Wyrok - II SA/Sz 960/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 listopada 2025 r. nr 010070/680/3470679/2025 postępowanie 541031165 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZakładuUchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 listopada 2025 r. nr 010070/680/3470679/2025 postępowanie 541031165 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Przewodniczący
Krzysztof Szydłowski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzjąz 6 listopada 2025 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako: "Prezes ZUS"), po rozpatrzeniu sprawy na skutek złożonego odwołania P. B. (dalej m.in.: "skarżący", "wnioskodawca"),na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ I instancji" "ZUS") z 30 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko za okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.Organ I instancji odmawiając wnioskowanego świadczenia wskazał, że z pisma z 29 stycznia 2025 r. przekazanego przez Wojewodę Z. wynika, że wniosek został złożony w instytucji zagranicznej i prawo do świadczenia powinno być ustalone w okresie od 1 czerwca 2022 r. Skarżący został wezwany do złożenia wniosku w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zostało odebrane 31 stycznia 2025 r. Wniosek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych został wysłany po wyznaczonym terminie tzn. 27 marca 2025 r.W złożonym odwołaniu wnioskodawca wskazał, że w związku z niejasnymi instrukcjami gdzie i jak powinien złożyć wniosek od wojewody, który dostał 31 stycznia 2025 r. po wypełnieniu wysłał go do ZUS 4 lutego 2025 r. jako załączniki do wcześniejszego wniosku o świadczenie wsteczne, na co otrzymał stosowne potwierdzenie.Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Prezes ZUS w uzasadnieniu wydanej decyzji wskazał na przepisy art. 21 ust. 3 oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm., dalej: "ustawa", "u.p.p.w.d.") i wyjaśnił, że aby otrzymać świadczenie wychowawcze na cały okres świadczeniowy, wniosek należy złożyć w terminie od 1 lutego do 30 czerwca danego roku.Dalej organ odwoławczy podał, że w zakresie wniosków o świadczenia wychowawcze zadania wynikające z unijnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego realizuje wojewoda. Unijnym przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podlegają osoby, które pracują albo mieszkają w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub EFTA albo członkowie ich rodziny pracują lub mieszkają w tych państwach. Wojewoda przeprowadzi postępowanie z odpowiednią instytucją zabezpieczenia społecznego państwa UE/EFTA i w przypadku ustalenia, że inne państwo UE/EFTA jest państwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo do ustalenia świadczeń rodzinnych, przekazałby wniosek odwołującego się do instytucji tego państwa w celu jego rozpatrzenia.Organ II instancji wywiódł, że na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981, dalej: "ustawa zmieniająca") w sprawach świadczenia wychowawczego, które nie jest realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w których wnioski o ustalenie prawa do tych świadczeń zostały złożone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (1 stycznia 2022 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Stąd wynika, że do wniosków złożonych po 31 grudnia 2021 r. stosuje się przepisy po nowelizacji. Na podstawie art. 10 u.p.p.w.d. postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten w aktualnym brzmieniu wszedł w życie od 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy zmieniającej.Organ odwoławczy ustalił, na podstawie posiadanej dokumentacji, że 27 marca 2025 r. wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres 2022/2023, w którym zaznaczył, że składającemu wniosek albo drugiemu rodzicowi przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, wskazując kraj Niemcy oraz zaznaczając, że ani wnioskodawca, ani drugi rodzic dziecka nie pracuje, ani nie pobiera świadczenia za granicą. Ponadto odwołujący się zaznaczył, że składa wniosek po zakończeniu okresu świadczeniowego, ponieważ ubiega się o świadczenie z powodu złożenia wniosku w instytucji państwa UE/EFTA i otrzymania z urzędu wojewódzkiego informacji o konieczności złożenia wniosku do ZUS. Prezes ZUS ustalił, że jako datę złożenia wniosku w instytucji zagranicznej wnioskodawca podał 4 lutego 2025 r.Orzekający organ ustalił, że w aktach sprawy znajdują się:- pismo Wojewody Z. z 29 stycznia 2025 r. znak KS-3.947. 55.2025.SW.MPi/1 adresowane do wnioskodawcy, wzywające do złożenia wnioskuo ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023 oraz okres świadczeniowy 2023/2024 drogą elektroniczną do ZUS,- elektroniczne potwierdzenie odbioru na adres: P. B., [...], [...] pisma przesłanego przez nadawcę: Zachodniopomorski Urząd Wojewódzkiw [...], 70- 502 S. potwierdzające doręczenie przesyłki 31 stycznia 2025 r.Organ II instancji stwierdził, że wniosek odwołującego się z 27 marca 2025 r.o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 nie mógł zostać potraktowany jako wniosek złożony po zakończeniu okresu świadczeniowegoz powodu złożenia wniosku w instytucji państwa UE/EFTA i otrzymania z urzędu wojewódzkiego informacji o konieczności złożenia wniosku do ZUS, ponieważ wniosek ten wnioskodawca złożył po upływie wyznaczonego w wezwaniu Wojewody Z. 14-dniowego terminu na złożenie wniosku do ZUS.Organ ten skonkludował, że z powyższego względu ZUS 30 kwietnia 2025 r. wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego ponieważ wniosek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych został złożony po wyznaczonym w wezwaniu z 29 stycznia 2025 r. terminie.Dalej organ odwoławczy ustalił w oparciu o dane w systemie informatycznym, który wspomaga obsługę świadczeń dla rodzin, że 4 lutego 2025 r. wnioskodawca złożył pismo Wojewody Z. z 29 stycznia 2025 r. oraz oświadczenie dotyczące wspólnego gospodarstwa domowego, złożone do Z. Urzędu Wojewódzkiego. Ponadto organ ten podał, że we wniosku z dnia 27 marca 2025 r. wnioskodawca zaznaczył, że 4 lutego 2025 r. złożył wniosek o świadczenie w instytucji niemieckiej. Wśród pism złożonych 4 lutego 2025 r. brak było wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto organ ten stwierdził w systemie informatycznym ZUS brak innych pism odwołującego się złożonych do ZUS w tym dniu.Dalej organ odwoławczy wywiódł, że z przepisów art. 16 ust. 8 i art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika, że 14-dniowy termin, wyznaczony w wezwaniu z 29 stycznia 2025 r. Wojewody Z. na złożenie wniosku, jest terminem określonym w ww. ustawie. Ponieważ 14-dniowy termin na zgłoszenie wniosku określony ww. ustawą ma charakter materialno-prawny, nie może być przez organ zmieniony, przedłużony lub przywrócony zarówno przez organ rozpatrujący wniosek strony w I instancji, jak i przez Prezesa ZUS. Organ nie dysponuje tym terminem, lecz wynika on z ustawy i jest to wiążące dla ZUS.Prezes ZUS stwierdził, że organem, który mógłby przywrócić termin na złożenie wniosku nie jest ZUS, lecz organ, który ten termin wyznaczył tzn. Wojewoda Zachodniopomorski. Jednakże do wniosku z dnia 27 marca 2025 r. o świadczenie wychowawcze, złożonego po 6 tygodniach od upływu wyznaczonego terminu,wnioskodawca nie załączył pisma od Wojewody Z. przywracającego termin na złożenie wniosku do ZUS.W skardze złożonej do sądu administracyjnego P. B. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:- art. 7. art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznegoi nieuwzględnienie wyjaśnień skarżącego;- art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez zaniechanie pisemnego wezwania do poprawienia lub uzupełnienia wniosku, mimo że skarżący zwrócił się do organu z pytaniemo prawidłowość jego złożenia.Mając za podstawę wyżej opisane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji orazo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o rozstrzygnięcie sprawyw postępowaniu uproszczonym.W uzasadnieniu skargi wnoszący ją argumentował, że przez cały czas był przekonany, że sprawa dotyczy jednego, pierwotnie złożonego wniosku. Wynikało toz jego sytuacji osobistej oraz charakteru pracy. Jako kierowca ma nienormowany czas pracy, w związku z czym wszystkie formalności stara się w miarę możliwości załatwiać w krótkich wolnych chwilach. Nie zawsze ma stabilny dostęp do Internetu, a system PUE ZUS jest dla niego złożony i mało intuicyjny, co dodatkowo utrudniało mu orientowanie się w przebiegu sprawy.Szczegółowo opisując czynności udokumentowane załącznikami do skargi, obrazujące wymianę korespondencji z ZUS, skarżący wskazał m.in., że 4 lutego 2025 r. do wniosku o świadczenie wychowawcze złożonego do ZUS 7 listopada 2024 r. załączył dodatkowo pismo adresowane do Wojewody stanowiące oświadczenie dot. wspólnego gospodarstwa domowego i oświadczenie z art. 75 § 2 k.p.a. i wysłał je do ZUS. Monitował też m.in. w zapytaniu do ZUS z 6 lutego 2025 r., czy tak wysłane dokumenty są widoczne, czy też musi złożyć nowy wniosek.Skarżący zarzucił organowi, że nie otrzymał wezwania w trybie art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. ani pocztą, ani poprzez PUE ZUS. Również wtedy, gdy samodzielnie dopytał organ, czy złożony przeze niego wniosek jest prawidłowy, nie uzyskał żadnej odpowiedzi. Wobec całkowitego braku wyjaśnień ze strony ZUS uznał, że powinien ponownie złożyć wniosek, ponieważ nie wiedział, na jakim etapie znajduje się sprawa ani jakie czynności są od niego wymagane.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentującjak dotychczas.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:Zaskarżona decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie sądu uchybienia te uzasadniają uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.Organ ustalił, że w dniu 4 lutego 2025 r. w systemie teleinformatycznym PUE ZUS odnotowano pismo Wojewoda Zachodniopomorski z dnia 29 stycznia 2025 r. oraz oświadczenie dotyczące wspólnego gospodarstwa domowego. Organ wskazał jednak, że brak było formalnego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skierowanego do Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Na tej podstawie przyjął, że termin do złożenia wniosku został przekroczony, co skutkowało odmową przyznania świadczenia.Sąd podkreśla, że organ, powołując się na zapis w systemie teleinformatycznym, dokonał ustaleń w sposób wyłącznie formalny, nie wyjaśniając znaczenia czynności faktycznie wykonanych przez stronę w dniu 4 lutego 2025 r. Nie oceniono, czy treść złożonych dokumentów oraz ich kontekst mogły zostać uznane za realizację obowiązku wynikającego z wezwania z dnia 31 stycznia 2025 r. W konsekwencji ustalenia organu nie odzwierciedlają pełnego stanu faktycznego i ograniczają ocenę aktywności strony do wymiaru formalnego.W toku postępowania strona skarżąca przedłożyła dowód w postaci zrzutu ekranu z systemu PUE ZUS, wskazującego, że w dniu 6 lutego 2025 r. wysłała wiadomość zawierającą wniosek dotyczący świadczenia wychowawczego. Organ w zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę nie odniósł się do treści tej wiadomości, nie ustalił jej znaczenia ani skuteczności jako czynności procesowej. Brak zajęcia stanowiska wobec przedstawionego dowodu stanowi naruszenie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego wynikającego z art. 77 § 1 KPA oraz narusza zasadę rzetelnego prowadzenia postępowania, gdyż uniemożliwia ocenę, czy czynność dokonana przez stronę mogła zostać potraktowana jako zachowanie terminu przewidzianego w wezwaniu.Ponadto organ naruszył art. 80 KPA, dokonując oceny materiału dowodowego w sposób niepełny. Ocena ograniczyła się do stwierdzenia braku konkretnego dokumentu w systemie, bez uwzględnienia całokształtu aktywności strony i znaczenia faktycznie złożonych dokumentów dla zachowania terminu. Nie stwierdzono również, czy dokumenty te mogły zostać potraktowane funkcjonalnie jako realizacja obowiązku wynikającego z wezwania.Organ naruszył także art. 107 § 3 KPA, sporządzając uzasadnienie decyzji w sposób niewystarczający. W uzasadnieniu nie przedstawiono pełnego toku rozumowania prowadzącego do wniosku, że czynności faktycznie dokonane przez stronę w terminie nie mogły zostać uznane za zachowanie terminu. Brak wyjaśnienia tej kwestii uniemożliwia skuteczną kontrolę sądową i weryfikację prawidłowości ustaleń faktycznych.W świetle powyższego Sąd stwierdza, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób formalny i niepełny, bez wyczerpującego ustalenia rzeczywistego przebiegu czynności podejmowanych przez stronę. W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, w których odmowa opiera się wyłącznie na przekroczeniu terminu, każde nieusunięte wątpliwości co do charakteru czynności strony mają bezpośredni wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Skoro bezsporne jest, że strona w terminie podejmowała działania związane z prowadzonym postępowaniem, odmowa świadczenia wyłącznie z powodu formalnego braku dokumentu wymagała szczególnie starannego wyjaśnienia, którego organ nie dopełnił.W niniejszej sprawie oceniane świadczenie wychowawcze przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Organ, wydając decyzję odmowną, wskazał na rzekome przekroczenie terminu wynikającego z wezwania wojewody, co miało stanowić podstawę odmowy świadczenia. W ocenie sądu podstawy materialne rozstrzygnięcia pozostają niezmienne – to właśnie ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci określa prawo do świadczenia oraz obowiązki wnioskodawcy. Nawet przy uwzględnieniu szczególnego charakteru postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, organ zobowiązany jest do wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego i rozpatrzenia wszystkich dowodów przedstawionych przez stronę, w tym dokumentów przesłanych drogą elektroniczną w terminie przewidzianym ustawą. Brak odniesienia się do takich czynności strony prowadzi do niepełnego rozpoznania sprawy i narusza zasady rzetelnego postępowania administracyjnego.Z tych względów rozstrzygnięcia organu pierwszej i drugiej instancji należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, z obowiązkiem dokonania pełnej oceny znaczenia czynności faktycznie podjętych przez stronę w terminie, w tym dokumentów złożonych w dniu 4 lutego 2025 r.Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak sentencji., sporządzając uzasadnienie decyzji w sposób niewystarczający. W uzasadnieniu nie przedstawiono pełnego toku rozumowania prowadzącego do wniosku, że czynności faktycznie dokonane przez stronę w terminie nie mogły zostać uznane za zachowanie terminu. Brak wyjaśnienia tej kwestii uniemożliwia skuteczną kontrolę sądową i weryfikację prawidłowości ustaleń faktycznych.W świetle powyższego Sąd stwierdza, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób formalny i niepełny, bez wyczerpującego ustalenia rzeczywistego przebiegu czynności podejmowanych przez stronę. W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, w których odmowa opiera się wyłącznie na przekroczeniu terminu, każde nieusunięte wątpliwości co do charakteru czynności strony mają bezpośredni wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Skoro bezsporne jest, że strona w terminie podejmowała działania związane z prowadzonym postępowaniem, odmowa świadczenia wyłącznie z powodu formalnego braku dokumentu wymagała szczególnie starannego wyjaśnienia, którego organ nie dopełnił.W niniejszej sprawie oceniane świadczenie wychowawcze przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Organ, wydając decyzję odmowną, wskazał na rzekome przekroczenie terminu wynikającego z wezwania wojewody, co miało stanowić podstawę odmowy świadczenia. W ocenie sądu podstawy materialne rozstrzygnięcia pozostają niezmienne – to właśnie ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci określa prawo do świadczenia oraz obowiązki wnioskodawcy. Nawet przy uwzględnieniu szczególnego charakteru postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, organ zobowiązany jest do wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego i rozpatrzenia wszystkich dowodów przedstawionych przez stronę, w tym dokumentów przesłanych drogą elektroniczną w terminie przewidzianym ustawą. Brak odniesienia się do takich czynności strony prowadzi do niepełnego rozpoznania sprawy i narusza zasady rzetelnego postępowania administracyjnego.Z tych względów rozstrzygnięcia organu pierwszej i drugiej instancji należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, z obowiązkiem dokonania pełnej oceny znaczenia czynności faktycznie podjętych przez stronę w terminie, w tym dokumentów złożonych w dniu 4 lutego 2025 r.Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak sentencji.