Postanowienie - III OW 4/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 24 marca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Odpady643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 §. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Artur Kuś sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty grzywny w celu przymuszenia wskaWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Odpady643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 §. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Artur Kuś sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty grzywny w celu przymuszenia wska
Data orzeczenia
24 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Artur Kuś
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wójt Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") wnioskiem z dnia 10 grudnia 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego [...] dalej w skrócie: "Naczelnik US") w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. i Z. P. z dnia 30 kwietnia 2024 r. (dalej w skrócie: "wnioskodawcy" lub "zobowiązani") o rozłożenie na raty kwoty 5.000 zł, stanowiącej grzywnę w celu przymuszenia, nałożoną na mocy postanowienia Wójta Gminy [...] z dnia 9 lipca 2020 r. nr WGK.ZP.6331.62450.2018-103 w związku z niewykonaniem obowiązku wynikającego z decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 16 listopada 2018 r. nr WGK.ZP.6331.62450.2018-103 – poprzez wyznaczenie Naczelnika US organem właściwym w sprawie.W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w dniu 7 maja 2024 r. do Urzędu Gminy [...] wpłynął wniosek A. i Z. P. w sprawie rozłożenia na raty kwoty 5.000 zł, wynikającej z otrzymanego upomnienia w związku z niezapłaceniem w/w grzywny w celu przymuszenia. W ocenie Wójta, organem właściwym do rozpatrzenia tego wniosku jest Naczelnik US. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt III FW 12/22 – organem właściwym do rozłożenia na raty grzywny nałożonej w celu przymuszenia jest naczelnik urzędu skarbowego, jednak warunkiem merytorycznego rozpatrzenia wniosku jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w ramach którego podanie może być rozpatrzone. Wynika to z faktu, że grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym, a nie sankcją administracyjną sensu stricto. Postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia konkretyzuje środek egzekucyjny, kreując dodatkowy, wtórny i wykonawczy względem zasadniczego (pierwotnego) obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma zatem charakter akcesoryjny względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. Istnieje zatem instrumentalny związek między sprawą nałożenia grzywny w celu przymuszenia a sprawą egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny. Jest to jednak związek tylko instrumentalny a obie sprawy pozostają formalnie odrębne. Oznacza to, że rozłożenie na raty dotyczy należności egzekucyjnej, a nie pierwotnego zobowiązania, a tym samym właściwość organu egzekucyjnego jest funkcjonalnie związana z etapem egzekucji administracyjnej.Naczelnik US w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o wskazanie Wójta jako organu właściwego w sprawie. Podkreślił, że w dniu 30 czerwca 2025 r. – jako organ egzekucyjny – na podstawie otrzymanego od Wójta tytułu wykonawczego wszczął wprawdzie postępowanie egzekucyjne w związku z nałożoną na wnioskodawców grzywną w celu przymuszenia w kwocie 5.000 zł, jednak postępowanie to zostało zakończone, z uwagi na wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku w dniu 9 września 2025 r., a uzyskane środki zostały przekazane na rachunek bankowy Gminy [...]. Naczelnik US nie prowadzi zatem aktualnie postępowania egzekucyjnego, jak również nie prowadził on postępowania egzekucyjnego w dacie złożenia wniosku przez zobowiązanych. W konsekwencji nie można uznać, że jest on właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, bowiem postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, a okoliczność ta była wskazana jako kluczowy warunek w tej sprawie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 k.p.a., należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy.W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, bowiem ani Wójt, ani Naczelnik US, nie uważa się za organ właściwy do rozpoznania wniosku A. i Z. P. o rozłożenie na raty kwoty 5.000 zł, stanowiącej grzywnę w celu przymuszenia. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż wniosek Wójta z dnia 10 grudnia 2025 r. dotyczy ustalenia organu właściwego wyłącznie w zakresie rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty wskazanej kwoty.Wskazać należy, że w art. 124 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 132 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.e.a.") ustawodawca stwierdził, że grzywny nałożone w celu przymuszenia "podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych". W świetle art. 19 § 1 u.p.e.a. naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV (z zastrzeżeniem art. 19 § 2-8 u.p.e.a., które w tej sprawie nie mają zastosowania). Stosownie zatem do treści art. 19 § 1 u.p.e.a., organem właściwym do wydania decyzji w sprawie rozłożenia na raty kwoty grzywny nałożonej w celu przymuszenia będzie naczelnik urzędu skarbowego, pod warunkiem jednak złożenia do tego organu tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela (por. postanowienia NSA z dnia: 16 marca 2023 r., sygn. akt III FW 12/22; 14 grudnia 2021 r., sygn. akt III FW 5/21).Jak wynika z akt niniejszej sprawy, w dniu 30 czerwca 2025 r. Wójt (jako wierzyciel) wydał wobec zobowiązanych tytuł wykonawczy nr SW5/1/2025/WFK na należność pieniężną w kwocie 5.000 zł i w tym samym dniu, na podstawie art. 26 u.p.e.a., przekazał go do organu egzekucyjnego – Naczelnika US. Powołany warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego został zatem spełniony i to na Naczelniku US (jako organie egzekucyjnym) spoczywał obowiązek rozpoznania wniosku zobowiązanych z dnia 30 kwietnia 2024 r. o rozłożenie na raty w/w kwoty stanowiącej grzywnę w celu przymuszenia.Powyższej oceny nie zmienia podnoszony przez Naczelnika US fakt, iż postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, z uwagi na wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku w dniu 9 września 2025 r., a uzyskane środki zostały przekazane na rachunek bankowy Gminy [...]. Okoliczność ta pozostaje bowiem bez wpływu na określenie organu właściwego w tej sprawie, a jedynie determinuje sposób jej załatwienia. Skoro bowiem – wskutek skutecznego wyegzekwowania od zobowiązanych dochodzonej należności – rozłożenie jej na raty stało się bezprzedmiotowe, to właściwy organ egzekucyjny (Naczelnik US) nie może wprawdzie załatwić wniosku zobowiązanych w sposób merytoryczny, ale winien wydać w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie o charakterze procesowym.W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., wskazał Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] jako organ właściwy w sprawie.., wskazał Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] jako organ właściwy w sprawie.