeje się w łóżku, dostaje swędzenia skóry. To jest tak silne swędzenie, że schodzą w na dół, mąż wchodzi do brodzika, a żona polewa go chłodną wodą. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że skarżąca z mężem mają dwoje dzieci. Córka od roku nie mieszka z rodzicami, odwiedza ich dwa/trzy razy w tygodniu. Pomaga Skarżącej, gdy ta musi z mężem pojechać do lekarza czy na badania. Syn mieszka z rodzicami, ale nie pomaga w opiece nad ojcem.W tej sytuacji, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo przyjęło, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Niewątpliwie część z tych czynności (jak: pranie, zmywanie, robienie zakupów, gotowanie) nie jest wykonywanych codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza. Rację należy przy tym przyznać Kolegium, że Skarżąca sprawując opiekę nad mężem, poza m.in. pomocą przy myciu i ubieraniu, wstawaniu z łóżka i przygotowywaniu posiłków, wychodzeniu na spacer, smarowaniem maściami, pomocą w toalecie, nie wskazuje innych czynności, które wymagałyby całodobowej dyspozycyjności skarżącej, a tym samym uniemożliwiałyby jej podjęcie pracy zarobkowej. Niewątpliwie zatem zakres i rodzaj sprawowanej przez nią opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje przy tym fakt, że inwalidztwo męża skarżącej istnieje od 4 sierpnia 2018 r. Od tej daty do końca 2022 r. Skarżąca godziła pracę zawodową z pomocą mężowi, a obecnie, jak wynika z akt sprawy, nie zdiagnozowano pogorszenia stanu zdrowia jej męża.Sąd podzielił w niniejszej sprawie stanowisko Kolegium, że pomimo posiadanego przez męża Strony orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez Skarżącą, gdyż stan zdrowia jej męża wywołany niepełnosprawnością nie wymaga jej całodobowej lub chociażby wielogodzinnej obecności przy niepełnosprawnym podopiecznym. Kolegium prawidłowo przyjęło, że w sprawie występuje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia przez skarżącą. Niewątpliwie nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność Skarżącej.Jednocześnie Sąd w pełni podziela stanowisko, że podstawą odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej męża, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niemniej ocena ta pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy z przyczyn dotyczących braku związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki nad mężem a rezygnacją przez Skarżącą z podjęcia zatrudnienia (lub niepodejmowaniem zatrudnienia).Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. W. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:1. prawa materialnego tj art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę Skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę Skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy;2. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj:- art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;- art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.Mając na uwadze powyższe Skarżąca wniosła o:1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.;2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a.;3. zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Ponadto Strona zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Skarżąca nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem w zakresie w jakim stwierdza, iż brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawnym "ojcem" (pisownia oryginalna – przypis NSA). W szczególności Strona wskazuje, iż zarówno organy administracji dowolnie oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, dochodząc do wewnętrznie sprzecznych wniosków, uznając m. in., że jej niepełnosprawny mąż, który jest zasadniczo osobą leżącą, i który nie jest w stanie nawet samodzielnie spożyć posiłku, nie wymaga opieki, którą można by było uznać za uniemożliwiającą podjęcie Skarżącej zatrudnienia.Zaznaczono, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez stronę Skarżącą brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.Skarżąca podniosła, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowego między sprawowaniem opieki, a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia brać należy po uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz niepełnosprawnego, w tym również tzw. "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego" jeśli stan zdrowia niepełnosprawnego uniemożliwia mu ich wykonywanie. Osoba niepełnosprawna wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Choć ani organ II instancji ani Sąd I instancji nie są jakkolwiek związane przy ocenie dowodów w sprawie i działają w ramach swobody oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu, to wobec naczelnego dowodu w sprawie, a więc wywiadu środowiskowego, który to przeprowadzany jest przez wykwalifikowanego pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania niepełnosprawnego i opiekuna, i który to oddaje najbliżej rzeczywistości stan faktyczny w sprawie, uznać należy, iż wnioski wyciągnięte przez organy i Sąd I instancji są wprost sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Niepełnosprawny mąż Skarżącej jest osobą leżącą, nie jest w stanie samodzielnie wykonać prawie żadnych czynności samoobsługowych, a ponadto nie jest w stanie samodzielnie zjeść posiłku czy też się napić. Już tylko z takich okoliczności za bezpodstawne uznać należy stanowisko organów i sądu I instancji, jakoby niepełnosprawny nie wymagał stałej obecności opiekuna w codziennym funkcjonowaniu. Osoba niesamodzielna w takim zakresie jak mąż Skarżącej wymaga opieki uniemożliwiającej osobie ją sprawującej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80, są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów.Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, iż wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien zostać rozpoznany z uwzględnieniem brzmienia przepisów u.ś.r. sprzed daty 1 stycznia 2024 r. I tak stosownie do ówczesnego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. , świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 oraz z 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1691/23 – wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.Zauważyć też trzeba, że oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22). Nie tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami, z którymi wiązać się może konieczność nadzoru nad ich zachowaniem, interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia (patrz wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2241/23).W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, iż maż Skarżącej – L. W. - legitymuje się orzeczeniem o znaczym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie budzi też wątpliwości, iż opiekę nad niepełnosprawnym mężem sprawuje Skarżąca. Spór dotyczy natomiast oceny występowania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą, a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem.W ocenie organu II instancji, podzielonej przez WSA, zakres sprawowanej opieki nad L. W. nie uniemożliwia Skarżącej podjęcie pracy chociażby w niepełnym wymiarze. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska. Jak wynika z akt sprawy, a zwłaszcza z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 lutego 2023 r. i 1 września 2023 r. oraz oświadczeń strony dotyczącego zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, protokołu odebrania wyjaśnień strony z dnia 4 stycznia 2024 r. Mąż Skarżącej ( a nie ojciec jak błędnie podał autor skargi kasacyjnej) cierpi na niedowład lewej strony ciała ( jest po udarze mózgu). Nie jest osoba stale leżącą, może poruszać się po domu za pomocą trójnogu, ale co istotne wymaga asekuracji przy przemieszczaniu się i pomocy przy wstaniu – musi zostać "dźwignięty" przez osobę trzecią, nie jest też w stanie samodzielnie przemieszczać się po schodach ( wywiad środowiskowy z 1 września 2023 r. oraz w wyjaśnienia Strony z 4 stycznia 2024 r.). L. W. sam załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, ale Skarżąca musi go asekurować w drodze do toalety. Korzysta też z "kaczki" i "pampersa" ( wywiad środowiskowy z 1 września 2023 r.). Mąż Skarżącej jest kontaktowy i sam spożywa posiłki ( nie wymaga karmienia) , które trzeba mu przygotować i podać. Skarżąca wspiera męża w powyższych czynnościach, a ponadto wykonuje takie czynności jak pranie, zmywanie, robienie zakupów, gotowanie, umawianie i towarzyszenie w wizytach lekarskich, pomoc przy myciu i ubieraniu, wychodzenie z mężem na spacer, smarowanie maściami przeciwbólowymi.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres czynności, które wykonuje Skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, który bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie samodzielnie się poruszać (wymaga asekuracji) , ani nawet podnieść, uniemożliwia jej podjęcie stałej pracy nawet w niepełnym wymiarze. Mając na uwadze zakres i charakter sprawowanej opieki nad mężem, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez Skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Trudno bowiem sobie wyobrazić, aby Skarżąca pozostawiała swojego niepełnosprawnego, nie mogącego się samodzielnie podnieść i poruszać męża samego, na czas wykonywania pracy, bez możliwości zabezpieczenia jego podstawowych potrzeb jak choćby dostęp do toalety czy też bieżącej zmiany pielucho-majtek.Należy przy tym zastrzec, że ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie, wspieranie męża w jego normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać. Takie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień i nie pozostawiają czasu na podjęcie (kontynuowanie) zatrudnienia.Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Organ pomocy społecznej jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Związku przyczynowo - skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można zatem rozumieć jako konieczności czasowej korelacji pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, wystąpieniem niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki oraz złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt I OSK 1694/24). Okoliczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania przez organ wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Bez znaczenia jest zatem, że wnioskodawczyni podejmowała wcześniej zatrudnienie mimo stwierdzonej już niepełnosprawności jej męża ( por. wyrok NSA z 09 lipca 2025 r. o sygn. akt I OSK 1603/24).Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, iż w niniejszej sprawie bez żadnych wątpliwości występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem. Brak podejmowania przez Skarżącego zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez Skarżącą aktywności zawodowej. Błędne jest zatem stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o niewystępowaniu związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należy za zasadny.Trafny okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy błędnie oceniono, iż zakres i charakter sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji wydano wadliwe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ administracji uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną w kontekście okoliczności niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w związku art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.