sygn. III SA/Po 145/26 25 marca 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu

Wyrok - III SA/Po 145/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 25 marca 2026

Teza
Uchylono postanowienia I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 08 październikaUchylono postanowienia I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 08 października
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono orzeczenie
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
odwołujący ubezpieczyciel organ rentowy / ZUS organ rentowy / ZER MSWiA apelujący / skarżący
Data orzeczenia 25 marca 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący Józef Maleszewski
Rozstrzygnięcie

Uchylono postanowienia I i II instancji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 08 października 2025 r. nr [...]

UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 31 października 2025 r. (nr [...]) utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 08 października 2025 r. (nr [...]) Prezydenta Miasta [...], którym organ ten odmówił wszczęcia postępowania z wniosku K. W. w sprawie umorzenia pozostałego do spłaty zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł.Powyższe postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.Decyzją z dnia 01 kwietnia 2010 r. (nr [...]) został przyznany K. W. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od 01 stycznia 2010 r. na stałe. Po pozyskaniu informacji o przyznaniu K. W. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2017 r. organ pierwszej instancji decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r. uchylił decyzję z dnia 01 kwietnia 2010 r. (nr [...]) ze zm. przyznającą K. W. zasiłek pielęgnacyjny na stałe. Pismem z dnia 19 października 2023 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwrot wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres przyznania dodatku pielęgnacyjnego tj. od 01 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2023 r.Wnioskiem, który wpłynął do Prezydenta Miasta [...] w dniu 26 września 2025 r. K. W. zwrócił się umorzenie zasiłku pielęgnacyjnego pobranego równocześnie z dodatkiem pielęgnacyjnym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.Postanowieniem z dnia 08 października 2025 r. (nr [...]) Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej "k.p.a.") oraz z art. 16 ust. 6, 7 i 8, art. 20 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208, dalej jako: "u.ś.r.") odmówił wszczęcia postępowania z wniosku K. W. w sprawie umorzenia pozostałego do spłaty zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł.W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji opisał okoliczności sprawy i przebieg postępowania. Prezydent Miasta [...] powołał treść przepisów art. 16 ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zauważył, że wynika z nich, iż obowiązek zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego odbywa się bez procedury wydawania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, a przy tym przepisy te nie przewidują naliczenia odsetek. Zwrot zasiłku pielęgnacyjnego pobranego równocześnie z dodatkiem pielęgnacyjnym odbywa się poprzez potrącenie dokonywane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (lub inny organ wypłacający emeryturę lub rentę) z bieżąco wypłacanych świadczeń emerytalnych lub rentowych. Jest to czynność materialno-techniczna i nie wymaga wydawania decyzji. Organ podniósł, że złożony przez stronę wniosek o umorzenie nie może stanowić podstawy do wszczęcia postępowania o umorzenie pobranych świadczeń, albowiem ustawodawca nie przewidział w zaistniałej sytuacji żadnych ulg w spłacie.K. W. na powyższe postanowienie w ustawowym terminie wniósł zażalenie, w którym domagał się jego uchylenia w całości i rozpatrzenia przez Prezydenta Miasta [...] jego wniosku o umorzenie pozostałego do spłaty zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazywał, że organ w sposób celowy pomija treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, że nikt go nie poinformował, iż nie może pobierać jednocześnie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. Wskazał również, że przy złożeniu przez jego żonę w 2020 r. wniosku o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego zostały załączone dokumenty, z których wynika, iż został mu przyznany przez ZUS dodatek pielęgnacyjny, jednak pracownik PCŚ nie zwrócił uwagi na powyższe. K. W. zauważył, że to nie on ponosi winę za jednoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. Wskazał również na wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2022 r. oraz z dnia 25 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1307/22.Wspomnianym na wstępie postanowieniem z dnia 31 października 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 61a k.p.a. oraz z art. 16 ust. 6 - 8, art. 30 ust. 1, ust. 3 i ust. 9 u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu l instancji.W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że K. W. w trakcie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 01 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2023 r. jednocześnie pobierał dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 16 ust. 7 u.ś.r. pismem z dnia 19 października 2023 r., stanowiącym korektę pisma z dnia 14 lipca 2023 r., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwrot wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres przyznania dodatku pielęgnacyjnego, tj. od 01 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2023 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ww. pisma nie stanowią decyzji administracyjnej. Ustawodawca w art. 16 ust. 7 u.ś.r. wprowadził szczególny tryb rozliczenia pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres, w którym strona jednocześnie pobierała dodatek pielęgnacyjny, tj. potrącenie go przez ZUS z aktualnych świadczeń. Nie jest w tym zakresie wydawana decyzja. Zdaniem organu, skoro w ww. sytuacji nie jest wydawana decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i obowiązku ich zwrotu, brak podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ustawy. Przepis ten bowiem, jak wskazano powyżej, znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy organ właściwy wydal decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W konsekwencji powyższego organ I instancji nie był uprawniony do zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisu art. 30 ust. 9 ustawy, a zatem zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zastosowania jednej z ulg w nim przewidzianych, tj. umorzenia spłaty należności. Zdaniem SKO postępowanie to nie mogło być wszczęte w tej sprawie, bowiem prowadzone jest wyłącznie w przypadku wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na zasadach określonych w art. 30 ustawy. Takiej decyzji, jak wyjaśniono powyżej, brak w przedmiotowej sprawie. Nie istnieje zatem podstawa materialnoprawna do rozpatrzenia wniosku K. W. w trybie administracyjnym na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu, że na powyższe nie mają wpływu kwestie podniesione w zażaleniu.Jednocześnie Kolegium wskazało, że podziela pogląd, że aktualnie na gruncie przepisów art. 16 ust. 6-8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączona jest możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu. Jak z powyższego wynika, wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było świadomym zabiegiem ustawodawczym, znajdującym racjonalne umotywowanie. Oczywisty jest bowiem brak uprawnień do równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a potrącenie nadpłaty z bieżących świadczeń emerytalno-rentowych następuje z zachowaniem kwot wolnych od potrąceń zgodnie z art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.), co wystarczająco chroni interesy osób pobierających te świadczenia. W konsekwencji organ nie był uprawniony do zastosowania w sprawie przepisów art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to przepisy pozwalają na rozpatrzenie żądania strony o umorzenie kwot świadczeń nienależnie pobranych co do istoty. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek pielęgnacyjny za ten okres, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu takiego zasiłku. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego do kompetencji organów emerytalno-rentowych. Tak więc sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego została wyłączona z kognicji organów administracji.Zdaniem Kolegium, aktualnie brak jest zatem podstaw prawnych do wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i obowiązku ich zwrotu w sytuacji jednoczesnego pobrania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, bowiem potrącenia pobranych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego kwot za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, następuje z mocy prawa. Skoro zatem w ww. sytuacji nie jest wydawana decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i obowiązku ich zwrotu, brak podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ust. 9 ustawy. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie miał zastosowanie przepis art. 61a § 1 k.p.a., ponieważ postępowanie w sprawie umorzenia spłaty zasiłku pielęgnacyjnego z innych uzasadnionych przyczyn, tj. z uwagi na brak materialnoprawnych podstaw, nie może być wszczęte.Skargę na powyższe postanowienie SKO w [...] z 31 października 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył K. W.. W motywach skargi powtórzył zarzuty podnoszone w treści swojego zażalenia i wniósł o umorzenie należności w całości.W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie odwołując się do stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.W piśmie procesowym datowanym na 4 marca 2026 r. pełnomocnik Skarżącego zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:a. naruszenie art. 16 ust. 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 30 ust. 9 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że brak wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranego świadczenia wyłącza możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności, podczas gdy w istocie uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych;b. naruszenie art. 61 ust. 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z uwagi na brak istnienia decyzji w przedmiocie ustalenia nienależności świadczenia, podczas gdy w istocie uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem nie ma potrzeby do wszczęcia postępowania o umorzenie należności wydawanie odrębnej decyzji w przedmiocie nienależnego świadczenia;c. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób skutkujący utratą zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności w sytuacji gdy uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem nie ma potrzeby do wszczęcia postępowania o umorzenie należności wydawanie odrębnej decyzji w przedmiocie nienależnego świadczenia.W związku z powyższymi zarzutami pełnomocnik wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 października 2025 roku oraz uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 października 2025 roku o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności i orzeczenie co do istoty sprawy.W uzasadnieniu pisma rozwinięto powyższe zarzuty wskazując, że przyjęcie takiej wykładni jak prezentowana przez organy prowadziłoby do sytuacji, w której osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego zostałaby pozbawiona możliwości skorzystania z instytucji ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 9 ustawy, mimo że zwrot należności jest wobec niej faktycznie wykonywany.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga okazała się zasadna.Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przez trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.".Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 października 2025 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania zainicjowanego wniosek K. W. o umorzenie pozostałego do spłaty zasiłku pielęgnacyjnego.W myśl art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku, tj. gdy nie trzeba w sprawie przeprowadzić postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych jest możliwa tylko wtedy, gdy wniosek o wszczęcie postępowania pochodzi od podmiotu, który w oczywisty sposób nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu (por. wyroki NSA z 16 marca 2021 r., I OSK 2493/20, LEX nr 3150579, z 7 października k2021 r., II OSK 269/21, LEX nr 3331924, z 10 maja2022 r., I OSK 911/19, LEX nr 3365666). Brak było wątpliwości, że Skarżący w kontrolowanej sprawie posiadał przymiot strony.Druga sytuacja unormowana w przepisie art. 61a k.p.a. występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn", przez co rozumie się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania administracyjnego. Organy uznały, że ten przypadek zachodzi w niniejszej sprawie.Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208, dalej jako: "u.ś.r.") zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.Zgodnie z art. 16 ust. 7 u.ś.r. osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Następnie, zgodnie z treścią przepisu art. 16 ust. 8 u.ś.r. przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Sąd podkreśla, że ustawodawca w art. 16 ust. 7 u.ś.r. wprowadził szczególny tryb rozliczenia pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres, w którym strona jednocześnie pobierała dodatek pielęgnacyjny, tj. potrącenie go przez ZUS z aktualnych świadczeń emerytalno-rentowych.W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że K. W. w trakcie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 01 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2023 r. jednocześnie pobierał dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wobec tego chciał skorzystać z dobrodziejstwa umorzenia, o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organy administracji obu instancji z kolei uznały, że brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, gdyż nie wydano decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na zasadach określonych w art. 30 u.ś.r.Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela wyrażane w judykaturze stanowisko, że uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r. Potrącenie dokonywane przez organ rentowy ma w tej sytuacji charakter czynności materialno-technicznej, kształtującej – wobec jasno wyrażonej w normach art. 16 ust. 6, 7 i 8 u.ś.r. woli ustawodawcy – sytuację prawną strony i rozstrzygając tym samym o legitymacji do pobierania pozostających w kolizji świadczeń. Zgoda osoby zainteresowanej nie jest w tym przypadku wymagana, gdyż istotnym jest sam przepływ informacji pomiędzy organem rentowym a pomocowym, w postaci ww. zawiadomienia o zbiegu konkurencyjnych form wsparcia. Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw, by organ uprzednio wypłacający zasiłek, wszczynał na zasadzie art. 30 ust. 2 u.ś.r. odrębne postępowanie, uwieńczone wydaniem decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane i zobowiązujące do jego zwrotu. Przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Irrelewantne jest w tej sytuacji, czy w przypadku normowanym art. 16 ust. 7 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny zostanie oceniony przez organy jako świadczenie nienależnie pobrane, gdyż zastosowanie znajdzie merytoryczna reguła kolizyjna "lex specialis derogat legi generali", której konsekwencją będzie "uproszczony" tryb postępowania – wynikający z unormowań art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1559/23 dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").Jednakże, Sąd podziela też pogląd, że niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Na marginesie wskazać należy, że nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia, co wynika z treści art. 16 ust. 8 u.ś.r. (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. I OSK 2183/22, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2022 r. sygn. I OSK 918/21, CBOSA).Podsumowując więc, o ile formalna właściwość prezydenta (organu właściwego) do rozstrzygania o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została w art. 30 ust. 9 u.ś.r. powiązana z uprzednim wydaniem przez organ administracji decyzji o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, o tyle brak takiej decyzji nie ma znaczenia dla ustalenia właściwości Prezydent Miasta do rozstrzygania w sprawie m.in. o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Innymi słowy, przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi wyłącznie o sposobie, o mechanizmie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego (art. 16 ust. 8 u.ś.r.), gdy tym świadczeniem jest zasiłek pielęgnacyjny. Sposób zwrotu nie może determinować tego, że skutek jest taki sam, jak w przypadku zastosowania art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. W tej sytuacji nie można odmówić stronie zainteresowanej zastosowania przepisu art. 30 ust. 9 u.ś.r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt II SA/Po 362/25, CBOSA).Organy więc w niniejszej sprawie nie miały racji, a ich postanowienia nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Skarżący jest objęty obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Prezydent wezwał bowiem ZUS do potrącania z należnych świadczeń emerytalno-rentowych i przyznanych dodatków nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Nastąpił wobec tego efekt dokładnie taki sam, jakby Prezydent wydał decyzję z art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. To zaś uprawnia stronę, wbrew temu co twierdzi Prezydent i SKO, do złożenia i rozpoznania wniosku o umorzenie kwoty nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący musi mieć szansę uzyskania ulgi w postaci umorzenia należności. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. nie mógł więc znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, wskazane przez organy obu instancji okoliczności nie stanowią innych uzasadnionych przyczyn z powodu których postępowanie nie mogło być wszczęte.Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi. Prezydent, jak i Kolegium niezasadnie odmówili wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie rozpoznania wniosku o umorzenie należności ciążących na Skarżącym z tytułu zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w pozostałej do zwrotu kowocie. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ I instancji rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącego z dnia 17 września 2025 r. o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego przez Skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego w pozostałej do zwrotu kwocie. Przy czym, Sąd nie przesądza o sposobie rozpatrzenia rzeczonego wniosku, ponieważ będzie on przedmiotem analizy i rozstrzygnięcia organu I instancji podjętej w postępowaniu administracyjnym. Z tego względu, brak jest podstawy do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń przez Sąd na obecnym etapie postępowania.Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu zostanie rozpoznany przez referendarza sądowego WSA w Poznaniu zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. i art. 258 § 1 i 2 pkt 8 p.p.s.a..