Postanowienie - II SAB/Ke 12/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach - z dnia 26 marca 2026
Teza
Odrzucono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania zażalenia postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE W dniu 12 grudnia 2025 r. do tut. Sądu wpłynęła skargaOdrzucono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania zażalenia postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE W dniu 12 grudnia 2025 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
odrzucono środek zaskarżenia
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
odwołanie od decyzji organu rentowego / I instancja sądowa
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
samorząd terytorialny
ubezpieczenia społeczne
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Przewodniczący
Beata Ziomek
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Odrzucono skargę
UZASADNIENIE
W dniu 12 grudnia 2025 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której zawarto żądanie stwierdzenia bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania w zakresie nierozpoznania:a) odwołania z 20 marca 2025 r. od decyzji ZUS z 13 marca 2025 r., znak: 010070/680/3631326/2024, w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych (800+);b) wniosku o udostępnienie akt sprawy z 16 marca 2025 r.;c) wniosku o nadanie skarżącemu statusu strony w sprawie z 18 kwietnia 2025 r.;d) ponaglenia z 16 kwietnia 2025 r. i oraz zażalenia z 25 maja 2025 r. w sposób wymagany przez przepisy k.p.a.Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania ww. odwołania, wniosków z 16 marca 2025 r. i 18 kwietnia 2025 r., merytorycznego ustosunkowania się do ponaglenia i zażalenia, w terminie 14 dni od doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, zobowiązanie organu do zapewnienia skarżącemu realnej możliwości wglądu w akta sprawy poprzez ich udostępnianie w trzeci lub czwartym tygodniu każdego miesiąca (z uwagi na charakter pracy i ograniczone możliwości stawiennictwa).W uzasadnieniu skarżący podał, że 13 marca 2025 r. otrzymał dwie decyzje ZUS uchylające prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci D. i W. B. oraz zapowiadające ustalenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń do zwrotu. Dotąd nie zapadło żadne merytoryczne rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu świadczeń i nie zapewniono skarżącemu realnego wglądu w akta sprawy. W dniu 20 marca skarżący wniósł odwołanie, 16 marca 2025 r. wniosek o udostępnienie akt sprawy, 16 kwietnia 2025 r. ponaglenie na podstawie art. 37 k.p.a., 18 kwietnia wniosek o uznanie skarżącego za stronę postępowania, 25 maja 2025 r. zażalenie na dalszą bezczynność/przewlekłość organu. Organ co prawda udzielił odpowiedzi na powyższe wystąpienia, jednak miały one charakter lakonicznych, ogólnikowych pism informujących, że "sprawa jest nadal rozpatrywana", ewentualnie odsyłających do profilu PUE ZUS. Zdaniem skarżącego, tego rodzaju odpowiedzi nie realizują obowiązków wynikających z art. 36 k.p.a.Dalej skarżący podał, że 17 września 2025 r. wniósł do WSA w Kielcach, za pośrednictwem ZUS, skargę na bezczynność organu. Dotąd nie otrzymał żadnej informacji, że skarga została przekazana do Sądu. Organ nie usunął też stanu bezczynności. W tej sytuacji zmuszony był wnieść skargę bezpośrednio do Sądu.Jako naruszone przepisy skarżący wskazał w szczególności art. 35, art. 36, art. 37, art. 73, art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz art. 3 § 2 pkt 8 i art. 149 p.p.s.a.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że akta sprawy z wniosku skarżącego były prowadzone w postaci elektronicznej. W uzasadnieniu podał, że skarżący 22 kwietnia 2024 r. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dwójkę swoich dzieci. W dniu 20 grudnia 2024 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze wystąpiła również matka dzieci M. B., dołączając postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 18 listopada 2024 r., sygn. II C 1820/2024, na podstawie których sąd na czas trwania rozwodu udzielił zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych i zobowiązał ojca dzieci do zapłaty alimentów na dzieci płatnych do rąk matki. W dniu 10 stycznia 2025 r. M. B. powiadomiła organ, że dzieci zamieszkują razem z nią i ona sprawuje nad nimi opiekę. W tej sytuacji 13 marca 2025 r. świadczenie wychowawcze zostało przyznane matce dzieci od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025 r., natomiast co do ojca (skarżącego) wydana została decyzja o uchyleniu prawa do świadczenia od 1 grudnia 2024 r.W dniu 20 marca 2025 r. skarżący wniósł odwołanie, a 16 marca 2025 r. i 16 kwietnia 2025 r. wniosek o udostępnienie dokumentacji w sprawie. W odpowiedzi, w piśmie z 17 kwietnia 2025 r. został powiadomiony, że postępowanie w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego prowadzone jest wyłącznie w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym. Wszelkie informacje może uzyskać telefonicznie na infolinii, bezpośrednio w najbliższej jednostce ZUS,, a złożone wnioski prześledzić po zalogowaniu się do swojego profilu PUE.W odpowiedzi na zażalenie z 25 maja 2025 r. skarżący został poinformowany, że postępowanie odwoławcze w jego sprawie nadal się toczy. W dniu 17 września 2025 r. wpłynęła jego skarga na bezczynność, ale błędnie "przypisała się" do odwołania i nie była widoczna na liście skarg do opracowania. Decyzja o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia nie została jeszcze wydana.Zarządzeniem z 16 stycznia 2026 r. Przewodnicząca Wydziału II rozdzieliła skargi M. B. zawarte w jednym piśmie z 11 grudnia 2025 r. Przedmiotem niniejszej sprawy jest zarejestrowana pod sygn. II SAB/Ke 12/26 sprawa ze skargi na bezczynność i przewlekłość w rozpoznaniu zażalenia z 25 maja 2025 r. Została rozpoznana w trybie uproszczonym, gdyż zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:Skarga podlega odrzuceniu.Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi.Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 "p.p.s.a." W myśl tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:1) decyzje administracyjne;2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie,4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii;5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3).Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest zatem dopuszczalna w przypadkach, gdy jej przedmiot mieści się w zakresie wskazanym w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (tzn. w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a), jak również w zakresie wskazanym w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., a więc polega na niewydaniu aktu lub niepodjęciu czynności określonej w tych przepisach, ewentualnie na przewlekłości w tym zakresie. Skarga na bezczynność lub przewlekłość organu jest bowiem pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. Oznacza to, że skarga na bezczynność lub przewlekłość przysługuje tylko w tych sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a) oraz w tych sprawach, w których mogą być podejmowane akty lub czynności określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a także wówczas, gdy odrębna ustawa tak stanowi (art. 3 § 3).W świetle powyższego, skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może dotyczyć wyłącznie sprawy, w której organ administracji publicznej, będąc zobligowanym do wydania decyzji administracyjnej, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, a także postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty, postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, nie załatwia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a. lub prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.W rozpoznawanej sprawie skarżący zarzuca Prezesowi ZUS bezczynność i przewlekłość polegającą na nierozpoznaniu jego zażalenia z 25 maja 2025 r. W piśmie tym skarżący wniósł o zobowiązanie właściwej jednostki ZUS do formalnego rozpoznania jego wniosków z 16 marca 2025 r. i 18 kwietnia 2025 r., potwierdzenie jego statusu jako strony, udostępnienie akt sprawy zgodnie z jego wnioskami, potwierdzenie przyjęcia i rozpoznania jego odwołania z 20 marca 2025 r. i wskazanie dalszego biegu sprawy oraz konkretnego terminu jej załatwienia. W tym miejscu należy wyjaśnić, że Kodeks postępowania administracyjnego nie zna instytucji zażalenia na bezczynność organu administracji publicznej. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Stosownie do § 3 art. 37 k.p.a. ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Organ rozpatrując ponaglenie wydaje postanowienie (art. 37 § 6 k.p.a.), na które nie służy zażalenie (art. 141 § 1 k.p.a.).Skarżący w sprawie dotyczącej jego odwołania od decyzji ZUS z 13 marca 2025 r. wniósł 16 kwietnia 2025 r. ponaglenie, którego nierozpoznanie również objął skargą na bezczynność i przewlekłość. Tutejszy Sąd odrzucając tę skargę postanowieniem z 27 lutego 2026 r., sygn. II SAB/Ke 11/26, wyjaśnił, że ponaglenie jest w istocie podaniem o rozpatrzenie przez właściwy organ administracji publicznej kwestii bezczynności lub przewlekłości postępowania danego organu administracji publicznej (zwykle organu niższego stopnia). Przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości zaskarżenia postanowienia wydawanego przez organ, do którego wniesiono ponaglenie. Skoro zaś prawodawca nie przewidział możliwości wnoszenia zażalenia czy innego środka zaskarżenia na tego typu rozstrzygnięcie, to w świetle cytowanego wyżej art. 3 § 2 p.p.s.a., nie przysługuje na nie również skarga do sądu administracyjnego.W świetle powyższego, tym bardziej skarga na bezczynność i przewlekłość nie przysługuje w sprawie zażalenia, które w ogóle nie jest przewidziane w k.p.a. jako środek zwalczania bezczynności organu. Wniesiona skarga na bezczynność i przewlekłość w sprawie rozpoznania zażalenia nie dotyczy więc sytuacji, w której organ zobowiązany był do wydania decyzji, postanowienia lub do dokonania określonej czynności kształtującej prawa i obowiązki skarżącego, i z tego ustawowego obowiązku nie wywiązał się w określonym terminie. W konsekwencji, w ocenie Sądu zakres przedmiotowy skargi nie podlega kognicji sądów administracyjnych.Podsumowując, brak właściwości sądu administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy skarga m.in. dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, LEX nr 420218). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skoro stronie nie przysługuje zażalenie na bezczynność organu, to również skarga dotycząca bezczynności w zakresie rozpoznania tego zażalenia jest niedopuszczalna.W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skarga podlega odrzuceniu, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, orzekł jak w postanowieniu.., zgodnie z którym skarga podlega odrzuceniu, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, orzekł jak w postanowieniu.