sygn. I GSK 1363/24 25 marca 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I GSK 1363/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 marca 2026

Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Ubezpieczenie społeczne, ulgi w spłacaniu należności. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 854/23 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2023 r. nr UP-818/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytuOddalono skargę kasacyjną. Ubezpieczenie społeczne, ulgi w spłacaniu należności. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 854/23 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2023 r. nr UP-818/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytu
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono skargę
Typ sprawy ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap skarga kasacyjna
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne ZUS
Role w sprawie
poszkodowany organ rentowy / ZUS apelujący / skarżący
Data orzeczenia 25 marca 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Henryk Wach
Rozstrzygnięcie

Oddalono skargę kasacyjną

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 854/23 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2023 r. nr UP-818/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 854/23 oddalił skargę G. S. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ lub ZUS) z 31 października 2023 r., nr UP-818/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia skargi złożonej przez skarżącego i jej niezasadne oddalenie w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza przepisy postępowania (art. 7, 77 k.p.a.) oraz prawa materialnego, wskutek niedostatecznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności wskutek braku ustalenia podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, w szczególności wobec okoliczności braku uzyskiwania jakiegokolwiek przychodu z tytułu działalności twórczej, jak również wobec braku dostatecznego rozważenia sytuacji materialnej oraz życiowej skarżącego związanej z odbywaniem przez niego kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz koniecznością uregulowania wobec poszkodowanych odszkodowania w łącznej kwocie [...] złotych plus odsetki.2. Naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 2, 3, 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na zaniechaniu przyjęcia, iż w realiach przedmiotowej sprawy zaległości skarżącego względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostają całkowicie nieściągalne.W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Alternatywnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Wniesiono też o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu oraz zrzeczono się z przeprowadzenia rozprawy w sprawie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna jest niezasadna.Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego.Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia ocenie merytorycznej nie poddawał się zarzut naruszenia prawa materialnego, co czyni go nieskutecznym.Rozpoznawany zarzut jest wadliwy konstrukcyjnie, a także nie został uzasadniony. W zarzucie wskazano na naruszenie art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) poprzez błędną wykładnię poprzez zaniechanie przyjęcia, że w realiach sprawy zaległości skarżącego są nieściągalne. Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżący kasacyjnie zarzuca błędną wykładnię regulacji, która miałaby nastąpić poprzez - w istocie - nieuwzględnienie okoliczności faktycznych, które tenże uważa za prawidłowe. Taka konstrukcja wskazuje, że błędna wykładnia przepisów utożsamiona jest z niewłaściwym zastosowaniem, a nadto w zarzucie kwestionowane są ustalenia dotyczące stanu faktycznego. Wyjaśnić trzeba, że naruszenie prawa materialnego, w myśl art. 174 pkt 1 p.p.s.a., może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Zatem sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu.W odniesieniu do rozpoznawanego zarzutu zauważyć także trzeba, że art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast ust. 3 ww. regulacji wymienia dziewięć przypadków nieściągalności. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał której lub których regulacji zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dotyczy naruszenie. Oczywiście można byłoby uznać, że dotyczy on wszystkich przypadków wskazanych we wskazanej regulacji. Tyle tylko, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - poza przytoczeniem treści wskazanych w jej petitum przepisów u.s.u.s. - brak jest jakiejkolwiek merytorycznej argumentacji w przedmiocie zgłoszonego naruszenia.Nieskuteczny jest także zarzut naruszenia przepisów postępowania.Skarżący kasacyjnie nie tylko nie określił którego z przepisów art. 77 k.p.a. (składającego się z czterech jednostek redakcyjnych) dotyczy zarzut, ale także nie uzasadnił na czym miało polegać w sprawie naruszenie art. 7 i 80 k.p.a. Możliwe do zidentyfikowania lakoniczne uzasadnienie w przedmiocie rozpoznawanego zarzutu (zamieszczone w kilku akapitach uzasadnienia skargi kasacyjnej) zawiera jedynie polemiczne opinie względem stanowiska Sądu I instancji oraz nie zawiera wymaganego uprawdopodobnienia, że naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.