Wyrok - II SA/Lu 18/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2025 r., znak: [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerUchylono decyzję I i II instancji. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2025 r., znak: [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czer
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
przedstawiciel ustawowy dziecka
osoba uprawniona do alimentów
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Przewodniczący
Bartłomiej Pastucha.
Podstawa prawna
art. 128
krio
art. 129
krio
art. 132
krio
art. 107
kpa
art. 11
kpa
art. 80
kpa
art. 79
akpa
art. 6
kpa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] listopada 2025 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji) - po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej jako: skarżąca, strona) od decyzji Prezydenta Miasta L. (dalej jako: Prezydent, organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2025 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz odmowy zwolnienia z ustalonej odpłatności - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, aktualny t.j. – Dz. U z 2025 r. poz. 1691, dalej jako: k.p.a.) oraz art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 2d, art. 64 pkt 2 i 4 oraz art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283, aktualny t.j. – Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm., dalej jako: u.p.s.), uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz orzekło co do istoty sprawy, ustalając skarżącej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej oraz udzielając częściowego zwolnienia z ustalonej odpłatności.W zaskarżonej decyzji Kolegium podało następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:Decyzją z dnia 9 grudnia 2024 r. organ I instancji ustalił skarżącej wysokość odpłatności za pobyt J. P. (babki skarżącej) w P. D. P. S. D. L.-C. w L. (dalej także jako: DPS) oraz odmówił zwolnienia z ponoszenia ustalonej odpłatności. W wyniku zaskarżenia powyższej decyzji przez stronę, Kolegium decyzją z dnia [...] lutego 2025 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] maja 2023 r., ustalił A. S. wysokość odpłatności za pobyt J. P. w DPS w wysokości:a) [...] zł za okres od dnia 5 stycznia 2023 do dnia 31 stycznia 2023 r.,b) [...] zł za okres od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r.,c) [...] zł za okres od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r.,d) [...] zł miesięcznie za okres od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r.,e) [...] zł za okres od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r.,f) [...] zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r.,g) [...] zł miesięcznie od dnia 1 marca 2025 r. (pkt 1 decyzji).Ponadto w punkcie 2 decyzji organ I instancji odmówił zwolnienia strony z ponoszenia ustalonej odpłatności. W punkcie 3 wskazał, że należność, o której mowa w pkt 1 lit. g, od dnia 1 czerwca 2025 r. strona winna uiszczać na wskazany rachunek bankowy jednostki budżetowej gminy L., tj. P. D. P. S. D. L.-C. w L., do ostatniego dnia danego miesiąca, za który przypada należność. Z kolei w punkcie 4 orzekł, że należność za okres od dnia 5 stycznia 2023 r. do dnia 31 maja 2025 r. w łącznej wysokości [...] zł winna zostać uiszczona na powyższy rachunek bankowy w terminie do dnia 31 grudnia 2026 r.W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strona dysponuje stałym miesięcznym dochodem, którego wysokość pozwala jej wnosić opłatę za pobyt babki w DPS w wysokości ustalonej przedmiotową decyzją. W ocenie organu I instancji, sytuacja dochodowa oraz życiowa strony nie uzasadnia zastosowania zwolnienia z odpłatności, o którym mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s.W dniu [...] czerwca 2025 r. J. P. zmarła.W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta z dnia [...] czerwca 2025 r., Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 listopada 2025 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości (punkt 1 decyzji) oraz ustaliło skarżącej wysokość odpłatności za pobyt J. P. w DPS w wysokości:a) [...] zł za okres od dnia 5 stycznia 2023 do dnia 31 stycznia 2023 r.,b) [...] zł za okres od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r.,c) [...] zł za okres od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r.,d) [...] zł miesięcznie za okres od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r.,e) [...] zł za okres od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r.,f) [...] zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r.,g) [...] zł miesięcznie od dnia 1 marca 2025 r. do dnia 30 czerwca 2025 r. (pkt 2 decyzji).W punkcie 3 decyzji organ odwoławczy udzielił skarżącej częściowego zwolnienia z ponoszenia powyższej odpłatności – w wysokości 50 % ustalonych opłat. Jednocześnie wskazał, że opłaty po zastosowaniu zwolnienia wynoszą:a) [...] zł za okres od dnia 5 stycznia 2023 do dnia 31 stycznia 2023 r.,b) [...] zł za okres od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r.,c) [...] zł za okres od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r.,d) [...] zł miesięcznie za okres od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r.,e) [...] zł za okres od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r.,f) [...] zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r.,g) [...] zł miesięcznie od dnia 1 marca 2025 r. do dnia 30 czerwca 2025 r.W punkcie 4 Kolegium orzekło, że należność w łącznej wysokości [...] zł winna zostać uiszczona w terminie do dnia 31 grudnia 2026 r. na wskazany rachunek bankowy jednostki budżetowej Gminy L., tj. P. D. P. S. D. L.-C. w L..Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji przytoczył treść art. 60 ust. 1 i 2 oraz art. 61 ust. 1 u.p.s., a następnie wskazał, że J. P. przebywała do dnia śmierci w P. D. P. S. D. L.-C. w L., gdzie miesięczny koszt utrzymania mieszkańca wynosi: [...] zł miesięcznie do dnia 28 lutego 2023 r.; [...] zł miesięcznie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r.; [...] zł miesięcznie od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. oraz 7.730 miesięcznie od dnia 1 marca 2025 r. Organ I instancji ustalił odpłatność J. P. w wysokości 70,00 % osiąganego dochodu, tj. w kwocie: [...] zł w okresie od dnia 5 stycznia 2023 r. do dnia 31 stycznia 2023 r.; [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r.; [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 kwietnia 2023- r. do dnia 31 marca 2024 r. oraz [...] zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. Odpłatność ponoszona przez J. P. z tytułu pobytu w DPS nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce, zatem organ wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Skarżąca jest wnuczką umieszczonej w DPS J. P., a zatem - w ocenie Kolegium - na podstawie przywołanych przepisów jest osobą obowiązaną do wnoszenia opiaty. Do partycypowania w kosztach pobytu J. P. w DPS zobowiązanych jest łącznie dwoje dzieci i troje wnucząt.Organ odwoławczy wskazał, że strona nie wyraziła zgody na zawarcie umowy dotyczącej wysokości ponoszonej przez nią odpłatności za pobyt babki w DPS (k. 49). Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Konieczne było zatem ustalenie sytuacji dochodowej strony. W tym zakresie ustalono, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w wysokości: [...] zł w grudniu 2022 r., [...] zł w styczniu 2023 r., [...] zł w luty 2023 r., [...] zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r., [...] zł w maju 2023 r., [...] zł w czerwcu 2023 r., [...] zł w lipcu 2023 r., [...] zł w sierpniu 2023 r., [...] zł we wrześniu 2023 r., [...] zł w październiku 2023 r., [...] zł w listopadzie 2023 r., 4.267,72 w okresie grudniu 2023 r., [...] zł w styczniu 2024 r. oraz 4.072,28 21 w lutym 2024 r., [...] zł marcu 2024 r. [...] zł w kwietniu 2024 r., [...] zł w okresie od dnia 01 maja 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r., [...] zł w czerwcu 2024 r., [...] zł w lipcu 2024 r., [...] zł w sierpniu 2024 r., [...] zł we wrześniu 2024 r., [...] zł w październiku 2024 r., [...] zł w listopadzie 2024 r., [...] zł w grudniu 2024 r.; [...] zł w stycznia 2025 r., [...] zł w okresie od dnia 01 lutego 2025 r. do dnia 28 lutego lutym 2025 r., [...] zł miesięcznie od 1 stycznia 2025 r.Kolegium stwierdziło, że dochód strony spełnia przesłanki z art. 61 ust. 2 pkt. 2b u.p.s., gdyż jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą.Natomiast odnosząc się do stanowiska organu I instancji, wedle którego strona kwalifikuje się do ponoszenia "pełnej odpłatności przypadającej na nią", organ odwoławczy podniósł, że oceniając "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., organ powinien mieć na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty z art. 64 u.p.s. Wyliczona różnica między dochodem strony a ustalonym kryterium dochodowym nie powinna być automatycznie ani przyjmowana za wysokość przedmiotowej opłaty ani też uznawana za kwotę, którą osoba zobowiązana faktycznie dysponuje i realnie może przeznaczyć na pokrycie kosztów pobytu mieszkańca DPS.W ocenie organu odwoławczego, nie można zgodzić się ze stwierdzeniem organu I instancji, iż dochody uzyskiwane przez stronę są relatywnie wysokie, albowiem są one niższe niż średnie miesięczne wynagrodzenie. Niezasadnie też nie uwzględniono sytuacji osobistej skarżącej, która choruje, a nadto opiekuje się chorą onkologicznie matką. Kolegium wskazało, że średnie miesięczne koszty utrzymania strony wynoszą [...] zł, a do jej dyspozycji (po opłaceniu rachunków i innych opłat) pozostaje [...] zł. Oceniając zdolności skarżącej do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem jej babki w DPS organ II instancji uznał, że zasadne jest ustalenie wysokości odpłatności na poziomie 50% opłaty. W ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonych dowodów nie ma natomiast możliwości uwzględnienia wniosku strony o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty.Strona, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:1) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 128, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów i wniosków odwołania, w szczególności dotyczących postępowania dowodowego (błędne ustalenie kręgu zobowiązanych, przyjęcie, że strona odmówiła zawarcia umowy, stosowanie prawa powielaczowego, oparcie się na niezgromadzonych w aktach dowodowych, gołosłowne ustalenia faktyczne), postępowania administracyjnego (prowadzenie postępowania pomimo niezawiadomienia strony o jego wszczęciu, niepoinformowanie strony o niewystarczających, zdaniem organu, dowodach), jak i prawa materialnego (wsteczne ustalenie odpłatności, prowadzenie postępowania pomimo śmierci osoby umieszczonej w DPS, co skutkować musiało wprowadzeniu nieznanej u.p.s. instytucji zwrotu kosztów);2) art. 107 § 3 k.p.a. oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.) poprzez szczątkowe uzasadnienie decyzji administracyjnej uznaniowej niepozwalające na ustalenie podstawowych faktów: jaki dochód uzyskiwała skarżąca, jakie miała wydatki, dlaczego uznano jej wniosek o zwolnienie z kosztów jedynie w części, dlaczego nie umorzono postępowania pomimo śmierci strony, dlaczego odmówiono zasadności zarzutom;3) art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię, art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię, niezastosowanie i uznanie, że możliwe jest nałożenie obowiązku zapłaty za pobyt wstępnej w DPS na stronę, która nie uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym dotyczącym umieszczenia, a o możliwym obowiązku powzięła wiedzę dopiero z doręczonej decyzji administracyjnej. Naliczenie stronie ponad [...] zł "długu" wstecznie za 3 lata skutkuje niemożliwością utrzymania się, nawet przy założeniu poziomu wydatków policzonych przez organ, albowiem spłata bieżących należności oraz "zadłużenie" zmusi skarżącą do zaciągania dalszych zobowiązań, co pozostaje w jawnej sprzeczności z ideą pozostawienia stronie środków do życia, przewidzianą w u.p.s.;4) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., polegające na wyprowadzeniu wniosków dotyczących liczby zobowiązanych ("dwoje dzieci, troje wnucząt") bez jakiegokolwiek odniesienia się do dowodów, a nadto błędnie (zmarła posiadała też prawnuki). Strona może się jedynie domyślać, że organ II instancji czyni ustalenia na podstawie dowodów nieznajdujących się w aktach sprawy, lecz ujawnionych w innych postępowaniach (postępowaniu?) administracyjnych, do których strona nie ma dostępu, a w konsekwencji błędne ustalenie kręgu zobowiązanych;5) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów, uznanie, iż złożone dowody nie pozwalają na przyznanie skarżącej pełnego zwolnienia z odpłatności za pobyt babki w DPS;6) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprowadzenie przez organ II instancji jakiegokolwiek postępowania dowodowego, pomimo zarzutów, że zarówno krąg zobowiązanych jak i sposób ustalenia wydatków stron narusza reguły postępowania;7) art. 79a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie tj. niepoinformowanie strony, która wnosiła o zwolnienie z opłaty za pobyt babki w DPS, o zależnym od strony niespełnieniu przesłanek tego zwolnienia, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;8) art. 6 k.p.a. poprzez używanie, w zakresie katalogu wydatków stron, w postępowaniu prowadzonym administracyjnym, druków akcydensowych nie wynikających z przepisów, a mających co najwyżej charakter tzw. prawa powielaczowego, co spowodowało niewykazanie wszystkich istotnych wydatków strony;9) art. 107 ust. 5b u.p.s. poprzez ustalenie sytuacji dochodowej strony, na podstawie formularzy (opisanych powyżej druków akcydensowych) nieznajdujących źródła w ww. przepisie, ani wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 107 ust. 6 u.p.s. rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego i załącznikach do niego, czego dodatkowo strona musi się domyślać, albowiem z uzasadnienia nie wynikają jakiekolwiek twierdzenia o wysokości dochodów i wydatków;10) art. 61 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak formalnego wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności skarżącej za pobyt babki w DPS. Postępowanie zostało wszczęte dopiero po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez Kolegium;11) art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i nieustalenie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt J. P. w DPS oraz prowadzenie postępowania dowodowego wyłącznie w stosunku do strony. Zgodnie z ww. przepisem opłaty te wnoszą małżonek i zstępni przed wstępnymi. Małżonek zmarłej J. P. nie żyje, stąd istotne stało się ustalenie katalogu zstępnych. Tymczasem organ, sprzecznie z ustaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, arbitralnie "wybrał sobie" skarżącą i błędnie oraz niehumanitarnie od niej próbował się domagać realizacji całego obowiązku.W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego.W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.Skarżąca, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej pełnomocnikowi zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zgłosiła żądania przeprowadzenia rozprawy.W związku z powyższym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.).Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Na wstępie podkreślić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Naruszenie to wynika z wadliwego ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt J. P. w P. D. P. S. D. L.-C. w L. oraz nałożenia na skarżącą opłaty z tego tytułu pomimo braku wykazania, że obowiązek ten po stronie skarżącej zaistniał. Kwestią wtórną pozostaje w tym wypadku spór co do zasadności zwolnienia skarżącej z nałożonej na nią opłaty jedynie w wymiarze 50% wysokości ustalonej odpłatności.Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Z rozbudowanych regulacji zawartych w art. 61 u.p.s. wynika natomiast, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym wskazane osoby oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Górną granicą opłaty ponoszonej przez mieszkańca gminy jest 70% jego dochodu. W przypadku małżonka, zstępnych oraz zstępnych, ponoszą oni opłatę ustaloną w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., przy czym ustawodawca wprowadza pewne ograniczenia samego obowiązku i jego zakresu, determinowane dochodem osoby zobowiązanej i wielokrotnością kryterium dochodowego (ust. 2). Z kolei w przypadku odmowy przez małżonka lub krewnego zobowiązanego do ponoszenia opłaty zawarcia umowy, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).Krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej, został zatem jednoznacznie określony w art. 61 ust. 1 u.p.s. i ma charakter zamknięty. Z przepisu tego wynika jednocześnie kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. W pierwszej kolejności zobowiązany do ponoszenia opłaty jest mieszkaniec domu pomocy społecznej, którego odpłatność nie może jednak przekraczać 70% wysokości jego dochodu. Jeżeli odpłatność ponoszona przez mieszkańca nie pokrywa w całości kosztów jego pobytu w domu pomocy społecznej, wówczas obowiązek partycypowania w tych kosztach przechodzi kolejno na małżonka, zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Podkreślić w tym miejscu należy, że wbrew przekonaniu skarżącej ustalenie odpłatności tych osób pozostaje aktualne również po śmierci mieszkańca domu pomocy społecznej, jeżeli koszty jego pobytu w tej placówce nie zostały w całości zaspokojone z jego dochodu. Wówczas przedmiotem postepowania prowadzonego wobec tej grupy zobowiązanych pozostaje ustalenie opłaty za okres pobytu małżonka lub krewnego w domu pomocy społecznej.W orzecznictwie wskazuje się, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej ma wyraźnie alimentacyjny charakter, co determinuje sposób wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zakresie, w jakim reguluje on kolejność ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Mimo więc braku wyraźnego odwołania w ustawie do regulacji ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 236, dalej jako: k.r.o.), przy wykładni przepisów u.p.s. możliwe i zasadne jest sięgnięcie do rozwiązań zawartych w k.r.o. (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, opubl. ONSAiWSA 2018/5/77; wyroki NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1109/20 i I OSK 1162/20).I tak, zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalej w art. 129 § 1 i 2 k.r.o. sprecyzowano, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, natomiast krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Wreszcie, w art. 132 k.r.o. wskazano, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.Zarówno więc w k.r.o., jak i powołanym art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przewidziano, że obowiązek alimentacyjny - w tym wypadku związany z ponoszeniem opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej - obciąża w pierwszej kolejności małżonka, a dopiero w następnej kolejności zstępnych przed wstępnymi. Omawiany obowiązek nie powstaje zatem równocześnie po stronie osób wymienionych w ww. przepisie, ale w określonej w nim kolejności (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09) Przy czym, obowiązek osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi w całości albo w części (por. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 850/24; z dnia 27 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1133/25,). Oznacza to, że w pierwszej kolejności zobowiązanymi do ponoszenia opłat są zstępni w tym samym, najbliższym stopniu, przed zstępnymi w dalszym stopniu. Zatem w pierwszej kolejności do ponoszenia opłat za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej zobowiązane są jego dzieci. Dopiero w sytuacji, gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie ponieść, uwzględniając stosowne uregulowania w tym zakresie, pełnej wysokości opłat, to można dochodzić w pozostałym zakresie opłat od zobowiązanych w dalszym stopniu, tj. wnuków (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 3029/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 21/25; wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 759/18; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2026 r., sygn. akt Ii SA/Gd 733/25).Równocześnie należy mieć na uwadze, że o ile w przypadku obowiązku alimentacyjnego, jako instytucji prawa prywatnego, wyłącznie od osoby uprawnionej zależy, czy podejmie kroki prawne w celu przekształcenia obowiązku alimentacyjnego w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać świadczenie alimentacyjne, o tyle w przypadku obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jako instytucji prawa publicznego, organ zobowiązany jest podjąć stosowne kroki prawne celem skonkretyzowania tego obowiązku w konkretne zobowiązanie (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 935/19).Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że ustalając opłatę za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej dla członków rodziny, organ administracji w pierwszej kolejności powinien jednoznacznie ustalić dane tych osób i stopień ich pokrewieństwa. W niniejszej sprawie Prezydent wskazał, a ustalenie to przyjęło Kolegium, że przebywająca w DPS do dnia 30 czerwca 2025 r. J. P., posiadała zstępnych – dwoje dzieci i troje wnucząt. Pomimo jednak ustalenia takiego kręgu osób zobowiązanych, postępowanie w niniejszej sprawie prowadzono jedynie z udziałem skarżącej (jednej z wnucząt J. P.), co - jak słusznie zarzucono w skardze - jest istotną wadą kontrolowanych decyzji. Ustalając odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej organ musi bowiem znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo tylko wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Dotyczy to również osób, które zawarły z organem umowę określając taką odpłatność, bowiem nie jest wykluczone określanie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zarówno w umowie, jak i w decyzji. Z przepisów ustawy nie wynika natomiast, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie (por. przykładowo: wyrok NSA z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 3039/19; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 61/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 994/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1527/19; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 615/21; wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 277/21; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 305/20; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 435/19).Jeszcze dalej idącą wadą kontrolowanych rozstrzygnięć jest jednak okoliczność, iż organy nałożyły na skarżącą obowiązek poniesienia odpłatności za pobyt jej babki w DPS pomimo ustalenia, że do kręgu osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu J. P. w DPS należy jej dwoje dzieci i jednocześnie braku ustalenia ich sytuacji materialnej. Zauważyć należy, że dzieci oraz wnuki są krewnymi w tej samej linii, lecz w innym stopniu, co oznacza, że organ powinien obciążyć opłatą (w przypadku braku małżonka, lub gdy nie może on ponosić opłat) najpierw zstępnych w pierwszym najbliższym stopniu, czyli dzieci, a dopiero gdyby zobowiązani w najbliższej kolejności nie byli w stanie ponosić pełnej wysokości opłat, może dochodzić opłat w pozostałym zakresie od zobowiązanych w dalszym stopniu, tj. wnuków (a więc w niniejszej sprawie m.in. od skarżącej).Tymczasem organy nałożyły na skarżącą opłatę za pobyt J. P. w DPS jako - jak wskazały - "odpłatność przypadającą na nią", a więc w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy kosztem pobytu J. P. w DPS a wysokością odpłatności poniesionej przez nią samą, podzielonej następnie równo na 5 osób (tj. – jak należy przypuszczą - na dwoje dzieci i troje wnucząt J. P.). Czyniąc to organy nie wykazały jednak w jakikolwiek sposób, że dzieci J. P. nie są w stanie ponieść całej kwoty opłaty za pobyt przypadającej na krewnych podopiecznej, lub też jakiejś jej części, i że zasadne jest dochodzenie pozostałej części opłaty także od dalszych zstępnych, czyli wnuków, w tym skarżącej.Brak takich ustaleń w niniejszej sprawie stanowi o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji i art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., które doprowadziło do co najmniej przedwczesnego obciążenia skarżącej obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt jej babki w DPS.Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c’ w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia 27 listopada 2025 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z dnia 12 czerwca 2025 r.W ponownie prowadzonym postępowaniu organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., zobowiązane będą uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w wywodach powyżej. Obowiązkiem organów będzie w szczególności ustalenie sytuacji majątkowej najbliższych zstępnych J. P. i zbadanie, czy są oni w stanie ponosić całą odpłatność za jej pobyt w DPS (tj. całą różnicę pomiędzy kosztami pobytu w tej placówce, a odpłatnością poniesioną przez J. P. z jej dochodu). Dopiero w razie wykazania, że ich sytuacja finansowa na to nie pozwala, możliwe będzie ewentualne obciążenie tym obowiązkiem dalszych krewnych, tj. wnucząt J. P., w tym skarżącej. Przy czym postępowanie powinno zostać przeprowadzone z udziałem wszystkich zobowiązanych do wnoszenia opłaty na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Dopiero w przypadku ewentualnego wykazania, iż zachodzą podstawy do obciążenia powyższym obowiązkiem skarżącej, organy - uwzględniając wysokość odpłatności przypadającej na nią - zobowiązane będą ocenić, czy i w jakim zakresie zasadne jest udzielenie skarżącej zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.Orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie ograniczają się do wynagrodzenia reprezentującego skarżącą pełnomocnika w wysokości 480 zł, znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118).. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118).