Wyrok - I OSK 410/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Zasiłki stałe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Monika Ziębicka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 395/23 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile zOddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Zasiłki stałe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Monika Ziębicka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 395/23 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
25 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Joanna Skiba
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej także: "Sąd I instancji"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. P. (dalej także: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile (dalej także: "organ odwoławczy") z dnia 21 marca 2023 r., nr SKO.4130.575.11.2023.PS, w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego, wyrokiem z 16 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 395/23 oddalił skargę w całości.Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a, w z zw. z art. 37 ust 1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 2 pkt ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.; dalej także: "u.p.s."), poprzez uznanie, że organy nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów i wobec takiego uznania poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej, podczas gdy ocena dowodów dokonana przez organy była dowolna i wybiórcza, co wyrażało się w:1. przyjęciu, że od stycznia 2022 r. skarżący kasacyjnie nie prowadził jednoosobowego gospodarstwa domowego, aby takie gospodarstwo prowadził dopiero od stycznia 2023 r.2. przyjęciu, że w okresie pomiędzy styczniem 2022 r. a grudniem 2022 r. skarżący prowadził gospodarstwo domowe wspólnie w braćmi, podczas gdy z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a przede wszystkim informacji dostarczonych przez skarżącego jednoznacznie wynika, iż skarżący we wskazanym powyżej okresie prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe.II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w z zw. z art. 102 ust. 1 u.p.s. poprzez uznanie, że organ nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów i wobec takiego uznania poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej, podczas gdy ocena dowodów dokonana przez organy była dowolna i wybiórcza, co wyrażało się w przyjęciu, że pismo skarżącego z dnia 4 stycznia 2023 r. to wniosek o przyznanie świadczenia w maksymalnej wysokości, podczas gdy pismo skarżącego stanowiło jedynie podanie o przyznanie jednorazowego wsparcia finansowego. Skarżący nie domagał się swym podaniem z dnia 4 stycznia 2023 r. przyznania zasiłku w maksymalnej wysokości - nie był to wniosek o zmianę zasiłku stałego.III. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wyrażonych w pismach skarżącego i piśmie pełnomocnika z dnia 25 października 2023 r. wątpliwości dotyczących możliwego naruszenia przez organy dyspozycji wynikających z art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w zakresie w jakim skarżący wskazywał na niejasne i niesprecyzowane kryteria, którymi kierowały się organy przy ustalaniu i weryfikowaniu tego czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe - podczas gdy rozpoznanie tych wątpliwości miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia.W oparciu o tak sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej, wniósł o:1. rozpoznanie sprawy na rozprawie;2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone nawet w części. Wniósł jednocześnie, by koszty te były powiększone o wydatki poniesione przez pełnomocnika skarżącego tj. koszt nadania priorytetowej przesyłki poleconej w wysokości 8,80 zł oraz koszt nadania zwykłej przesyłki poleconej w wysokości 6,80 zł - łącznie 15,60 zł.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej także: "p.p.s.a.") stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że istota sformułowanych w pkt. I i II skargi kasacyjnej zarzutów sprowadza się w zasadzie do ustalenia, czy Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę skarżącego w oparciu o stwierdzenie, iż organy prawidłowo uznały, że skarżący dopiero począwszy od stycznia 2023 r. nie prowadzi z braćmi wspólnego gospodarstwa domowego i w związku z tym jest osobą samotnie gospodarującą, a także jaki był charakter i cel pisma skarżącego z dnia 4 stycznia 2023 r.W celu analizy ww. kwestii niezbędnym stało się zatem przytoczenie stanu faktycznego niniejszej sprawy:Decyzją Burmistrza Miasta Z. nr MOPS.4030.19.2019 z dnia 17 czerwca 2019 r. przyznano skarżącemu zasiłek stały począwszy od dnia 1 czerwca 2019 r. w wysokości 352 zł miesięcznie. W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, iż wysokość przyznanego zasiłku stałego ustalona została w oparciu o fakt, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z dwojgiem braci i przy uwzględnieniu pobierania przez jednego z tych braci zasiłku stałego w wysokości 528 zł.W pouczeniu powyższej decyzji znalazła się informacja o możliwości, trybie i terminie wniesienia odwołania od decyzji, odwołanie takie nie zostało jednak wniesione.Decyzją Burmistrza Miasta Z. nr MOPS.4030.19.1.2019. 2022 z dnia 3 stycznia 2022 r., na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., zmieniono decyzję z 17 czerwca 2019 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego, którego wysokości ustalono na kwotę 400 zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2022 r.Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący, żądając zwiększenia świadczenia do wysokości 600 zł miesięcznie, powołując się na fakt, iż jego brat, będąc w takiej samej sytuacji otrzymał zasiłek stały w kwocie 600 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzją z 18 lutego 2022 r., nr SK0.4130.275.3.2022.PS utrzymało jednak decyzję z 3 stycznia 2022 r. w mocy, w związku z czym sprawa stała się przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu prowadzonego pod sygn. akt IV SA/Po 551/22. W postępowaniu tym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2002 r., Sąd I instancji oddalił skargę skarżącego wskazując, iż "sporne w niniejszej sprawie jest uznanie skarżącego przez organy za osobę prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe z braćmi". Sąd uznał, iż wobec faktu, iż decyzja Burmistrza Miasta Z. nr MOPS.4030.19.2019 z dnia 17 czerwca 2019 r., w której stwierdzono prowadzenie gospodarstwa domowego przez skarżącego z braćmi, nie została zaskarżona, a także, iż w aktach sprawy administracyjnej znajdują się kwestionariusze wywiadów środowiskowych przeprowadzonych ze skarżącym i jego braćmi, z których wynika, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Informacja taka znajduje się m.in. w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z 8 lutego 2019 r., 1 marca 2019 r., 1 kwietnia 2019 r., 14 czerwca 2019 r., 30 lipca 2019 r., a każdy z tych dokumentów został podpisany przez skarżącego, uznać zatem należy, że podane informacje są zgodne z prawdą.W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącego od powyższego wyroku, wyrokiem z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 650/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę kasacyjną.Pismem z dnia 4 stycznia 2023 r., zatytułowanym "PODANIE" skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o "pilne dofinansowanie na pokrycie kosztów energii elektrycznej" wskazując, iż wniosek powyższy podyktowany jest tym, iż przyznany zasiłek stały pozwala mu jedynie na "wegetację przeżyciową poniżej granicy ubóstwa". W ramach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 stycznia 2023 r. organ ustalił, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, jego brat L. P. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a jego brat A. P. przebywa na oddziale psychiatrycznym Szpitala Powiatowego w Z. W wyniku ww. wywiadu ustalono także, iż potrzeby i oczekiwania skarżącego zgłoszone w trakcie wywiadu to:- weryfikacja wysokości zasiłku celowego,- pomoc finansowa na częściowe pokrycie kosztów opłat za energię elektryczną.Wobec powyższych okoliczności:- decyzją nr MOPS.4030.19.2.2019.2023 z dnia 17 stycznia 2023 r. Burmistrz Miasta Z. orzekł o zmianie decyzji z 17 czerwca 2019 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego, ustalając jego wysokość na maksymalną kwotę 719 zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2023 r.,- decyzją nr MOPS.4032.36.2023 z dnia 17 stycznia 2023 r. Burmistrz Miasta Z. przyznał skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na częściowe uregulowanie należności za energię elektryczną w kwocie 250 zł jednorazowo.Decyzja organu I instancji z dnia 17 stycznia 2023 r. nr MOPS.4030.19.2.2019.2023 stała się przedmiotem odwołania skarżącego, w które sprowadzało się w istocie – jak sam skarżący wskazał w jego treści – do ustalenia terminu wprowadzenia określonej decyzją wysokości zasiłku stałego. Z argumentacji skarżącego (wskazywanej już uprzednio w stosunku do decyzji z dnia 3 stycznia 2022r.) wynikało, iż w jego ocenie maksymalna wysokość zasiłku stałego powinna zostać mu przyznana począwszy od daty złożenia pierwszego wniosku w sprawie, a zatem już od 2019 r.W wyniku rozpoznania ww. odwołania organ odwoławczy w dniu 21 marca 2023r., wydał objętą niniejszym postępowaniem decyzję, zaś Sąd I instancji po rozpoznaniu skargi skarżącego, wskazany na wstępie (zaskarżony w niniejszym postępowaniu) wyrok z dnia 16 listopada 2023 r.Na marginesie jedynie dodać należy, iż Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie z urzędu wiadome jest, iż w wyniku rozpoznania kolejnych skarg skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 576/24 oraz wyrokiem z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 629/25, oddalił skargi, których przedmiotem były kolejne decyzje o zmianie wysokości zasiłku stałego przyznanego decyzją źródłową z 2019 r. Argumentacja skarżącego we wszystkich tych sprawach sprowadza się do tej samej kwestii, a mianowicie, że w jego ocenie organ już 2019 r. winien był przyznać mu zasiłek stały w pełnej wysokości.Odnosząc powyższe ustalenia do treści wyroku Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest wyłącznie polemiką ze stanowiskiem Sądu I instancji, które w całości odpowiada prawu.Zasadność zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a, w z zw. z art. 37 ust 1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 2 u.p.s., eliminuje bowiem fakt, iż decyzja źródłowa z 2019 r. przesądzająca, że skarżący wówczas prowadził gospodarstwo domowe z braćmi. Powyższe stanowisko zostało zaakceptowane przez sąd wojewódzki w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 551/22. Powyższe powoduje uznanie, iż organ zasadnie ustalił, że nowe okoliczności sprawy ustalone w wywiadzie środowiskowym mogły zaistnieć począwszy od dnia złożenia przez skarżącego wniosku ze stycznia 2023 r. Natomiast zasadność zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w z zw. z art. 102 ust. 1 u.p.s., została wyeliminowana wraz z przeprowadzeniem przez organ wywiadu środowiskowego w dniu 13 stycznia 2023 r., w trakcie którego jasno i precyzyjnie zostały określone oczekiwania skarżącego względem sprawy wszczętej jego wnioskiem z dnia 3 stycznia 2023 r. Czego odzwierciedleniem są również obydwie decyzje organu I instancji wydane w dniu 17 stycznia 2023 r.: w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku stałego oraz w przedmiocie przyznania zasiłku celowego.Mając powyższe na uwadze nie można zarzucić Sądowi I instancji naruszenia przywołanych przez skarżącego przepisów postępowania poprzez podzielenie ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, w świetle których skarżący i jego bracia do stycznia 2023 r. stanowili rodzinę i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Sąd I instancji prawidłowo, to jest z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego, przywołał okoliczności o tym świadczące.Odnosząc się zaś do ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wyrażonych w pismach skarżącego i piśmie pełnomocnika z dnia 25 października 2023 r. wątpliwości dotyczących możliwego naruszenia przez organy dyspozycji wynikających z art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w zakresie w jakim skarżący wskazywał na niejasne i niesprecyzowane kryteria, którymi kierowały się organy przy ustalaniu i weryfikowaniu tego czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe - zarzut ten również nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i wszystkie omówione powyżej okoliczności bezsporne ustalone przecież przez organy w toku prowadzonego postepowania administracyjnego, a stanowiące podstawę rozstrzygnięcia tegoż postępowania. Niewątpliwym i bezspornym jest bowiem w niniejszej sprawie, iż skarżący: mieszka z braćmi; na dzień wydania decyzji źródłowej z 2019 r. prowadził gospodarstwo domowe z braćmi (okoliczność wykazana wywiadem środowiskowym i niekwestionowana po wydaniu ww. decyzji), sytuacja ta nie uległa zmianie w chwili wydania decyzji zmieniającej ze stycznia 2022 r. (okoliczność wykazana wywiadem środowiskowym i potwierdzona w grudniu 2022 r. w drodze wyroku Sądu I instancji sygn. akt IV SA/Wa 551/22, utrzymanego w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 650/23). Dopiero wywiad środowiskowy ze stycznia 2023 r. potwierdził prowadzenie przez skarżącego samodzielnego gospodarstwa domowego, co umożliwiło organowi stosowną zmianę (objętą niniejszym postępowaniem) decyzji w zakresie wysokości zasiłku stałego na. Jednocześnie brak bezpośredniego odwołania się przez Sąd I instancji do zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej w żaden sposób nie podważa zasadności wydanego orzeczenia.Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma więc obowiązku przedstawienia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż wynagrodzenie - należne od Skarbu Państwa - za wykonaną pomoc prawną przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.., orzekł jak w wyroku.Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma więc obowiązku przedstawienia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż wynagrodzenie - należne od Skarbu Państwa - za wykonaną pomoc prawną przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.