Wyrok - I OSK 468/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 22 grudnia 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Po 364/23 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 13 marca 2023 r. nr SN-III.7534.82.2022.10 w przedmiociUchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Po 364/23 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 13 marca 2023 r. nr SN-III.7534.82.2022.10 w przedmioci
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
samorząd terytorialny
spadek
Role w sprawie
Skarb Państwa
biegły
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
22 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Wesołowska
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego (dalej: organ, skarżący kasacyjnie) z 13 marca 2023 r., nr SN-III.7534.82.2022.10, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości, wyrokiem z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 364/23, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Poznańskiego z 8 listopada 2022 r. nr GN.6821.1.10.2011 oraz zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.Pismem z 13 lutego 1957 r. Komisja Planowania przy Radzie Ministrów działając na podstawie art. 4 i 5 dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 nr 4, poz. 31) zezwoliła P. w P. (dalej zwanej również F.) jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie pod budowę domu mieszkalnego nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] oznaczonych na planie sytuacyjnym lit. [...] o łącznej pow. 1096 m2.Postępowanie o wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej parcelę nr [...] wszczęte zostało na wniosek P. w P. złożony 18 marca 1957 r. i prowadzone było przez Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania w Poznaniu. Prezydium decyzją z 19 kwietnia 1960 r., nr USW.III.52a/6/57 orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] o pow. 562 m2 (pkt 1 decyzji). Nieruchomość ta stanowiła współwłasność K.W. oraz S.W. Celem wywłaszczenia było wybudowanie domu mieszkalnego dla Pracowników P. w P.P.K. (spadkobierczyni K.W. oraz S.W.) pismem z 24 kwietnia 1960 r., nadanym 26 kwietnia 1960 r. złożyła w ustawowym terminie odwołanie od ww. decyzji. Odwołanie to nie zostało nigdy przekazane przez organ pierwszej instancji - Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Prezydium Rady Narodowej m. Poznania 14 maja 1960 r. stwierdziło, że wskazana wcześniej decyzja jest prawomocna i podlega wykonaniu.Pismem z 9 lutego 2021 r. M.B. (dalej zwany również skarżącym) będący następcą prawnym P.K. i K.W. wystąpił do Wojewody Wielkopolskiego o rozpatrzenie odwołania P.K. od decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z 19 kwietnia 1960 r.Wojewoda Wielkopolski decyzją z 18 sierpnia 2021 r., nr SN-III.7534.2.2021.10, uchylił decyzję z 19 kwietnia 1960 r. w zakresie jej pkt 1. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdzono, że uchylona decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej, czyli S.W., która zmarła 3 września 1959 r. W konsekwencji uchylenie decyzji organu pierwszej instancji uznano za niezbędne ze względu na konieczność zapewnienia w sprawie udziału następcom prawnym zmarłej strony postępowania.W toku powtórnego postępowania Starosta ustalił, że granice działki ewidencyjnej nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] pokrywają się z granicami parceli katastralnej nr [...]. Zgodnie z informacjami zapisanymi w KW nr [...] działka nr [...] z obrębu [...], arkusz mapy [...] stanowi własność Miasta [...] w udziale wynoszącym 96/100 części, a w udziale wynoszącym 4/100 części stanowi własność właściciela wyodrębnionego lokalu mieszkalnego, tj. A.B. Prawo własności Miasta [...] zostało wpisane na podstawie decyzji Wojewody Poznańskiego z 19 maja 1993 r., znak GG VII A 7252/03/1333/93.Na podstawie elektronicznych dokumentów z Archiwum Państwowego w [...] ustalono, że 1 stycznia 1952 r. [...] przestała istnieć jako jednostka samodzielna i przeszła kilkanaście reorganizacji, wskutek których przekształciła się w [...]. Ostatnia reorganizacja miała miejsce w dniu 1 stycznia 1970 r. i wówczas P. utraciły swą niezależność, stając się zakładami meblarskimi w ramach [...]. Sukcesorem całości dokumentacji [...] zostały [...]. Ustalono również, że SR Poznań - Stare Miasto w Poznaniu postanowieniem z 21 grudnia 2021 r., XI GUp 57/1 ukończył postępowanie upadłościowe S. S.A. w likwidacji w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S.W ocenie Starosty jeżeli F., której pracownicy mieli otrzymać mieszkania w wyniku wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej ówcześnie jako działka nr [...] nie istnieje, to cel wywłaszczenia również przestał istnieć. Nawet jeśli P. istniałaby nadal, to z uwagi na fakt, że stanowiła ona przed upadłością podmiot prywatny, to nie mogłaby zostać wnioskodawcą wywłaszczenia. Ewentualne wywłaszczenie mogłoby nastąpić na rzecz Skarbu Państwa lub Miasta [...], a następnie wykonanie celu wywłaszczenia byłoby powierzone podmiotowi prywatnemu. Tego rodzaju sytuacja jednak nie zachodzi. Nie zgodzono się również z twierdzeniem skarżącego wskazującym, że on sam mógł być wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie. Uznano, że powołany przez skarżącego art. 113 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.g.n.") nie znajduje zastosowania w sprawie. Uznano, że cel, na jaki dokonano wywłaszczenia, został już spełniony, a brak istnienia P. skutkuje niemożliwością ponownego zrealizowania tego celu. W konsekwencji w sprawie brak jest przedmiotu postępowania. Zgodnie bowiem z u.g.n. wywłaszczenie może zostać dokonane na cel publiczny, którego obecnie brak. Ponadto właścicielem nieruchomości jest obecnie Miasto [...], a Skarb Państwa nie zgłosił chęci przejęcia przedmiotowej nieruchomości na swoją rzecz. Wskazano również, że w sprawie nie znajdują zastosowania postanowienia art. 122a u.g.n.Starosta Poznański decyzją z 8 listopada 2022 r., nr GN.6821.1.10.2021, umorzył postępowanie o wywłaszczenie nieruchomości położonej w P., oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] (dawna działka nr [...]) z arkusza mapy [...], obrębu [...] zapisanej w KW nr [...].Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji Starosty Poznańskiego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości. Ewentualnie zaś wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.Wojewoda Wielkopolski decyzją z 13 marca 2023 r., nr SN-III.7534.82.2022.10, utrzymał w mocy decyzję Starosty Poznańskiego.Wyjaśniono, że obecnie działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...], jak wynika z działu II KW nr [...], stanowi własność Miasta [...] w 96/100 części oraz własność osoby fizycznej - właściciela wyodrębnionego lokalu w 4/100 części. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że skarżący występował z wnioskami wieczystoksięgowymi o wpis na jego rzecz prawa własności co do udziału wynoszącego 96/100 części, jednakże sąd wieczystoksięgowy oddalał te wnioski z uwagi na brak dokumentacji, która mogłaby potwierdzić, że przysługuje mu prawo własności. W ślad za organem pierwszej instancji wskazano, że wnioskodawcą wywłaszczenia była P., która jest obecnie podmiotem nieistniejącym na mocy postanowienia SR Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z 21 grudnia 2021 r., XI GUp 57/11 o stwierdzeniu zakończenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku S. S.A. z siedzibą w S. Nie podzielono zarzutu odwołania wskazującego, że to Skarb Państwa powinien wywłaszczyć nieruchomość, ponieważ to on wcześniej był wywłaszczającym jako że P. była przedsiębiorstwem państwowym, lub wniosek o wywłaszczenie mogłoby złożyć Miasto [...]. W ocenie Wojewody brak jest w aktualnym stanie faktycznym i prawnym możliwości, aby Skarb Państwa lub Miasto [...] mogło wnioskować o przeprowadzenie procedury wywłaszczenia, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wyjaśniono w tym kontekście, że w ubiegłym wieku wybudowano budynek, który do dziś pełni funkcje mieszkaniowe. Wydawanie kolejnej decyzji w celu wywłaszczenia nieruchomości byłoby bezprzedmiotowe, skoro nie jest planowana realizacja żadnego nowego celu publicznego.Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na wskazaną ostatnio decyzję Wojewody. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.Zaskarżonej decyzji zarzucono:1) rażące naruszenie art. 7, art. 7b, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 2000 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1728) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez:– zaniechanie wyczerpującego zebrania, zbadania, i całościowej oceny materiału dowodowego sprawy, i wydanie decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości w oparciu o całkowicie błędne i kontrfaktyczne ustalenia;– rażąco nieprawidłową ocenę w zakresie przysługiwania prawa własności nieruchomości objętej postępowaniem Miastu [...], i zignorowanie wpisów w dziale II i dziale III księgi wieczystej nr [...] oraz pominięcie wiążącego organy wyroku SO w Poznaniu z 28 grudnia 2009 r., I C 73/07 (zawnioskowanego w odwołaniu, wraz z wnioskiem dowodowym dotyczącym akt sprawy przed SO w Poznaniu, I C 480/04 oraz I C 73/07 oraz przed SA w Poznaniu, I ACa 491/06), z których wynika prawo własności M.B. względem 96/100 nieruchomości;– całkowite pominiecie, że decyzje będące podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz najpierw Skarbu Państwa, a następnie Miasta [...], zostały wyeliminowane z obrotu, mimo iż wyraźnie wynika to z treści ww. księgi wieczystej;– pominięcie jednej z kluczowych okoliczności w sprawie, jaką jest wcześniejsze stwierdzenie nieważności decyzji stanowiących podstawy wpisu w KW na rzecz Miasta [...];– pominięcie ostrzeżenia wpisanego w dziale III księgi wieczystej nr [...] o niezgodności treści tej księgi z rzeczywistym stanem prawnym i kluczowej okoliczności, jaką jest przysługiwanie prawa własności nieruchomości skarżącemu M.B.;– zaniechanie skierowania zapytania co do wniosku o wywłaszczenie do Miasta [...], mimo, iż tego rodzaju ustalenie miało istotne znaczenie dla zastosowania przepisów u.g.n. dotyczących wywłaszczenia nieruchomości;– brak skierowania jakiegokolwiek zapytania do właściwych jednostek, odpowiedzialnych za ocenę zasadności wywłaszczenia po stronie Skarbu Państwa, i dokonanie ustaleń w tym zakresie w oparciu o "wątpliwości" po stronie organu pierwszej instancji, co do tego czy Skarb Państwa byłby zainteresowany wywłaszczeniem;– kontrfaktyczną i sprzeczną z treścią księgi wieczystej i własnymi ustaleniami organu pierwszej instancji ocenę, jakoby postępowaniem wywłaszczeniowym miała być objęta całość nieruchomości;– całkowicie bezpodstawne przyjęcie, iż jakąkolwiek wartość dowodową istotną dla sprawy ma kwestia istnienia następcy dawnego przedsiębiorstwa państwowego, które w imieniu Skarbu Państwa wnioskowało o wywłaszczenie, podczas gdy podmiot ten działał wówczas jedynie jako statio fisci Skarbu Państwa;2) rażące naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 11, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., poprzez:– sformułowanie uzasadnienia w sposób niezgodny z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., tj. oparcie się w nim na arbitralnych stwierdzeniach i niczym niepopartych ocenach co do stanu faktycznego sprawy;– zaniechanie realizacji w uzasadnieniu zasady wyjaśniania, i sformułowanie go w sposób podważający zasadę zaufania do organów administracji publicznej, podczas gdy tak sformułowane uzasadnienie wskazuje wyraźnie, iż podstawowe okoliczności sprawy nie zostały zbadane, a tym samym decyzja nie poddaje się kontroli instancyjnej;– niedostrzeżenie licznych naruszeń, jakich dopuścił się Starosta Poznański przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej;– brak odniesienia się przez Wojewodę Wielkopolskiego do zarzutów odwołania;3) naruszenie art. 115 ust. 1 u.g.n. poprzez pominięcie, jakie podmioty mogą być wnioskodawcami wywłaszczenia, a także pominięcie podstawowej okoliczności, iż postępowanie wywłaszczeniowe nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa toczy się z urzędu, co w konsekwencji doprowadziło do uznania postępowania wywłaszczeniowego w niniejszej sprawie za bezprzedmiotowe;4) naruszenie art. 113 ust. 3 u.g.n. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że przepis ten nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy, mimo iż warunkiem jego zastosowania jest możliwość wykorzystania częściowo wywłaszczonej nieruchomości na dotychczasowe cele, co w świetle treści wpisów w księdze wieczystej nr [...] jest w pełni uzasadnione.W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Poznańskiego z 8 listopada 2022 r. nr GN.6821.1.10.2011 wskazał, że w realiach niniejszej sprawy istotne znaczenie mają postanowienia art. 233 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przepis ten wprowadza zasadę bezpośredniego stosowania nowej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych przed jej wejściem w życie, lecz do jej wejścia w życie niezakończonych wydaniem ostatecznej decyzji. W konsekwencji w realiach niniejszej sprawy rozpatrzenie wniosku o wywłaszczenie złożonego 18 marca 1957 r. musi nastąpić w oparciu o przepisy u.g.n. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, iż do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do zakończenia postępowania administracyjnego wywołanego wnioskiem o wywłaszczenie.Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.Przesłanki stanu bezprzedmiotowości postępowania mogą mieć charakter zarówno podmiotowy, dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu postępowania administracyjnego.Zgodnie z art. 113 ust. 1 u.g.n., nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie zaś z art. 115 ust. 1 powołanego aktu, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa następuje z urzędu, a na rzecz jednostki samorządu terytorialnego - na wniosek jej organu wykonawczego. Wszczęcie postępowania z urzędu może także nastąpić na skutek zawiadomienia złożonego przez podmiot, który zamierza realizować cel publiczny.W świetle powyższych regulacji, w ocenie Sądu I instancji nie budzi wątpliwości, że w aktualnym stanie prawnym wywłaszczenie nieruchomości może nastąpić jedynie na rzecz Skarbu Państwa bądź też jednostki samorządu terytorialnego. Wywłaszczenie nieruchomości nie może zostać dokonane na rzecz osoby prawa prywatnego. W konsekwencji powyższego postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia nie może zostać zgodnie z prawem wszczęte, jak i następnie toczone na wniosek podmiotu prawa prywatnego. W przypadku złożenia wniosku o wywłaszczenie przez tego rodzaju podmiot brak jest przesłanek podmiotowych niezbędnych do zgodnego z prawem prowadzenia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia. Okoliczność tego rodzaju, w świetle postanowień art. 61a § 1 i art. 105 § 1 k.p.a. winna skutkować w pierwszej kolejności odmową wszczęcia postępowania administracyjnego, a w przypadku jego wszczęcia umorzeniem postępowania.Wniosek o wywłaszczenie został złożony przez P. w P. Pomiędzy stronami nie ma sporu, że podmiot ten nie istniał w dniu wydawania zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty.W ocenie Sądu meriti pierwszorzędne znaczenie dla załatwienia sprawy ma niebudzące wątpliwości ustalenie następcy prawnego wskazanej F. W przypadku ustalenia, że jej następcą prawnym jest Skarb Państwa bądź też jednostka samorządu terytorialnego należałoby uznać, że postępowanie toczy się z udziałem podmiotu mogącego być beneficjentem wywłaszczenia. W przypadku ustalenia zaś, że następcą prawnym F. jest podmiot prawa prywatnego, konieczne byłoby umorzenie postępowania. Sąd wojewódzki wskazał, iż należy mieć na uwadze, że obowiązkiem organu jest skierowanie decyzji kończącej postępowania administracyjne, a więc również decyzji umarzającej postępowanie do wszystkich stron postępowania administracyjnego. Dla wywiązania się z powyższego obowiązku konieczne jest zaś poczynienie niebudzących wątpliwości ustaleń w przedmiocie tego, kogo należy uznać za następcę prawnego F.Istotne znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji mają regulacje k.p.a. Jak stanowi art. 7 tego aktu, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 11 powołanego aktu, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W świetle zaś postanowień art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 107 § 3 powołanego aktu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.Na tle przytoczonego ostatnio przepisu wskazuje się, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie jest jednak realizowana, gdy organ nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.Wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda podzielił pogląd Starosty wskazujący, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S., której to byt prawny ustał w wyniku zakończenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku.Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji powołał się jedynie ogólnikowo na elektroniczne dokumenty z Archiwum Państwowego w [...]. Na ich podstawie ustalono, że [...] przestała istnieć jako jednostka samodzielna 1 stycznia 1952 r. Wskazano również, że F. ta przeszła kilkanaście reorganizacji, wskutek których przekształciła się w P. Ostatnia reorganizacja miała miejsce w dniu 1 stycznia 1970 r. i wówczas P. utraciły swą niezależność, stając się zakładami meblarskimi w ramach S. Wskazuje się również, że sukcesorem całości dokumentacji P. zostały S. Następnie zaś Starosta powołuje się na postanowienie SR Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z 21 grudnia 2021 r., XI GUp 57/11 na mocy którego zakończono prowadzone względem S. S.A. postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku.W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wojewoda jak i Starosta wydając swoje rozstrzygnięcia nie wskazali precyzyjnie konkretnych dowodów pozwalających na niebudzące wątpliwości przyjęcie, że wskazana ostatnio spółka akcyjna jest następcą prawną F. Za dowód w tym zakresie nie może zostać uznany wydruk opisujący zawartość akt P. w P. złożonych w Archiwum Państwowym w [...] (k. 175 – 174 akt adm.). Wydruk ten obrazuje jedynie w przybliżeniu zawartość akt F. nie będącym sam w sobie dowodem na jakiekolwiek następstwo prawne. Wydruk ten w sekcji przedstawiającej dzieje ustrojowe F. wskazuje również jedynie "sukcesora jej dokumentacji", a nie jej następcę prawnego.W konsekwencji Sąd I instancji za trafne uznał twierdzenie skargi wskazujące, że nie sposób zweryfikować podstaw ustaleń organów w przedmiocie następstwa F. i wskazał, że powyższe zaniechanie stawia również pod znakiem zapytania prawidłowość ustaleń w powyższym zakresie. Starosta jak i Wojewoda nie wskazali, na podstawie jakich konkretnie dokumentów poczynione zostały przyjęte za podstawę orzekania ustalenia w przedmiocie następstwa P. w P. W ocenie sądu wojewódzkiego istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są ustalenia w przedmiocie tego, kto jest następcą prawnym wskazanej F., nie zaś kto jest "sukcesorem całości dokumentacji". W swoim wywodzie Starosta nie odwołał się również do jakichkolwiek regulacji prawnych uzasadniających jego pogląd w kwestii następstwa prawnego wskazanej F. Twierdząc, że następcą prawnym F. była w ostatecznym rozrachunku S. S.A., w ocenie Sądu I instancji nie dokonano analizy akt rejestrowych wskazanej spółki. W przypadku, gdy istotnie wskazana spółka była następcą prawnym F., to w aktach rejestrowych spółki mogły znajdować się dokumenty potwierdzające to zapatrywanie.W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się ze skarżącym, że stanowisko organu pierwszej instancji w przedmiocie następstwa prawnego F. ma w istocie arbitralny charakter. Niezależnie od zarzutów skargi Sąd I instancji dostrzegł kontrast pomiędzy sposobem, w jaki przedstawione zostało następstwo prawne P. w P. względem następstwa prawnego pozostałych adresatów orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z 19 kwietnia 1960 r. Obrazując ustalenia we wskazanym ostatnio przedmiocie organy w sposób precyzyjny powołały się na orzeczenia sądów w przedmiocie stwierdzeń nabycia spadków. Z dokumentów tych w niebudzący wątpliwości sposób wynikało, że skarżący jest następcą prawnym adresatów orzeczenia z 19 kwietnia 1960 r. W ocenie Sądu meriti z uwagi na zasadę przekonywania w analogiczny sposób organy winny podejść do kwestii następstwa prawnego podmiotu, który wystąpił z wnioskiem o wywłaszczenie. Również w tym zakresie do obowiązków organów należało precyzyjne wskazanie dokumentów bądź też przepisów prawa pozwalających na wywiedzenie tego, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S.Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że mimo powyższych mankamentów uzasadnienia decyzji Starosty, Wojewoda podzielił ustalenia w przedmiocie następstwa P. w P. Powyższe świadczy o naruszeniu przez Wojewodę zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Wojewoda nie wywiązał się bowiem z obciążających go obowiązków wynikających z powyższej zasady. Uzasadnienie decyzji wskazanego organu nie pozwala na przyjęcie, że organ ten zweryfikował ustalenia organu pierwszej instancji w przedmiocie następstwa podmiotu, który wystąpił z wnioskiem o wywłaszczenie. Wojewoda analogicznie jak Starosta nie wskazał żadnych konkretnych dowodów, jak i nie przytoczył żadnych regulacji prawnych pozwalających na przyjęcie, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A.Uchybienie w powyższym zakresie należy, w ocenie Sądu I instancji, uznać za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w świetle twierdzeń skargi podnoszących, że F. była przedsiębiorstwem państwowym niemającym odrębnego statusu od Państwa, jak i twierdzeń wskazujących na to, że F. nie była nigdy uwidoczniona w księdze wieczystej jako właściciel spornej nieruchomości. Sąd wojewódzki w tym kontekście podkreślił, że wywłaszczenie, które miało nastąpić na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z 19 kwietnia 1960 r. miało nastąpić na rzecz Skarbu Państwa, nie zaś na rzecz P. w P. Tego rodzaju wskazanie beneficjenta wywłaszczenia przemawia za przyjęciem, że w dacie wydawania wskazanego orzeczenia F. nie miała odrębnej osobowości prawnej od Skarbu Państwa.Za nietrafne przy tym Sąd I instancji uznał zarzuty skargi wskazujące na naruszenie postanowień art. 113 ust. 3 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość albo jej część. Jeżeli wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości nabywa się tę część w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, w zależności od tego, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie. Wyrażona w tym przepisie norma prawna znajduje zastosowanie w sytuacji wywłaszczenia części nieruchomości. Okoliczność tego rodzaju nie miała w sprawie miejsca z uwagi na orzeczenie w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia oraz uchylenie na wcześniejszym etapie postępowania nieostatecznego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z 19 kwietnia 1960 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się również ze Starostą co do tego, że w sprawie nie mogą znaleźć zastosowania postanowienia art. 122a u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli cel publiczny został zrealizowany, a postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone wydaniem ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji orzeka o nabyciu praw na rzecz Skarbu Państwa albo właściwej jednostki samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej przed wszczęciem postępowania wyznacza dwumiesięczny termin do zawarcia umowy. Po bezskutecznym upływie dwumiesięcznego terminu do zawarcia umowy odszkodowanie ustala się według przepisów rozdziału 5. Wskazany przepis wszedł w życie 27 listopada 2010 r. na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 200, poz. 1323). Co przy tym istotne, na mocy art. 2 wskazanej ustawy nowelizującej, w sprawach wszczętych i niezakończonych, prowadzonych na podstawie przepisów działu III ustawy, o której mowa w art. 1, stosuje się przepisy dotychczasowe. W konsekwencji powyższego mając na uwadze, że postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia zostało wszczęte na wniosek złożony 18 marca 1957 r. w ocenie sądu meriti nie może budzić wątpliwości brak możliwości zastosowania w sprawie normy wyrażonej w art. 122a u.g.n.W kontekście zarzutów skargi sąd wojewódzki podkreślił również, że badanie kwestii własności spornej nieruchomości jest uzasadnione dopiero w sytuacji niebudzącego wątpliwości ustalenia, że brak jest przesłanek podmiotowych niedopuszczalności postępowania w przedmiocie wywłaszczenia. Warunkiem przyjęcia braku tego rodzaju przesłanek jest zaś ustalenie, że postępowanie toczy się z udziałem podmiotu mogącego być w aktualnym stanie prawnym beneficjentem wywłaszczenia. Z uwagi na powyższe za niemogące wywrzeć istotnego wpływu na wynik sprawy należało w chwili obecnej uznać nie odniesienie się przez organ do argumentów skarżącego ukierunkowanych na wykazanie, że zapisy księgi wieczystej spornej nieruchomości nie obrazują jej rzeczywistego stanu prawnego.Rekapitulując całokształt powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. Wydając wskazane rozstrzygnięcia nie wywiązano się z obowiązków wynikających z zasady przekonywania. Powyższe nastąpiło na skutek nieprzedstawienia dowodów pozwalających na niebudzące wątpliwości zaaprobowanie poglądu odnośnie tego, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organów będzie uwzględnienie wykładni prawa przedstawionej w wyroku. W szczególności obowiązkiem organów będzie szczegółowe przedstawienie ustaleń organów leżących u podstaw uznania wskazanej ostatnio spółki akcyjnej za następcę prawnego podmiotu, na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe. Uzasadnienie decyzji organów w tym zakresie winno odnosić się do konkretnych dokumentów jak przepisów prawa pozwalających na niebudzące wątpliwości ustalenie powyższej kwestii.Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył organ zastępowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2003 r. poz. 775 ze zm.) – dalej "k.p.a.":a) poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organy administracji przede wszystkim powinny ustalić, kto jest następcą prawnym P. w P. – dalej "F.", która to okoliczność zdaniem Sądu I instancji miała "pierwszorzędne znaczenie dla załatwienia sprawy", a która zdaniem skarżącego kasacyjnie została wystarczająco wykazana i jest okolicznością nieistotną dla sprawy, nie mającą istotnego wpływu na rozstrzygnięcie,b) poprzez nieprawidłowe przyjęcie, jakoby przedsiębiorstwo państwowe P. nie posiadało osobowości prawnej i stanowiło statio fisci Skarbu Państwa, podczas gdy przedsiębiorstwa państwowe także w latach 50-tych XX wieku posiadały osobowość prawną, co wynika wprost z art. 2 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 437);c) poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji oraz niedostrzeżenie, że okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że cel wywłaszczenia został już zrealizowany w latach 60 ubiegłego wieku, gdy nieruchomość została zabudowana na cele mieszkaniowe, zatem brak jest podstaw, aby Skarb Państwa lub Miasto [...] mogły obecnie wywłaszczyć nieruchomość;2. art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że badanie, kto jest następcą prawnym F., jest konieczne dla załatwienia sprawy, podczas gdy byłaby to w istocie sztuka dla sztuki bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a prowadzące jedynie do nieuzasadnionego przedłużania postępowania, które powinno zostać umorzone;3. art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, podczas gdy brak jest podmiotu, który byłby zainteresowany wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości, jak też brak jest przedmiotu postępowania w postaci celu publicznego, który miałby zostać zrealizowany na nieruchomości, bowiem wniosek z 18 marca 1957 r. jest w zakresie celu wywłaszczenia oczywiście bezzasadny w świetle obowiązujących przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a ponadto na nieruchomości nie jest planowana nowa inwestycja celu publicznego.II. Naruszenie prawa materialnego:1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.) dalej "u.g.n" poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że organy administracji powinny prowadzić postępowanie wywłaszczeniowe na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, na podstawie wniosku o wywłaszczenie złożonego 63 lata temu przez P. w P. w realiach odmiennego ustroju państwowego, tj. Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, podczas gdy w ww. przepisie postanowiono jedynie, że nieruchomość "może" zostać wywłaszczana na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, a nie, że "zostaje wywłaszczona", co doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, że obligatoryjne jest prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego przez organy administracji, podczas gdy art. 113 ust. 1 u.g.n. przewiduje tylko możliwość prowadzenia takiego postępowania a nie obligatoryjność;2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 112 ust. 3 oraz art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu możliwości prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, które miałoby de facto stanowić uzgodnienie treści księgi wieczystej czy regulację stanu prawnego co do nieruchomości, na której faktycznie zrealizowano cel wywłaszczenia, jakim w latach 60-tych XX wieku był budynek mieszkalny, podczas gdy w obecnym stanie prawnym budowa budynków mieszkalnych, jak i uzgodnienie treści księgi wieczystej i regulacja stanów prawnych nieruchomości nie stanowią celu publicznego uzasadniającego w ogóle prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego.Na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów w postaci załączonych wydruków ze stron internetowych:• https://cyryl.poznan.pl/kolekcja/fabryka-mebli-j-sroczynskiego-przy-ul- boguslawskiego-10-1923-mkz/• https://www.firma.egospodarka.pl/zlikwidowane/poznanskie-fabryki-mebli-w- poznaniu,poznan,11924.html• https://pl.wikipedia.org/wiki/Swarz%C4%99dzkie_Fabryki_Mebli• oraz wyciągu z odpisu pełnego KRS 0000014461, (str. 1,18-20,36-38)- na okoliczność następstwa prawnego S. S.A. po [...] i dalej po P. w P.Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył skarżący zastępowany przez adwokata wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od organu na rzecz M.B. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przepisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że ma ona usprawiedliwione podstawy, jakkolwiek nie wszystkie zarzuty są adekwatne dla oceny zaskarżonego wyroku.Należy przypomnieć, że przedmiotowa sprawa dotyczy wywłaszczenia nieruchomości położonej w P., oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] (dawna działka nr [...]) z arkusza mapy [...], obrębu [...] zapisanej w KW nr [...], na podstawie wniosku o wywłaszczenie złożonego 18 marca 1957 r. Celem wywłaszczenia miała być budowa przez przedsiębiorstwo państwowe (P. w P.) budynku mieszkalnego dla pracowników tego przedsiębiorstwa. Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania w Poznaniu wydało decyzję wywłaszczeniową w dniu 19 kwietnia 1960 r. W ustawowym terminie zostało złożone przez P.K. odwołanie od ww. decyzji. Odwołanie to nie zostało nigdy przekazane organowi odwoławczemu, to jest Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Prezydium Rady Narodowej m. Poznania 14 maja 1960 r. stwierdziło natomiast, że decyzja wywłaszczeniowa jest prawomocna i podlega wykonaniu.Pismem z 9 lutego 2021 r. M.B. będący następcą prawnym wywłaszczonych właścicieli wystąpił do Wojewody Wielkopolskiego o rozpatrzenie odwołania P.K. od decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z 19 kwietnia 1960 r.Wojewoda Wielkopolski decyzją z 18 sierpnia 2021 r., nr SN-III.7534.2.2021.10 uchylił decyzję 19 kwietnia 1960 r. w zakresie jej pkt 1. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.Starosta Poznański ponownie rozpatrując sprawę decyzją z 8 listopada 2022 r., nr GN.6821.1.10.2021 umorzył postępowanie o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda Wielkopolski zaskarżoną decyzją z 13 marca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty Poznańskiego. W ocenie organów ponownie rozpatrujących sprawę należało orzec o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie wywłaszczenia wszczętego na wniosek P. w P. złożony 18 marca 1957 r.Organy uznały, że wnioskodawcą wywłaszczenia była P., która jest obecnie podmiotem nieistniejącym na mocy postanowienia SR Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z 21 grudnia 2021 r., XI GUp 57/11 o stwierdzeniu zakończenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku S. S.A. z siedzibą w S. Brak jest w aktualnym stanie faktycznym i prawnym możliwości, aby Skarb Państwa lub Miasto [...] mogło wnioskować o przeprowadzenie procedury wywłaszczenia, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany.Sąd I instancji uwzględniając skargę M.B. i uchylając decyzji organów obu instancji uznał, że wydając wskazane rozstrzygnięcia nie wywiązano się z obowiązków wynikających z zasady przekonywania. Powyższe nastąpiło na skutek nieprzedstawienia dowodów pozwalających na niebudzące wątpliwości zaaprobowanie poglądu odnośnie tego, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S.Strona skarżąca kasacyjnie nie ogranicza się do zakwestionowania powyższego stanowiska Sądu I instancji, ale przywołuje kontekst sprawy mający – w jej ocenie – uzasadniać prawidłowość rozstrzygnięcia o umorzeniu przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego.Nie wnikając w tym miejscu w zasadność stanowiska strony skarżącej kasacyjnie co do istnienia podstaw do umorzenia postępowania należy wskazać, że Sąd I instancji trafnie dostrzegł, że kwestia ustalenia następstwa prawnego po wnioskodawcy wywłaszczenia ma istotne znaczenie. Podstawowym obowiązkiem organu po wszczęciu postępowania jest ustalenie wszystkich osób będących stronami w sprawie i powiadomienie ich o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.). Podobnie organ ponownie prowadząc postępowanie, zwłaszcza po upływie wielu lat, powinien ustalić osoby będące stronami w sprawie i powiadomić je o ponownym rozpatrywaniu sprawy. Powyższy obowiązek nie dezaktualizuje się w sytuacji, gdy organ dostrzega przesłanki umorzenia postępowania w sprawie. Ewentualna decyzja o umorzeniu postępowania powinna być bowiem skierowana do wszystkich osób będących stronami w sprawie po to, aby mogły one bronić swego interesu prawnego, który mógłby zostać naruszony poprzez umorzenie postępowania.Nie można zatem prowadzić postępowania w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości bez udziału wnioskodawcy lub jego następcy prawnego. Sąd Kasacyjny nie podziela jednak stanowiska Sądu I instancji, że nie zostały przedstawione dowody pozwalające na stwierdzenie, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S.W ocenie Sądu Kasacyjnego nie można przyjmować, że jedynym dowodem na następstwo prawne są dokumenty bądź też przepisy prawa pozwalające na wywiedzenie tego, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S. Możliwe jest również dokonanie ustaleń w tym zakresie na podstawie domniemania faktycznego. Za dopuszczalnością stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym przemawia dorobek doktryny i orzecznictwa. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie dostrzega się konieczność ich stosowania w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok NSA z 18 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1606/21, oraz przywołane w nim orzecznictwo oraz wypowiedzi doktryny).Fakt domniemany nie wymaga ani twierdzenia, ani dowodzenia, natomiast twierdzenia i dowodzenia wymagają fakty składające się na podstawę faktyczną domniemania (postanowienie SN z 17.10.2000 r. I CKN 1198/98, Lex 50829, akceptowane przez T. Erecińskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, Wolters Kluwer 2016, s. 291, uw. 2). Domniemanie faktyczne jest trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów ułatwiającym ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, mieszczącego się w sferze postępowania dowodowego. Jest ono formułowane przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a jego punktem wyjścia jest fakt pośredni. Podstawą domniemania faktycznego są zasady doświadczenia życiowego.Domniemanie faktyczne sprowadza się w swej istocie do wnioskowania, rozumowania. Jest ono trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów. Ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (K. Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). U jego podstaw spoczywa przy tym niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, M. Milbrandt-Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2020, s. 426-427, uw. 15 do Rozdziału 4 Dowody). Taka właśnie sytuacja zaistniała w kontrolowanym postępowaniu, co słusznie uwzględniły organy obu instancji.Skoro organy stwierdziły, że nie ma bezpośrednich dowodów na to, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S., to dla ustalenia, czy takie następstwo prawne miało miejsce, szczególne znaczenie ma fakt pośredni ("dowody pośrednie").Przyjmuje się, że przy konstruowaniu domniemania faktycznego obok zasad logiki istotną rolę odgrywają zasady doświadczenia. Domniemanie faktyczne nie powinno być sprzeczne z tymi zasadami (wyrok SN z 22 stycznia 1998 r. sygn. akt II UKN 465/97, OSNP 1999/1/24; postanowienie SN z 17 października 2000 r. sygn. akt I CKN 1196/98, Lex 50829). W związku z tym sąd nie musi dodatkowo potwierdzać wniosku domniemania oraz eliminować hipotez z nim niezgodnych. Domniemanie upraszcza dowodzenie także w ten sposób, że zastępuje całkowite sprawdzenie wniosku domniemania jego sprawdzeniem częściowym. Warunkiem poprawności domniemania faktycznego jest także to, że nie zmienia ono rozkładu ciężaru dowodu, którego regułę ogólną wyraża art. 6 K.c., i nie przenosi go na stronę przeciwną. Dlatego do podważenia domniemania faktycznego wystarczy dowód przeciwny. Przeprowadzenie dowodu przeciwieństwa jest zatem zbędne (L. Morawski, Domniemania a dowody prawnicze, Toruń 1981, s. 104; wyrok SN z 17 maja 2007 r. sygn. akt III CSK 429/06, 274129; akceptowane przez H. Doleckiego i T. Radkiewicza - op. cit., uw. 5 do art. 231). Domniemania faktyczne upraszczają przeprowadzenie dowodu, choć nie spełniają wymogu systemowego i całościowego sprawdzenia twierdzeń. Przyjmuje się bowiem, że dalsze sprawdzenie poprawności wniosku nie doprowadzi do stwierdzenia, że był fałszywy (L. Morawski, Domniemania..., s. 105; wyroki SN: z 2 lutego 2005 r. sygn. akt IV CK 459/04, Lex 142068; z 28 września 2005 r. sygn. akt I CK 114/05, Lex 187000; aprobowane przez H. Doleckiego i T. Radkiewicza - op. cit., uw. 7 do art. 231).Doświadczenie życiowe wskazują na brak dowolności przy przejmowaniu dokumentacji likwidowanego podmiotu (osoby prawnej). Zasadą jest przejmowanie przez następcę prawnego dokumentacji swego poprzednika prawnego. Może istnieć prawny obowiązek przekazania następcy prawnemu określonej dokumentacji. Tytułem przykładu należy przywołać § 7 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 535), zgodnie z którym w przypadku przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę, dotychczasowy pracodawca jest obowiązany przekazać akta osobowe pracownika oraz pozostałą dokumentację w sprawach związanych z jego stosunkiem pracy pracodawcy przejmującemu tego pracownika. Jeżeli natomiast nie zachodzi następstwo prawne, to sposób postępowania z dokumentacją pozostałą po likwidowanym podmiocie zależy od tego, czy dokumentacja stanowi materiał archiwalny.W kontrolowanej sprawie organy uznały, że takim faktem pośrednim jest przechowywanie przez S. dokumentacji P. w P. Organ pierwszej instancji ustalił bowiem, że [...] przestała istnieć jako jednostka samodzielna 1 stycznia 1952 r. Fabryka ta przeszła kilkanaście reorganizacji, wskutek których przekształciła się w P. P. utraciły swą niezależność z dniem 1 stycznia 1970 r., stając się zakładami meblarskimi w ramach S. Wskazano również, że sukcesorem całości dokumentacji P. zostały S., co wynika z wydruku opisującego zawartość akt P. w P. złożonych w Archiwum Państwowym w [...] (k. 175 – 174 akt adm.). Wydruk ten w sekcji przedstawiającej dzieje ustrojowe F. wskazuje "sukcesora jej dokumentacji".Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że ww. okoliczności wskazują na S. jako następcę prawnego P.Wskazać należy, że zgodnie z § 3 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego, (Dz.U. z 1957 r., Nr 12, poz. 66) wszelkie materiały archiwalne, które powstały i powstają po dniu 22 lipca 1944 r. w wyniku działalności m.in. przedsiębiorstw państwowych, wchodziły w skład państwowego zasobu archiwalnego. Gdyby zatem nie było następcy prawnego P., to pozostałe po tym przedsiębiorstwie państwowym materiały archiwalne zostałyby przekazane do archiwów państwowych. Skoro natomiast były one przechowywane przez S., to wskazuje to na następstwo prawne tej F. po P.W ocenie Sądu meriti z uwagi na zasadę przekonywania organy winny podejść do kwestii następstwa prawnego podmiotu, który wystąpił z wnioskiem o wywłaszczenie, w analogiczny sposób, jak w przypadku następstwa prawnego po wywłaszczanych właścicielkach nieruchomości. Również w tym zakresie do obowiązków organów należało precyzyjne wskazanie dokumentów bądź też przepisów prawa pozwalających na wywiedzenie tego, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S.Należy w tym miejscu wskazać na nieadekwatność zasady przekonywania jako wzorca kontroli prawidłowości oceny dowodów. Zasada przekonywania została wyrażona w art. 11 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.Zdaniem Sądu Kasacyjnego w sytuacji, gdy organ zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, jak również w sposób odpowiadający wymaganiom wynikającym z art. 80 k.p.a. ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego, że dana okoliczność została udowodniona (w rozpoznawanej sprawie uznał, że następcą prawnym P. w P. była S. S.A. z siedzibą w S.), to nie można powołując się na zasadę przekonywania dyskwalifikować takiej oceny wyłącznie z tego powodu, że ta okoliczność została ustalona na podstawie dowodów pośrednich, a nie na podstawie dowodów bezpośrednich.Konkludując należy uznać, że organy prawidłowo wykazały, że S. jest następcą prawnym P. Sąd I instancji dyskwalifikując tę ocenę organów i w konsekwencji uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Poznańskiego z 8 listopada 2022 r. naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.W tym stanie rzeczy odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jest przedwczesne.Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwioną podstawę, dlatego na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a..