Wyrok - II SAB/Ke 8/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach - z dnia 26 marca 2026
Teza
Stwierdzono bezczynność organu, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Administracyjne postępowanie, Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu UbStwierdzono bezczynność organu, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Administracyjne postępowanie, Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ub
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
umorzono postępowanie
Przedmiot
ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym jako pracownik / pozorność umowy o pracę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
odwołanie od decyzji organu rentowego / I instancja sądowa
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Przewodniczący
Beata Ziomek
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono bezczynność organu, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
UZASADNIENIE
W dniu 12 grudnia 2025 r. do tut. Sądu wpłynęła (nadana na poczcie 11 grudnia 2025 r.) skarga M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której zawarto żądanie stwierdzenia bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania w zakresie nierozpoznania:a) odwołania z 20 marca 2025 r. od decyzji ZUS z 13 marca 2025 r., znak: 010070/680/3631326/2024, w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych (800+);b) wniosku o udostępnienie akt sprawy z 16 marca 2025 r.;c) wniosku o nadania skarżącemu statusu strony w sprawie z 18 kwietnia 2025 r.;d) ponaglenia z 16 kwietnia 2025 r. i oraz zażalenia z 25 maja 2025 r. w sposób wymagany przez przepisy k.p.a.Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania ww. odwołania, wniosków z 16 marca 2025 r. i 18 kwietnia 2025 r., merytorycznego ustosunkowania się do ponaglenia i zażalenia, w terminie 14 dni od doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, zobowiązanie organu do zapewnienia skarżącemu realnej możliwości wglądu w akta sprawy poprzez ich udostępnianie w trzecim lub w czwartym tygodniu każdego miesiąca (z uwagi na charakter pracy i ograniczone możliwości stawiennictwa), stwierdzając, że doszło do naruszenia w szczególności art. 35, art. 36, art. 37, art. 73, art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz art. 3 § 2 pkt 8 i art. 149 p.p.s.a..W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że 13 marca 2025 r. otrzymał dwie decyzje ZUS uchylające prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci D. i W. B. oraz zapowiadające ustalenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń do zwrotu. Dotąd nie zapadło żadne merytoryczne rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu świadczeń i nie zapewniono skarżącemu realnego wglądu w akta sprawy. W dniu 20 marca skarżący wniósł odwołanie, 16 marca 2025 r. wniosek o udostępnienie akt sprawy, 16 kwietnia 2025 r. ponaglenie na podstawie art. 37 k.p.a., 18 kwietnia wniosek o uznanie skarżącego za stronę postępowania, 25 maja 2025 r. zażalenie na dalszą bezczynność/przewlekłość organu. Organ co prawda udzielił odpowiedzi na powyższe wystąpienia, jednak miały one charakter lakonicznych, ogólnikowych pism informujących, że "sprawa jest nadal rozpatrywana", ewentualnie odsyłających do profilu PUE ZUS. Zdaniem skarżącego, tego rodzaju odpowiedzi nie realizują obowiązków wynikających z art. 36 k.p.a.Dalej skarżący podał, że 17 września 2025 r. wniósł do WSA w Kielcach, za pośrednictwem ZUS, skargę na bezczynność organu. Dotąd nie otrzymał żadnej informacji, że skarga została przekazana do Sądu. Organ nie usunął też stanu bezczynności. W tej sytuacji zmuszony był wnieść skargę bezpośrednio do Sądu.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że akta sprawy z wniosku skarżącego były prowadzone w postaci elektronicznej. Organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie od 22.04.2024 r., kiedy skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dwójkę swoich dzieci. W dniu 20 grudnia 2024 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze wystąpiła również matka dzieci M. B., dołączając postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 18 listopada 2024 r., sygn. II C [...], na podstawie których sąd na czas trwania rozwodu udzielił zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych i zobowiązał ojca dzieci do zapłaty alimentów na dzieci płatnych do rąk matki. W dniu 10 stycznia 2025 r. M. B. powiadomiła organ, że dzieci zamieszkują razem z nią i ona sprawuje nad nimi opiekę. W tej sytuacji 13 marca 2025 r. świadczenie wychowawcze zostało przyznane matce dzieci od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025 r., natomiast co do ojca (skarżącego) wydana została decyzja o uchyleniu prawa do świadczenia od 1 grudnia 2024 r.W dniu 20 marca 2025 r. skarżący wniósł odwołanie, a 16 marca 2025 r. i 16 kwietnia 2025 r. wniosek o udostępnienie dokumentacji w sprawie. W odpowiedzi, w piśmie z 17 kwietnia 2025 r. został powiadomiony, że postępowanie w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego prowadzone jest wyłącznie w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym. Wszelkie informacje może uzyskać telefonicznie na infolinii, bezpośrednio w najbliższej jednostce ZUS,, a złożone wnioski prześledzić po zalogowaniu się do swojego profilu PUE. W odpowiedzi na zażalenie z 25 maja 2025 r. skarżący został poinformowany, że postępowanie odwoławcze w jego sprawie nadal się toczy. W dniu 17 września 2025 r. wpłynęła jego skarga na bezczynność, ale błędnie "przypisała się" do odwołania i nie była widoczna na liście skarg do opracowania. Decyzja o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia nie została jeszcze wydana.Zarządzeniem z 16 stycznia 2026 r. Przewodnicząca Wydziału II rozdzieliła skargi M. B. zawarte w jednym piśmie z 11 grudnia 2025 r. Przedmiotem niniejszej sprawy jest zarejestrowana pod sygn. II SAB/Ke 8/26 sprawa ze skargi na bezczynność i przewlekłość w rozpoznaniu odwołania z 20 marca 2025 r. Została rozpoznana w trybie uproszczonym, gdyż zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4.Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I wyroku wskazać należy, że bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminach określonych w ustawie i w konsekwencji pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie wydania przez organ oczekiwanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Bezspornie, na dzień wniesienia skargi do Sądu, tj. 11 grudnia 2025 r. odwołanie skarżącego z 20 marca 2025 r. od dwóch decyzji ZUS z 13 marca 2025 r. o uchyleniu przyznanych skarżącemu świadczeń wychowawczych na dzieci: D. B. i W. B. nie zostało rozpatrzone. Dopiero decyzjami z 7 stycznia 2026 r., znak: 010070/680/3631326/2024, wydanymi w postępowaniach nr 466410586 i nr 466410587, już po wniesieniu skargi do Sądu, Prezes ZUS rozstrzygnął o utrzymaniu w mocy ww. decyzji ZUS z 13 marca 2025 r., co Sądowi wiadome jest z urzędu, ponieważ skarżący zaskarżył powyższe decyzje Prezesa ZUS skargami do tut. Sądu, rozpoznanymi w sprawach II SA/Ke 27/26 i II SA/Ke 28/26.Powyższe oznacza, że organ pozostawał w bezczynności w zakresie rozpoznania odwołania. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.), w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Bezczynność została w k.p.a. zdefiniowana jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 35 § 3 k.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.Niewątpliwie Prezes ZUS przekroczył termin rozpoznania sprawy (odwołanie wniesione w marcu 2025 r. załatwił w styczniu 2026 r.). Rozpatrując skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania Sąd musi jednak rozważyć, czy po jej wniesieniu nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania. Załatwienie przez organ wniosku po wniesieniu do Sądu skargi na bezczynność lub przewlekłość powoduje, że zobowiązanie organu do wydania aktu w określonym terminie stało się bezprzedmiotowe, a postępowanie sądowe w tym przedmiocie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jednoznacznie przyjmuje się, że sprawa sądowodministracyjna przestaje istnieć na skutek uwzględnienia skargi przez organ w trybie autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. odnosi się również do skargi na bezczynność organu w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., ponieważ przepis ten wyraźnie stanowi, że organ, którego bezczynność zaskarżono może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania. Uwzględnienie przez organ skargi na bezczynność może zaś nastąpić jedynie poprzez wydanie aktu administracyjnego lub dokonanie czynności z zakresu administracji publicznej. W uchwale z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. I OPS 6/08, NSA w składzie siedmiu sędziów stwierdził, że ww. regulacja ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS decyzjami z 7 stycznia 2026 r. rozpatrzył odwołanie skarżącego z 20 marca 2025 r. Konsekwencją ustania bezczynności organu po wniesieniu skargi jest bezprzedmiotowość postępowania sądowego, co stanowi podstawę do jego umorzenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.Jednocześnie Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym wydanie przez organ decyzji w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi, nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu (por. postanowienia NSA: z 26 lipca 2012 r., sygn. II OSK 1360/12, z 21 marca 2013 r., sygn. I OSK 481/13).Ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, stąd prawo do takiego zakwalifikowania bezczynności lub przewlekłości zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. I OSK 2424/16). Przyjąć należy, że taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 2234/15).W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że organ nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Uwzględniając okoliczności wskazane w odpowiedzi na skargę i znane Sądowi z akt sprawy, tj. konieczność odpowiedzi na złożone przez skarżącego wnioski w zakresie udostępnienia akt sprawy, nadania statusu strony, ponaglenia, zażalenia, wskazaną w piśmie z 20 czerwca 2025 r. okoliczność trwającego postępowania wyjaśniającego w obsłudze odwołań, stwierdzić trzeba, że mają one charakter obiektywny i są racjonalne. Błędem organu było nieprzedłużenie terminu załatwienia sprawy, stosownie do treści art. 36 k.p.a. Pierwsza skarga na bezczynność z 17 września 2025 r. została błędnie przypisana do odwołania. Natomiast po wniesieniu skargi będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, organ przed upływem miesiąca wydał decyzje zawierające rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania.W świetle powyższego, w ocenie Sądu nie można dopatrzeć się ze strony organu lekceważenia skarżącego czy też celowego przedłużania postępowania. Organ ma świadomość ciążących na nim obowiązków. W tej sytuacji dla oceny, czy w rozpoznawanej sprawie miało miejsce rażące naruszenie prawa, nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych terminów. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 11 lutego 2020 r., sygn. II OSK 2546/19, zgodnie z którym, dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie znaczące. W realiach niniejszej sprawy taka sytuacja nie miała miejsca. W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie II wyroku.. orzekł jak w punkcie II wyroku.