Postanowienie - II SA/Gd 653/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - z dnia 25 marca 2026
Teza
Odrzucono skargę. Rejestr zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., M. K., D. L. oraz S. B. na czynność Prezydenta Miasta Gdyni o nieznanej dacie dziennej w okresie pomiędzy 3 kwietnia 2024 r. a 30 czerwcOdrzucono skargę. Rejestr zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., M. K., D. L. oraz S. B. na czynność Prezydenta Miasta Gdyni o nieznanej dacie dziennej w okresie pomiędzy 3 kwietnia 2024 r. a 30 czerwc
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
odrzucono środek zaskarżenia
Typ sprawy
nieustalone
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
25 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Przewodniczący
Diana Trzcińska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Odrzucono skargę
UZASADNIENIE
J. Sp. z o.o., D. L., S. B. i M. K., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków (dalej także jako GEZ), w następującym stanie sprawy:W 2009 r. została sporządzona karta adresowa budynku położonego przy ulicy [...] w G. W dniu 1 marca 2016 r. Prezydent Miasta Gdyni włączył budynek do gminnej ewidencji zabytków.Wnioskiem z 7 czerwca 2023 r. J. Sp. z o.o., D. L., S. B. i M. K., będący współwłaścicielami tego budynku, zwrócili się o wyłączenie go z gminnej ewidencji zabytków. Wskazali, że nie posiada wartości zabytkowych, nie został także włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków, albowiem nie opracowano dla niego karty ewidencyjnej.Pismami z 14 i 21 czerwca 2023 r. Prezydent odmówił wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków, gdyż nadal znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Organ wyjaśnił, że podstawę włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków stanowił art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i dopóki budynek jest ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków dopóty nie może być usunięty z gminnej ewidencji.Wyrokiem z 1 stycznia 2024 r. sygn. II SA/Gd 661/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na dokonaną czynność odmowy wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z GEW wskazując, że nie ma możliwości wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków, skoro obiekt znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Sąd powołał się na pismo Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 24 lipca 2023 r. i podkreślił, że organ gminy nie ma prawa oceniać treści karty ewidencyjnej zabytku sporządzonej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ma jedynie obowiązek zweryfikowania, czy dane zawarte w kacie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej.Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. Sp. z o.o., D. L., S. B. i M. K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 kwietnia 2025 r. sygn. II OSK 940/24 uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził bezskuteczność czynności.Pismem z 26 maja 2025 r. wniesiono ponaglenie i zwrócono się o udzielenie odpowiedzi na wniosek z 7 czerwca 2023 r. o wyłączenie karty adresowej ww. zabytku z gminnej ewidencji zabytków.Pismem z 30 czerwca 2025 r. Prezydent poinformował, że nie może spełnić żądania skarżących z uwagi na zobowiązanie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2025 r. sygn. II OSK 940/24 do podjęcia działań zmierzających do ustalenia czy karta ewidencyjna budynku została sporządzona, nadal istnieje w zasobach Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (PKWZ) i czy nadal istnieje podstawa włączenia tego obiektu do ewidencji. Prezydent poinformował, że PKWZ przekazał Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków w Gdyni, że karta została włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków w dniu 3 kwietnia 2024 r., czynność ta została uznana jednak za bezskuteczną wyrokiem WSA z 10 marca 2025 r. oraz PKWZ złożył w tej sprawie skargę kasacyjną, zatem rozstrzygnięcie to jest nieprawomocne. Czynność wpisania do wojewódzkiej ewidencji zabytków pozostaje zatem w mocy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez NSA. Jeżeli czynność PKWZ zostanie uznana za bezskuteczną to otworzy drogę do wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków.Skarżący wnieśli skargę na czynność Prezydenta z zakresu administracji publicznej o nieznanej dacie dziennej dokonaną pomiędzy 3 kwietnia 2024 r. a z 30 czerwca 2025 r., polegającą na włączeniu karty adresowej (domniemanego) zabytku nr [...] dotyczącej budynku przy ul. [...] w G. bez podstawy prawnej - na co wskazuje pismo organu z 30 czerwca 2025 r.Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:1. §17 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tekst jedn. z 2021 r. poz. 56) oraz Załącznika nr 6 do tego rozporządzenia poprzez dołączenie do GEZ dokumentu niezgodnego ze sformalizowanym prawnie wzorem i jednocześnie utrzymywanie dokumentu o nr [...] niezgodnego z prawnie określonym wzorem jako karty adresowej w GEZ (co stanowi naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy);2. § 20 pkt 3 rozporządzenia z 2011 r. wskazanego w pkt 1 poprzez traktowanie jako karty adresowej zabytku nieruchomego karty z 2009 roku, która w dniu wejścia w życie ww. rozporządzenia z 2011 r.:- nie była elementem GEZ, bo w dacie wejścia w życie tego rozporządzenia nie istniała GEZ dla Miasta Gdyni - Gminna ewidencja zabytków Miasta Gdyni została przyjęta Zarządzeniem nr 4206/16/VII/U Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 1 marca 2016 r.;- nie była żadną formalną czynnością włączona do GEZ przed wejściem w życie rozporządzenia z 2011 r., przez co nie obejmuje jej ten przepis przejściowy stanowiący, że dotychczas wykonane karty adresowe zabytku nieruchomego stają się kartami adresowymi zabytku nieruchomego w rozumieniu niniejszego rozporządzenia (co stanowi naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy);3. § 18 ust. 1 rozporządzenia wskazanego w pkt 1 poprzez brak aktualności karty z 2009 r. oraz odwrócenie kolejności czynności i niedopełnienie obowiązku porównania treści karty ewidencyjnej wojewódzkiej ewidencji zabytków z 2024 r. z kartą adresową zabytku nieruchomego z 2009 r. przed wprowadzeniem tej karty adresowej do GEZ, co narusza przepis stanowiący że Wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku - skoro karta ewidencyjna była zdaniem organu założona w 2024 roku, to karta adresowa powinna być wykonana po dacie karty ewidencyjnej, a następnie włączona do GEZ po tej dacie, a nie odwrotnie (co stanowi naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy).4. art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez włączenie do GEZ karty adresowej zabytku nr [...] podczas gdy w wojewódzkiej ewidencji zabytków nie występuje karta ewidencyjna ww. nieruchomości zgodna z prawnie określonym wzorem, przez co ww. organ naruszył przepisy procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a ponadto zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane w wyroku z dnia 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 940/24, który w uzasadnieniu stwierdził, że: organ gminy (...) miał obowiązek zbadać, czy nadal istnieje podstawa włączenia tego obiektu do ewidencji. W tym celu powinien ustalić, czy istnieje karta ewidencyjna zabytku i czy dane w niej zawarte są zgodne z tymi, zawartymi w karcie adresowej. Organ tego obowiązku nie dość, że nie wykonał to jeszcze przyjął za kartę adresową zabytku nieruchomego pismo niezgodne z prawnie określonym wzorem oraz za kartę ewidencyjną pismo niezgodne z prawnie określonym wzorem;5. art. 3 pkt. 1 ustawy o z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, iż wskazany w zaskarżonej czynności obiekt jest zabytkiem w rozumieniu powołanego przepisu w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki do uznania go za zabytek, która to samowola organu dodatkowo stanowi uchybienie zaskarżonego aktu w kontekście konstytucyjnej zasady proporcjonalności, a ponadto świadczy o tym, że organ w sposób nieuzasadniony przedkłada interes społeczny nad interes indywidualny, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, pomimo tego, że Organ posiada w aktach opinie prof. dra hab. K. Z. oraz dra M. K. jednoznacznie wskazujące, że obiekt w G. pod adresem ul. [...] nie jest zabytkiem;6. art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie, albowiem w ocenie Skarżących włączenie karty nr [...] do ewidencji w sposób nieuprawniony narusza ich prawo własności, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy;7. art. 18b ust. 1, 3, 4, 5 ww. rozporządzenia z 2011 r. poprzez brak powiadomienia właściciela o zamiarze włączenia do GEZ, brak zawiadomienia na BIP, uchybienie terminowi 14 dni, brak doręczenie nowej karty GEZ sporządzonej po włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, co stanowi naruszenie przepisów postępowania - obowiązku działania w sposób praworządny - mający wpływ na wynik sprawy;8. art. 31 ust. 2 Konstytucji RP, naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności, rzetelności i sprawności działania administracji publicznej, naruszenie zasad postępowania przed organem administracji publicznej poprzez nieproporcjonalne nakładania ograniczeń na właściciela obiektu poprzez włączenie do gminnej ewidencji zabytków, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy;9. § 18c ww. rozporządzenia poprzez brak uprzedniej względem włączenia do GEZ dokumentacji w zakresie "historia, opis i wartość" świadczącej o zabytkowych cechach dotyczącej budynku znajdującego się pod adresem: G., ul. [...] z ewidencji zabytków w sytuacji w której ani interes społeczny, ani przesłanka świadectwa minionej epoki, ani też inne poszczególne przesłanki ustawowe (wartość naukowa, artystyczna, historyczna) nie występują (co stanowi naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy).Mając na uwadze powyższe wniesiono o:1. stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności włączenia do GEZ wadliwej karty adresowej domniemanego zabytku nr [...] dotyczącej budynku przy ul. C. [...] w G. - m. in. na podstawie tego że GEZ tworzą tylko karty zgodne z prawnie określonym wzorem, gdyż naruszono procedury unormowane zwłaszcza w ww. rozporządzeniu z 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 57), oraz z uwagi na to, że zachowanie ww. nieruchomości w stanie niezmienionym nie leży w interesie społecznym ze względu na to, że obiekt ten, nie jest świadectwem minionej epoki, nie reprezentuje wartości historycznej, artystycznej lub naukowej uzasadniającej uznanie go za zabytek w rozumieniu ustawowej definicji zabytku;2. zastosowanie przy ocenie prawnej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 z uwagi na niedopuszczalność włączania do gminnej ewidencji zabytków obiektów, które nie są objęte prawną formą ochrony zabytków wynikającą z art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ani też nie są skutecznie włączone do wojewódzkiej ewidencji zabytków (brak odpowiedniej karty tego obiektu w wojewódzkiej ewidencji zabytków);3. dołączenie do akt niniejszego postępowania akt postępowań sądowych toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku pod sygnaturami II SA/Gd 1103/23 oraz II SA/Gd 621/24 i przeprowadzenie dowodu z wyroków tego Sądu: z 15 maja 2024 r. (II SA/Gd 1103/23), z 10 marca 2025 r. (II SA/Gd 621/24), na okoliczność wskazywaną w skardze, że karta ewidencyjna budynku przy ul. [...] w G. nie istniała i nigdy nie została włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków (WEZ), a zatem włączenie do gminnej ewidencji zabytków - zostało dokonane wadliwie i ww. obiekt nie powinien być włączony do GEZ ani też traktowany jako włączony do GEZ - zwłaszcza na podstawie prawnej wskazanej w korespondencji przez organ - i co za tym następuje, karta adresowa ww. nieruchomości powinna być obecnie wyłączona z GEZ, a ponadto dowodu z zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanych w wyroku z 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 940/24;4. nakazanie organowi przeprowadzenia dowodu z zalegających w aktach sprawy opinii Prof. dr hab. K. Z. oraz dra M. K. na okoliczność, iż budynek przy ul. [...] w G. nie jest zabytkiem, biorąc pod uwagę to, że tylko w procedurze sądowoadministracyjnej właściciel obiektu ma możliwość przeprowadzenia dowodów przeciwnych w tym zakresie.W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej odrzucenie wobec jej wniesienia na czynność nieistniejącą, ewentualnie oddalenie skargi w całości. Organ wniósł także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.Organ wyjaśnił, że nie miała miejsca po 3 kwietnia 2024 r. czynność polegająca na włączeniu karty adresowej budynku przy ul. [...] w G. do GEZ. Po 3 kwietnia 2024 r. nie została sporządzona karta adresowa budynku i nie nastąpiło jej włączenie do GEZ. Z uwagi na powyższe skarżący nie byli zawiadamiani od sporządzeniu karty i jej włączeniu. Nadto Prezydent nie wydał zarządzenia o włączeniu nowej karty adresowej budynku. Mając na uwadze powyższe czynność, którą zaskarżyli skarżący jest czynnością nieistniejącą. Jedyną istniejąca w GEZ kartą jest karta włączona wraz z utworzeniem Programu Opieki nad Zabytkami Miasta Gdyni na lata 2011 – 2014 r. przyjętym uchwałą RM w Gdyni z 23 listopada 2011 r., a następnie GEZ przyjęta zarządzeniem Prezydenta z 1 marca 2016 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:Skarga podlega odrzuceniu.Merytoryczne rozpatrzenie skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym poprzedzone jest badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Badanie to przebiega m.in. z uwzględnieniem przesłanek odrzucenia skargi, o których mowa w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 dalej: "p.p.s.a."). W przepisie tym, obok kazuistycznego wskazania okoliczności skutkujących odrzuceniem skargi (pkt 1-5a), przewidziano także odrzucenie tego środka prawnego, gdy z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne (pkt 6). Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, wobec braku przedmiotu zaskarżenia. Brak przedmiotu zaskarżenia, czyni wniesioną skargę niedopuszczalną, co skutkuje jej odrzuceniem.Warunkiem dopuszczalności zaskarżenia aktu lub czynności jest bowiem fakt istnienia tego aktu lub czynności w chwili wniesienia skargi. Nie można wnieść skutecznie skargi na czynność nieistniejącą, to jest niepozostającą w obrocie prawnym, ponieważ brak jest wówczas przedmiotu zaskarżenia, który mógłby podlegać weryfikacji sądu administracyjnego. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie (zob. postanowienia: WSA w Rzeszowie z 29 kwietnia 2025 r., sygn. II SA/Rz 432/25, NSA z 10 września 2013 r., I OSK 1891/13; WSA w Olsztynie z 4 września 2014 r., II SA/Ol 876/14; WSA w Gdańsku z 18 kwietnia 2016 r., III SA/Gd 380/16; J. P. Tarno, Komentarz do art. 58, (w:) tenże, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, LEX/el.).Ocena przez sąd administracyjny, czy zaistniały lub też zostały zachowane przez skarżącego przesłanki dopuszczalności zaskarżenia określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej, wiąże się zatem z ustaleniem przez ten sąd czy istnieje przedmiot zaskarżenia, gdyż nieistnienie tego przedmiotu oznacza, że skarga nie ma prawnego bytu (nie istnieje de iure). Znaczy to tyle, że obligatoryjną przesłanką dopuszczalności zaskarżenia danego aktu lub czynności jest fakt ich istnienia. Muszą one istnieć w chwili wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Tym samym, weryfikując dopuszczalność zaskarżenia niezbędne jest niebudzące wątpliwości ustalenie, czy dany akt lub czynność zaistniały jako fakt obiektywny. Stwierdzenie faktu istnienia przedmiotu zaskarżenia ma w związku z tym kluczowe znaczenie w kontekście badania przez sąd administracyjny dopuszczalności zaskarżenia (zob. T. Woś, M. Romańska, (w:) T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 524).Przedmiotem skargi skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego radcą prawnym, uczynili czynność określoną w skardze jako czynność Prezydenta z zakresu administracji publicznej o nieznanej dacie dziennej dokonaną pomiędzy 3 kwietnia 2024 r. a 30 czerwca 2025 r., polegającą na włączeniu karty adresowej (domniemanego) zabytku nr [...] dotyczącej budynku przy ul. [...] w G.Z akt sprawy, w tym z odpowiedzi na skargę, wynika jednak, że czynność polegająca na włączeniu karty adresowej budynku przy ul. C. [...] w G., która miałaby nastąpić po 3 kwietnia 2024 r. nie miała miejsca. Jedyna istniejąca czynność w zakresie włączenia karty zabytku do GEW miała miejsce zarządzeniem Prezydenta z 1 marca 2016 r., przy czym jest ona przedmiotem skargi w postępowaniu o sygn. II SA/Gd 808/25.W tych okolicznościach Sąd zobowiązany był skargę odrzucić jako niedopuszczalną w myśl art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Raz jeszcze bowiem wskazać trzeba, że zaskarżona w tym trybie czynność organu, aby podlegać kontroli sądowoadministracyjnej, musi zostać przez ten organ faktycznie podjęta. Musi ona zatem obiektywnie zaistnieć. Oznacza to, że istnienia takiej zaskarżonej czynności z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., nie można zaś domniemywać, gdyż dopiero jej faktyczne dokonanie warunkuje dopuszczalność istnienia przedmiotu zaskarżenia. Skoro w rozpoznawanej sprawie brak było przedmiotu zaskarżenia, to tym samym skarga ta nie miała prawnego bytu i jako taka podlegała odrzuceniu.Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji o odrzuceniu skargi. Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego. O zwrocie wpisu, na podstawie powołanego przepisu, sąd orzekł w pkt 2 sentencji postanowienia.. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego. O zwrocie wpisu, na podstawie powołanego przepisu, sąd orzekł w pkt 2 sentencji postanowienia.