Wyrok - I OSK 2420/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 22 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 12 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 340/24 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 20 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1186/2023 w przedmOddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 12 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 340/24 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 20 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1186/2023 w przedm
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
zobowiązany alimentacyjnie
osoba uprawniona do alimentów
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
22 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Wesołowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.M. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: organ) z 20 grudnia 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/1186/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 12 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 340/24, oddalił skargę.Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący zastępowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj.:a) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudniania przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, a ponadto braku jednoznacznego stwierdzenia przez Sąd I instancji, że pobieranie wynagrodzenia z tytułu licencji przemawia za uznaniem, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną;b) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Ponadto złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Naruszenie prawa może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji).Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.Przypomnieć należy, że w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.), poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu,2) opiekunowi faktycznemu dziecka,3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Sąd wskazał, że organy odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez niego opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia. Sąd uznał bowiem za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, że zakończenie przez skarżącego zatrudnienia nie było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką, a jedynie realizacją zapisów umowy z firmą B.W ocenie Sądu I instancji zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego (nie podnosząc zarzutu naruszenia przepisów postępowania wywodzonych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co oznacza, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku za podstawę orzekania należało uznać za prawidłowo ustalony. To zaś powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zajmować się kwestią ustalonych okoliczności faktycznych. Należy podkreślić, że próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może skutecznie następować poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11). Gdy skarżący kasacyjnie nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, tj. nie czyni tego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, lecz w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego - jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, to zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są w tym stanie rzeczy zarzutami bezpodstawnymi.Należy podkreślić, że skoro Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką, to nie jest możliwe uwzględnienie skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej stanowisko Sądu w odniesieniu do powyższej kwestii. Istnienie takiego związku przyczynowo-skutkowego jest natomiast warunkiem koniecznym dopuszczalności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem niezakwestionowanie w skardze kasacyjnej ww. stanowiska Sądu I instancji przesądza o braku podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.Należy również podkreślić, że zarzut postawiony w punkcie a) petitum skargi kasacyjnej jest uzasadniany poprzez odwołanie się do okoliczności dotyczących stanu faktycznego oraz jego oceny, a nie do treści normy zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Okoliczności dotyczące stanu zdrowia matki skarżącego oraz zakresu sprawowanej nad nią opieki nie rzutują na sposób wykładni omawianego przepisu.Na marginesie należy odnotować, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazano, że w wywiadzie środowiskowym obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie.W skardze kasacyjnej powtórzono powyższe stwierdzając, że Sąd I instancji pochopnie wykluczył zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia.W ocenie Sądu Kasacyjnego wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że do czynności wykonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną, o których mowa w tym przepisie, należy zaliczyć takie czynności, które co do zasady wykraczają poza zakres czynności dnia codziennego i są przy tym na tyle absorbujące, że zmuszają do rezygnacji z zatrudnienia albo do niepodejmowania zatrudnienia. Sąd I instancji dokonał zatem prawidłowej wykładni ww. przepisu wykluczając zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.Niezrozumiałe jest zarzucanie Sądowi I instancji, że naruszył art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez brak jednoznacznego stwierdzenia, że pobieranie wynagrodzenia z tytułu licencji przemawia za uznaniem, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji dotyczącej tego zarzutu.W ocenie Sądu Kasacyjnego należy podzielić stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej, że istnienie możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie w tym samym stopniu, co wnioskodawca, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest utrwalony pogląd, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która wykluczałaby pozytywne rozpatrzenie wniosku w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ma więcej niż jedno dziecko. Jeśli kilka osób jest zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli spełnia przewidziane prawem warunki. Ani organ, ani sąd nie są upoważnieni do decydowania, w jaki sposób inne osoby mają wypełniać swój obowiązek alimentacyjny. Zobowiązanie rodzeństwa do alimentacji rodzica pozostaje zatem bez wpływu na uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy istnieją obiektywne przeszkody w spełnianiu tego obowiązku przez rodzeństwo skarżącej. Odmienne stanowisko Sądu I instancji należy uznać za błędne, jednakże nie może to stanowić podstawy uwzględnienia skargi kasacyjnej, bowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.