Wyrok - III SA/Kr 1278/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji. Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Bogusław Wolas WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lipca 2025 r. znak SKO.PS/4110/188/2025 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzjęUchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji. Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Bogusław Wolas WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lipca 2025 r. znak SKO.PS/4110/188/2025 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Kwota główna
2.063,56 zł · alimenty
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
osoba uprawniona do alimentów
świadek
płatnik składek / pracodawca
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Bogusław Wolas
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 16 lipca 2026 r. znak: SKO.PS/4110/188/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 i art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2024 poz. 1283 – dalej: u.p.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 11 lutego 2025 r. nr GOPS.5120.0.3.3.2025, orzekającą w:- pkt 1 o ustaleniu odpłatność M. C. (dalej: Skarżąca) za pobyt ojca R. C. w Domu Pomocy Społecznej w B. od kwietnia 2022 r. do stycznia 2024 r.;- pkt 2 o ustaleniu, że od miesiąca lutego 2024r. Skarżąca nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej,- pkt 3 zwolnieniu Skarżącej w całości z odpłatności za okres w czasie ciąży w łącznej kwocie 6.130,12 zł (słownie: sześć tysięcy sto trzydzieści zł 12/00), tj. kwoty należnej za okres tj. od 01 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. z przyczyn podanych w uzasadnieniu;- pkt 4 wskazaniu, iż opłatę określoną w pkt 1 (tj. będącą różnicą kwoty 10 977,77 zł i 6.130,12 zł) — 4.847,65 zł należy uregulować po uprawomocnieniu się decyzji, w terminie 30 dni, na rachunek bankowy GOPS w S. z dopiskiem "Opłata za pobyt w Domu Pomocy Społecznej Pana R. C. "- numer rachunku: [...].Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.Ojciec Skarżącej począwszy od 25.05.2016 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. Jest ojcem czwórki obecnie pełnoletnich dzieci (w tym Skarżącej), które są zobowiązane do alimentowania ojca i ponoszenia odpłatności za jego pobyt w DPS. Żona J. C. pozostaje z ww. w separacji sądowej od 10.07.2006 r.Zgodnie z ustaleniami organu Skarżąca zobowiązana jest dopiero od 1 kwietnia 2022r. do wnoszenia odpłatności za pobyt jej ojca w DPS, ponieważ jej wcześniejszy dochód nie przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (co wynika z zebranej w sprawie dokumentacji oraz z przeprowadzonej w dniu 12 października 2022 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego).Natomiast w okresie od 1 kwietnia 2022 r. dochód w rodzinie Skarżącej przekroczył 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wydając decyzję ustalono, że Skarżąca początkowo prowadziła trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z siostrą D. oraz matką J. Na dochód rodziny w miesiącu kwietniu 2022r. składał się: dochód z gospodarstwa rolnego matki o powierzchni 7.2752 hap w wysokości 2 509,94 zł, wynagrodzenie za pracę Skarżącej w wysokości 2 309,33 zł (zaświadczenie od pracodawcy), wynagrodzenie za pracę siostry D. w wysokości 2.063,56 zł (zaświadczenie pracodawcy) oraz alimenty egzekwowane przez Komornika Sądowego od ojca R. C. i wypłacane dla córki D. w wysokości 144,48 zł oraz dla Skarżącej również w wysokości 144,48 zł. Matka Skarżącej podlega ubezpieczeniu w KRUS i opłacała składki na ubezpieczenie w wysokości 175,00 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny po potrąceniu składki na KRUS wynosił 6 996,79 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosił 2 332,26 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszące wówczas 1 800,00 zł (600,00 zł x 300%). Różnica między posiadanym dochodem na osobę w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosiła 532,26 zł (2 332, 26 zł - 1800,00zł = 532,26 zł).Na podstawie zebranych dokumentów organ I instancji ustalił, że w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. dochód rodziny Skarżącej wielokrotnie uległ zmianie, ze względu na zmianę w wysokości wynagrodzenia, jak i wysokości egzekwowanych przez Komornika alimentów, jednakże w każdym miesiącu wysokość dochodu na osobę w rodzinie przekraczała 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że od lutego 2023 r. uległa zmianie sytuacja rodzinna, mieszkaniowa i finansowa Skarżącej. W dniu 30 stycznia 2023 r. Skarżąca urodziła dziecko i od lutego 2023 r. zaczęła prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z partnerem i córką.Organ I instancji wskazał, że w marcu 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie świadczeń alimentacyjnych bieżących i zaległych od ojca.Dalej organ wskazał, że rozpoznał wniosek o zwolnienie z odpłatności za okres ciąży Skarżącej, tj. za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. r. i przychylił się do wniosku. Skarżąca została zwolniona z naliczonej odpłatności całkowicie za ww. okres w łącznej kwocie 6 130,12 zł za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 64 pkt 4 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży.Natomiast, jak ustalił organ I instancji nie było możliwe wyrzeczenie, co do umorzenia postępowania w zakresie ustalonej opłaty dla Skarżącej, bowiem jej dochód przekraczał w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 stycznia 2024 r. 300% kryterium dochodowego.Od 1 lutego 2024 r. na dochód rodziny składało się wyłącznie wynagrodzenie za pracę partnera Skarżącej. Dochód na osobę w rodzinie wynosił od tej daty 1 460,51 zł. Taki dochód na osobę jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę, które w związku ze zmianą kryterium dochodowego z pomocy społecznej od 1 stycznia 2025 r. wynosi 823 zł (823,00 zł x 300% = 2 469,00 zł). Wobec powyższego organ I instancji ustalił, że od 1 lutego 2024 r. opłata Skarżącej za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wynosi 0,00 zł. Ponieważ w okresie od 1 lutego 2024 r. Skarżąca nie posiadała możliwości płatniczych, organ I instancji uwzględnił tę okoliczność wydając decyzję. W tym stanie faktycznym i prawnym, uwzględniając całokształt sytuacji, organ I instancji w decyzji z dnia 11 lutego 2025 r. orzekł o ustaleniu odpłatność w sposób wskazany na wstępie.W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji Skarżąca zarzuciła:1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z 80 k.p.a. poprzez:- zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia wysokości opłaty wobec skarżącej, bez odniesienia do ustalenia opłat innych osób zobowiązanych do poniesienia opłaty,- przyjęcie koncepcji przedawnienia dokumentów i zaniechanie ustalenia, czy R. C. dopuszczał się względem Skarżącej rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych.2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy , tj. art. 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie wysokości opłaty dla Skarżącej bez odniesienia do opłat innych osób zobowiązanych do poniesienia opłaty.W uzasadnieniu odwołania szeroko umotywowano podniesione zarzuty i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie pkt 1 i orzeczenie co do istoty sprawy.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 lipca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało przepisy ustawy o pomocy społecznej mające zastosowanie w sprawie i wyjaśniło, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo decyzji administracyjnej. Przy czym należy mieć na uwadze, że zarówno umowa, jak i decyzja, służą jedynie określeniu wysokości opłaty, natomiast sam obowiązek uiszczania przedmiotowej opłaty wynika z mocy samej ustawy.W toku niniejszego postępowania organ I instancji ustalił, że ojciec Skarżącej ponosi odpłatność za pobyt w DPS w wysokości stanowiącej 70% jego dochodu. Kwota ta nie pokrywa jednak całego kosztu jego pobytu w DPS, zatem różnicę między ponoszonym kosztem, a kosztem utrzymania w pierwszej kolejności powinna pokrywać rodzina. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty w nieuregulowanej części poza Skarżącą spoczywa na pozostałych córkach R. C. tj.: S. C., D. C. oraz na synu D. C. Decyzjami wydanymi w dniu 11 lutego 2025 r. organ I Instancji ustalił opłatę dla wszystkich zobowiązanych, tj. dla: Skarżącej (opłata bieżąca w kwocie: 0,00 zł), S. C. (opłata bieżąca w kwocie 0,00 zł), D. C. (opłata bieżąca w kwocie: 0,98 zł) oraz D. C. (opłata bieżąca w kwocie: 2 044,12 zł).Wyjaśniono, że ustalenie dochodu na gruncie art. 61 ust. 2d u.p.s. pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie (osoby samotnie gospodarującej) oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Takie miarkowanie zostało dokonane w rozpatrywanej sprawie i uwzględnione przy ustaleniu wysokości opłaty. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s., uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jak i wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Taka analiza w została poczyniona, zarówno przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji.Organ odwoławczy podkreślił, że art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), ust. 2d - 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej obowiązują od dnia 4 października 2019 r. Na tym gruncie kształtuje się już aktualna linia orzecznicza. Kolegium podzieliło pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1783/20, że odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., ale również możliwości skarżącego. Oznacza to, że odpłatność może być ustalona tylko "w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie", a jednocześnie z uwzględnieniem "wysokości dochodów i możliwości" danej osoby. W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawił organowi - należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z przytoczonych regulacji (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.).W przedmiotowej sprawie istniały podstawy do określenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji, gdyż Skarżąca odmówiła zawarcia umowy zaproponowanej przez organ. Obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było wzięcie pod uwagę wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w art. 61 ust. 2d u.p.s.Z akt sprawy wynika, że R. C. począwszy od 25.05.2016 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. Jest ojcem czwórki obecnie pełnoletnich dzieci (w tym Skarżącej), które są zobowiązane do alimentowania ojca i ponoszenia odpłatności za jego pobyt w DPS. Żona J. pozostaje z Ww. w separacji sądowej od 10.07.2006 r.Kolegium stwierdziło, że szczegółowe wyliczenia zawarte w decyzji organu I instancji uwzględniające średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. w poszczególnych latach oraz zmieniająca się na przestrzeni lat wysokość dochodu na osobę w rodzinie Skarżącej - są prawidłowe i nie budzą wątpliwości. Zważywszy że R. C. ma czworo dzieci, organ prawidłowo zastosował regułę wynikającą z art. 61 ust. 2f u.p.s., wedle której wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Szczegółowe wskazanie wysokości opłaty ustalonej dla pozostałego rodzeństwa Skarżącej zawarte zostało w załączniku do decyzji, który zawiera tabelaryczne zestawienie odpłatności z rozbiciem na poszczególne miesiące.Kolegium za prawidłowe uznało także rozstrzygnięcie przez organ I instancji w jednym postępowaniu - co do obowiązku odpłatności za pobyt ojca w DPS oraz co do wniosku Skarżącej o zwolnienie jej z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Na obowiązek takiego jednoczesnego rozstrzygnięcia wskazuje bowiem orzecznictwo sądów administracyjnych (por.: wyroki NSA z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22, 12 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1588/22). Innymi słowy, złożenie przez zobowiązanego stosownego wniosku na etapie postępowania przed organem I instancji nakłada na organ obowiązek jego rozpatrzenia i orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustalającej ich wysokość, tak jak dokonał tego organ I instancji w przedmiotowym postępowaniu.Uzasadniając natomiast możliwość zwolnienia z powyższego obowiązku organ przywołał treść art. 64 i art. 64a u.p.s.Wyjaśniono, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, (art. 64a u.p.s.).Rozważeniu na gruncie przedmiotowej sprawy, zgodnie z argumentacją przedstawianą przez Skarżącą podlegały przesłanki z art. 64 pkt 4 (osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko) i pkt 7 (osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, przepisu).Organ podkreślił, że zwolnienia określone w art. 64 u.p.s. mają charakter fakultatywny i zależą głównie od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. W odniesieniu do pkt 7 art. 64 u.p.s. wskazano, że przesłanka określona w tej regulacji koresponduje z okolicznościami wskazanymi w dwóch poprzedzających go punktach, jednakże zaniedbania rodzicielskie w nim wymienione nie muszą być udokumentowane orzeczeniem sądu. Dysponowanie wyrokiem jest nie tylko dowodem, lecz także znaczącym argumentem przemawiającym za zwolnieniem z opłaty, nie zawsze jednak strona jest w stanie taki dowód przedstawić.W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, że sformułowany w oparciu o przepis art. 64 ust. 7 u.p.s. wniosek o zwolnienie z odpłatności nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z okolicznością odbycia kary pozbawienia wolności przez ojca Skarżącej za niealimentację oraz posiadanymi przez organ dokumentami, dotyczącymi odmowy wszczęcia dochodzenia dotyczącego uchylania się od ciążącego z mocy orzeczenia sądowego obowiązku alimentacyjnego, organ I Instancji mając na uwadze sytuację dochodową, rodzinną oraz zdrowotną Skarżącej oraz nie wyrażenie zgody na ujawnienie dochodów partnera, zasadnie odmówił zwolnienia w tym zakresie.Kolegium stwierdziło, że złożony przez Skarżącą wniosek dotyczący zwolnienia w całości z opłaty oparty na treści art. 64 ust. 7 u.p.s. nie może zostać uwzględniony, gdyż nie wykazała ona zgodnie z tym przepisem ważnego orzeczenia potwierdzającego rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego, pozbawieniu władzy rodzicielskiej, czy skazaniu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Żadnego z tych dokumentów Skarżąca nie złożyła, zaś złożony dokument dotyczący nie alimentacji uległ zatarciu. Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe (wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych - art. 106 kodeksu karnego).Ponadto jak wynika z utrwalonego orzecznictwa (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia wyrok z dnia 9 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 672/24) samo spełnienie się jednej z okoliczności określonych w art. 64 u.p.s. nie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania przedmiotowego zwolnienia. Okoliczności wymienione w art. 64 u.p.s. podane zostały jedynie przykładowo i nie stanowią katalogu zamkniętego. Przyjmuje się jednak, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Sam fakt - nawet rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych - nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach, kiedy mowa o rażącym naruszeniu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych, ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy (por. wyrok WSA w Gdańsku 9 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 829/24).Rozpatrując sprawę w aspekcie art. 64a u.p.s. - całkowitego zwolnienia, organ I Instancji prawidłowo zauważył, iż Skarżąca nie złożyła, a organ nie jest w posiadaniu żadnych dokumentów wskazujących, aby ojciec Skarżącej został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad Skarżącą, natomiast dokument złożony przez Skarżącą dotyczący nie alimentacji uległ zatarciu.Kolegium zauważyło, że obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Stąd obowiązkiem organu jest jego dochodzenie od osób zobowiązanych.W ocenie organu odwoławczego organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. W sprawie zostały poddane ocenie wszystkie istotne okoliczności od jakich uzależnione mogło być wydanie zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił przesłanki swojego stanowiska, szczegółowo wskazał, z jakich powodów obciążył strony obowiązkiem poniesienia opłaty za pobyt ojca w DPS i prawidłowo wyliczył wysokość tej opłat, opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów.Kolegium nie dopatrzyło się również naruszeń prawa materialnego bądź procesowego. Organ I instancji wypełnił wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżąca zarzuciła:1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7, art 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak rzetelnego zebrania i oceny materiału dowodowego, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wykazania, że ojciec Skarżącej rażąco naruszał obowiązki rodzinne wobec niej (brak alimentów, uzależnienie od alkoholu, wielokrotne skazania, naruszanie zasad współżycia społecznego),b) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez bezpodstawne zróżnicowanie sytuacji Skarżącej z powodu faktu, że była reprezentowana przez radcę prawnego, co doprowadziło do obniżenia ochrony jej praw,c) art. 77 § 1 i art 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów oraz pomijanie niektórych dowodów bez racjonalnych podstaw poprzez sporządzenie uzasadnienia niewystarczającego, które nie odnosi się do wszystkich podniesionych zarzutów, a jedynie powiela stanowisko organu I instancji,d) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia niewystarczającego, które nie odnosi się do wszystkich podniesionych zarzutów, a jedynie powiela stanowisko organu I instancji.2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.a) art. 61 ust. 2 i art. 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwym ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt w DPS bez uwzględnienia rzeczywistej sytuacji dochodowej i rodzinnej oraz możliwości zarobkowych Skarżącej,b) art. 64 ust. 7 polegające na całkowitym pominięciu przesłanki rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez ojca Skarżącej, która wprost uzasadniała zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia odpłatności.W oparciu o powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie pkt 1 decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że wychowywała się w rodzinie dysfunkcyjnej. Pomimo starań matki była świadkiem wielu gorszących zachowań swojego ojca związanych z nadużywaniem przez niego alkoholu i wywołanej tym agresji. W czasie jej dzieciństwa nie zaznała żadnych pozytywnych odruchów ze strony ojca, nie stworzyła więzi z ojcem, ponieważ się go bała. Ojciec został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w dniu 25 maja 2016 roku, gdy Skarżąca miała 15 lat.Zdaniem Skarżącej organy skupiły się na aspekcie dochodowym Skarżącej z równoczesnym pominięciem okoliczności osobistych i rodzinnych, które również powinny być przedmiotem dowodu i podstawą wydania decyzji. Ojciec Skarżącej nie wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych. Był wielokrotnie karany za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, naruszał zasady współżycia społecznego, nie był obecny w ważnych dla Skarżącej wydarzeniach szkolnych i życiowych, nie poczuwał się do utrzymania rodziny, nigdy sam od siebie nie dał swoim najbliższym żadnych pieniędzy, a spotykając Skarżącą na ulicy udawał, że jej nie zna. Skarżąca widząc ojca czuje strach, ma traumę z okresu dzieciństwa.Dalej Skarżąca podniosła, że organ błędnie przyjął, że Skarżąca odmówiła podania dochodów swojego partnera, podczas gdy organ w ogóle nie skierował do niej żądania przedstawienia tych danych, a Skarżąca nie miała obowiązku ani możliwości znać szczegółowych dochodów ojca dziecka, który nie pozostaje z nią w związku małżeńskim. Ponadto ojciec dziecka na wezwanie organu sam złożył stosowne wyjaśnienia bezpośrednio w toku postępowania administracyjnego. Takie postępowanie organu świadczy o dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów i narusza zasadę prawdy obiektywnej oraz obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowane stanowisko.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje;Sąd uznał, że skarga jest zasadna.W pierwszej kolejności podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekał już w sprawach dotyczących odpłatności za pobyt ojca R. C. w DPS w stosunku do siostry Skarżącej D. C. oraz brata Skarżącej D. C. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w między innymi w wyrokach z dnia 9 grudnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1144/25 oraz z 12 marca 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 1145/25 i przyjmuje je za własne.Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lipca 2025 r. sygn. akt SKO.PS/4110/188/2025 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 11 lutego 2025 r. Nr GOPS.5120.0.3.3.2025 ustalającej wysokość odpłatności skarżącej za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B. we wskazanych w decyzji okresach.Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2024 poz.1283 ze zm. - dalej: u.s.p.). Zgodnie z art. 64 ust. 7 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.Art. 64a u.p.s. stanowi, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Zatem organ może – ale nie musi – zwolnić wnioskodawcę z obowiązku ponoszenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Odmiennie jest w przypadku art. 64a u.p.s.Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się również, że zakres zwolnienia objęty jest uznaniem administracyjnym. Jest to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. Wybór ten nie jest jednak zupełnie dowolny, lecz został ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie. W przypadku uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409-413). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (zob. M. Jaśkowska [w:] Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, Warszawa 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto szereg reguł dotyczących kontroli aktów uznaniowych. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.Sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (zob. wyrok NSA z 25.06.2019 r. I OSK 3578/18).Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że organ nie zwolnił jej w całości z opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 64 ust. 7 u.p.s. Kolegium wskazało, że wniosek ten nie może zostać uwzględniony, ponieważ skarżąca nie wykazała ważnego orzeczenia potwierdzającego rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego, pozbawieniu władzy rodzicielskiej, czy skazaniu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W szczególności skarżąca nie przedłożyła żadnego dokumentu, zaś wyrok skazujący ojca skarżącej za nie płacenie alimentów uległ zatarciu, a w konsekwencji z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe (wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych - art. 106 kodeksu karnego, dalej k.k.).Zdaniem Sądu zgodnie z art. 106 k.k. zatarciu ulega skazanie, a nie sam wyrok. Przepis ten dotyczy wykreślenia wzmianki o skazaniu z Krajowego Rejestru Karnego i tworzy fikcję prawną, zgodnie z którą skazanemu przysługuje status osoby niekaranej. Wyrok skazujący nie przestaje jednak istnieć jako dokument, który może zostać dopuszczony w postępowaniu dowodowym (art. 75 § 1 k.p.a.) na okoliczność stosunku ojca Skarżącej względem własnego dziecka.Celem wprowadzenia art. 64 pkt 7 u.p.s. było przeciwdziałanie sytuacjom, w których osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS byłyby obarczane tym obowiązkiem, pomimo że członek rodziny postępował względem nich w sposób naganny, lekceważący, zaniedbując podstawowe obowiązki rodzinne. Naruszenia w obszarze władzy rodzicielskiej mogą być zarówno aktywne, np. stosowanie przemocy, demoralizacja, zmuszanie do pracy ponad wiek i siły dziecka, głodzenie, jak i pasywne - np. porzucenie dziecka, brak zainteresowania jego wychowaniem, zerwanie kontaktów. Każdy rodzaj naruszeń mający charakter rażący powinien być poddany skrupulatnej ocenie organu prowadzącego postępowanie w sprawie zwolnienia z odpłatności.Skarżąca podnosiła w skardze, że jej ojciec nie wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych. Był wielokrotnie karany za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, naruszał zasady współżycia społecznego, nie poczuwał się do utrzymania rodziny, nigdy sam od siebie nie dał swoim najbliższym żadnych pieniędzy, a spotykając Skarżącą na ulicy udawał, że jej nie zna. Skarżąca widząc ojca czuje strach, ma traumę z okresu dzieciństwa.Podkreślić także należy, że Wójtowi Gminy S. powinna być dobrze znana sytuacja rodzinna Skarżącej, ponieważ decyzją z dnia 1 grudnia 2023 r. znak: GOPS.531.DU.3.2023 odmówił jej ojcu umorzenia zadłużenia względem organu właściwego wierzyciela - Wójta Gminy S. wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: D. C., M. C., S. C. oraz D. C. Wysokość tego zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz swoich dzieci (między innymi skarżącej) wynosiła wówczas 179 200,00 zł."Rozpoznając sprawę ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w stosunku do brata Skarżącej – D. Sąd w uzasadnieniu wyroku (III SA/Kr 1144/25) zasadnie wskazał, że właściwe zrozumienie interesu społecznego nie może sprowadzać się do tak wąskiego ujęcia. Sens omawianego zwolnienia wiąże się z ochroną różnorodnych wartości i trudno jest zrozumieć, dlaczego podejmując się oceny przesłanek warunkujących zastosowanie art. 64 u.p.s. organy nie rozważyły w kategorii interesu społecznego takiej kwestii, jak utrata zaufania do państwa przez obywatela, który zostaje zobowiązany do ponoszenia kosztów opieki nad ojcem, z którym – jak twierdzi Skarżący – nie miał kontaktu z uwagi na to, że ten nie przejawiał zainteresowania swoimi dziećmi, zostawiając je gdy Skarżący miał 4 lata, a przez to nie wykształcił on z nim więzi uczuciowej. Właściwe wyważenie racji powinno zatem uwzględnić możliwość przejęcia przez państwo obowiązku finansowania pobytu ojca Skarżącego w domu pomocy społecznej." Rozważania te są jak najbardziej aktualne w stosunku do Skarżącej, która wprost pisze o tym , że w dzieciństwie nigdy nie mogła liczyć na ojca - wręcz się go bała.Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 75 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przez nieuwzględnienie wniosków złożonych przez stronę, pominięcie wyjaśnień złożonych przez skarżącą oraz dowolną ocenę materiału dowodowego.Ponownie rozpoznając sprawę organy jeszcze raz przeanalizują sytuację materialną skarżącej (zwłaszcza w okresie kiedy organ odmówił Skarżącej zwolnienia z opłat. Nadto oceniając możliwość zastosowania zwolnienia uregulowanego w art. 64 u.p.s. organy w równym stopniu rozważą także racje, które przemawiają za udzieleniem Skarżącej zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS.W tym stanie rzeczy, ponieważ opisane uchybienia dotyczyły decyzji wydanych w obu instancjach postępowania administracyjnego, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 § 1 tej ustawy. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a..