Wyrok - I SA/Op 409/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.786.2025.śr w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję PrezydentaUchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.786.2025.śr w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Przewodniczący
Beata Kozicka
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. W. (dalej jako: wnioskodawca, strona lub skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej jako: SKO, Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia 24 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.786.2025.śr, uchylająca decyzje Prezydenta Miasta Opola (dalej jako: Prezydent lub organ pierwszej instancji) z dnia 4 lutego 2025 r., nr SSR.4023.00569.2024.MSK, oraz z dnia 6 listopada 2024 r., nr SSR.4023.00482.2024.MSK.Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 21 października 2024 r. skarżący wystąpił do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu (dalej także: Centrum lub MCŚ) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnim niepełnosprawnym synem W. urodzonym [...]W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia 6 listopada 2024 r., nr SSR.4023.00482.2024.MSK, organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, na okres od dnia 1 września 2024 r. do 31 października 2025 r., w kwocie 2988,00 zł. W jej uzasadnieniu wskazał, iż małoletni syn strony W. - zgodnie z wydanym przez Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem o niepełnosprawności, ważnym do 31 października 2025 r. - legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z zaleceniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenie, rehabilitacji i edukacji. Organ podniósł przy tym, że skarżący sprawuje opiekę nad synem W. Prezydent stwierdził również, iż w związku z zachowaniem terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie, w dacie orzekania t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 z późn. zm.), dalej jako: ustawa lub u.ś.r., przyznane świadczenie przysługiwało od 1 września 2024 r.19 listopada 2024 r. do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu wpłynęło pismo, z którego treści wynikała, iż strona nie sprawuje opieki nad synem W. od tego dnia, czyli 19 listopada 2024 r..Pismem z 21 listopada 2024 r. skarżący został poinformowany, że w związku z toczącym się postępowaniem weryfikującym prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego mu decyzją z 6 listopada 2024 r., wypłata tego świadczenia została wstrzymana od listopada 2024 r. do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego.5 grudnia 2024 r. skarżący złożył oświadczenie, z którego wynika, iż syn W. pozostawał pod jego opieką do 19 listopada 2024 r. Podkreślił, że obecnie syn nie znajduje się pod jego opieką, ponieważ dziecko zostało zabrane bez jego zgody i wiedzy.W piśmie z 6 grudnia 2024 r., kierowanym do organu pierwszej instancji poinformował, iż jego syn W. przebywał wówczas w R. Wskazał także na toczące się postępowania dotyczące miejsca pobytu dzieci. Skarżący wyraził również gotowość do kontynuowania opieki nad synem. Zaakcentował, że syn został mu zabrany przez J. P. (matkę małoletniego) bez jego zgody. Podał, że matka dzieci przyszła do przedszkola i zniknęła, na co nie wyraził zgody.Pismem z 18 grudnia 2024 r. poinformowano skarżącego, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie decyzji z 6 listopada 2024 r., nr SSR.4023.00482.2024.MSK, przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku nad opieką nad dzieckiem – W., w związku z zaprzestaniem sprawowania na nim opieki. Wskazano również, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego do 1 listopada 2024 r. została wstrzymana.W piśmie z 18 grudnia 2024 r. skarżący oświadczył, że nie zaprzestał sprawowania opieki nad dzieckiem. Podał, że 19 listopada 2024 r. doszło do uprowadzenia jego dziecka, co stanowiło przedmiot postępowania sądowego, w którym nie podjęto jeszcze rozstrzygnięcia. Podkreślił również, że nie zostały mu ograniczone bądź odebrane prawa rodzicielskie.Decyzją z 4 lutego 2025 r., nr SSR.4023.00569.2024.MSK, Prezydent uchylił z dniem 20 listopada 2024 r. własną decyzję z 6 listopada 2024 r. przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad W. W. Opisanej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.W uzasadnieniu wskazał, że w związku z niesprawowaniem opieki nad dzieckiem – W. od 20 listopada 2024 r. należało uchylić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne za listopad 2024 r. ustalono w kwocie 1892,40 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, ze względu na interes społeczny, uzasadniając go koniecznością dbania o środki publiczne.Od powyższej decyzji, z zachowaniem ustawowego terminu skarżący wniósł odwołanie. W treści złożonego środka odwoławczego stwierdził, że środki przyznawane w ramach świadczenia pielęgnacyjnego mają służyć rodzicowi, który podejmuje aktywność w przedmiocie opieki nad dzieckiem. Podniósł, iż dziecko wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, dotychczasowe zalecenia lekarskie, takie jak [...], [...] czy kontrola [...] nie zostały zrealizowane. Natomiast w jego opinii matka dziecka miała nie przejawiać żadnych działań w celu zapewnienia dziecku należytej opieki medycznej. Skarżący zwrócił również uwagę, iż stracił możliwość sprawowania opieki nad dzieckiem, gdyż zostało ono zabrane bez jego zgody. Wskazał także na zaangażowanie w sprawę Prokuratury i Rzecznika Praw Dziecka oraz na toczące się postępowanie sądowe mające za przedmiot ustalenia miejsca pobytu dziecka.SKO - po rozpoznaniu odwołania - decyzją z dnia 24 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.786.2025.śr, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz orzekło o uchyleniu decyzji Prezydenta z dnia 6 listopada 2024 r., przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem W.W uzasadnieniu SKO zaaprobowało stanowisko organu pierwszej instancji, iż w przedmiotowej sprawie od 20 listopada 2024 r. skarżący nie sprawuje osobistej opieki nad synem – W., co zostało ustalone w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego z 5 i 6 grudnia 2024 r.Kolegium stwierdziło, iż fakt niesprawowania osobistej opieki na synem jest okolicznością, która spowodowała zmianę sytuacji rodzinnej skarżącego mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego za zasadne uznało uchylenie przez Prezydenta decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem. Jednakże, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez wskazanie w zaskarżonym rozstrzygnięciu daty 20 listopada 2024 r., od której uchylana jest decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium zaakcentowało, że decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. stanowi decyzję konstytutywną i odnosi skutek ex nunc. Dlatego też – w jego ocenie – wystąpienie przesłanek zawartych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. uprawnia właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o zmianie lub utracie świadczenia rodzinnego, bądź okresu, na jaki to świadczenie zostało przyznane, z zastrzeżeniem, iż działanie takie możliwe jest jedynie ze skutkiem na przyszłość. SKO podniosło przy tym, iż jego decyzja będzie miała skutek na przyszłość, tj. z chwilą doręczenia jej skarżącemu.Odnosząc się natomiast do podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących nieprawidłowego sprawowania opieki nad synem W. oraz jego rodzeństwem przez matkę dzieci, SKO wskazało, że wymienione okoliczności nie mogą stanowić przedmiotu oceny w postępowaniu odwoławczym.W skardze wywiedzionej do tut. Sądu skarżący zarzucił powyższej decyzji organu odwoławczego naruszenie:1) art. 32 ust. 1 u.ś.r. przez błędne przyjęcie zmiany sytuacji rodzinnej na podstawie samego stanu fizycznego przebywania dziecka z matką, bez prawomocnego orzeczenia sądu;2) art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie, w dacie orzekania -t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.), gdzie przez miejsce zamieszkania ustala się na podstawie władzy rodzicielskiej, a na gruncie niniejszej sprawy skarżący posiadał pełnię władzy rodzicielskiej;3) art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie, w dacie orzekania - t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm.), dalej jako K.p.a., poprzez wydanie decyzji bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, bez wnikliwego ustalenia stanu faktycznego, w związku z czym zaskarżoną decyzję można nazwać przedwczesną;4) art. 107 § 3 K.p.a., poprzez lakoniczne uzasadnienie decyzji, które jest niespójne i nie wykazuje podstawy prawnej do cofnięcia przyznanego świadczenia.Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zwolnienie z kosztów sądowych w całościW skardze skarżący powołał się decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.nr [....] oraz [...], których rozstrzygnięcia, w jego ocenie, miały odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie.Przedstawiając motywy skargi skarżący podniósł, iż miejsce zamieszkania dziecka, zgodnie z art. 26 k.c., określa się na podstawie władzy rodzicielskiej, a w niniejszej sprawie posiada on pełnię władzy rodzicielskiej, co nie zostało zakwestionowane żadnych prawomocnym orzeczeniem sądu. Dalej, zarzucił Kolegium, iż nie przeprowadziło postępowania wyjaśniającego, nie ustaliło czy matka przejęła opiekę zgodnie z prawem, jak również, że nie odniosło się do postępowania sądowego toczącego się pod sygn. akt [...]. Skarżący zaakcentował również, iż niezbadanie możliwości zaistnienia na gruncie niniejszej sprawy uprowadzenia rodzicielskiego, stanowić mogło ryzyko legalizacji bezprawnych działań. Kończąc swoją argumentację, skarżący przytoczył wyroki WSA w Białymstoku o sygn. akt II SA/Bk 48/18 oraz WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 932/17, w których podkreślone zostało, że wypłata świadczenia powinna być związana z realnym sprawowaniem opieki, a miejsce zamieszkania dziecka musi być ustalone zgodnie z art. 26 k.c.W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wskazał przy tym, iż skoro osobiste sprawowanie opieki jest przesłanką nabycia prawa do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego, to każdą zmianę okoliczności faktycznych uniemożliwiającą przyjęcie, iż mamy do czynienia z osobistym sprawowaniem opieki należy uznać za mającą wpływ na nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie SKO nie można zgodzić się z zarzutami skarżącego, iż fakt przebywania dziecka z matką, która nie przejęła opieki nad nim zgodnie z prawem, nie oznacza zmiany sytuacji rodzinnej skarżącego. Za bezsporne bowiem uznało, że skarżący nie sprawuje opieki nad synem - W., gdyż – jak sam potwierdził – dziecko przebywa z matką, która odmawia mu kontaktów z nim, co oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje.Pismem z 16 czerwca 2025 r. skarżący ustosunkował się do twierdzeń organu odwoławczego zawartych w odpowiedzi na skargę. Podniósł, iż SKO przyjęło rażąco uproszczoną interpretację pojęcia "sprawowania osobistej opieki", utożsamiając je jedynie z fizycznym przebywaniem dziecka u jednego z rodziców. Wskazał, iż dziecko znajduje się pod adresem zamieszkania matki, a matka od miesięcy nie wykonuje podstawowych obowiązków, m.in. nie doprowadza dziecka na badania czy nie konsultuje się z lekarzami czy specjalistami, jednocześnie stwierdził, że zachowanie matki nosi znamiona zaniedbania i alienacji rodzicielskiej. Zaakcentował przy tym, iż mimo, że dziecko przebywa z matką, to on faktycznie wypełnia obowiązki opiekuna, dlatego w jego ocenie nie sposób uznać, że zaprzestał sprawowania opieki, a wręcz przeciwnie, jego działania należy uznać za konsekwentne, ciągłe i ukierunkowane wyłącznie na dobro dziecka. Skarżący w opisanym piśmie zawarł ponadto wniosek o przeprowadzenie rozprawy.Pismem datowanym na 22 września 2025 r., matka dziecka złożyła wniosek o dopuszczenie jej do udziału w charakterze uczestnika postepowania sądowego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem W.Postanowieniem z 6 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Op 409/25, tut. Sąd odmówił dopuszczenia matki dziecka do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że nie brała ona udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji przez SKO z 24 kwietnia 2025 r. oraz brak jest przepisu prawa materialnego, który uzasadniałby jej uczestnictwo w postępowaniu sądowym wszczętym na skutek skargi na decyzję, w wyniku której pozbawiono skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem. Podkreślono, iż orzeczenie tut. Sądu wydane w niniejszej sprawie nie będzie miało bezpośredniego wpływu na jej jakiekolwiek zobowiązania.Pismem z 26 marca 2026 r., przesłanym w postaci dokumentu elektronicznego, skarżący wskazał na wadliwość orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 9 lutego 2026 r., która, w ocenie skarżącego wynikała nie ze zmiany stanu zdrowia dziecka, lecz wyłącznie z braku dokumentacji medycznej i przerwania procesu diagnostycznego. Skarżący przytoczył również opinię lekarza [...], prowadzącego wcześniej diagnostykę małoletniego syna W., zgodnie z którą, od czasu ostatniej wizyty, która miała miejsce w czerwcu 2025 r., proces diagnostyczny nie jest kontynuowany. Skarżący wskazał również na błędną definicję opieki przyjętej przez organ, który ograniczył się wyłącznie do formalnego ustalenia miejsca pobytu dziecka, utożsamiając je ze sprawowaniem opieki pielęgnacyjnej.W przedmiotowym piśmie skarżący wniósł również o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w P. o nadesłanie akt sprawy o sygn. akt [...] które w jego ocenie mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuję.Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego aktu sąd administracyjny nie może rozstrzygać o obowiązkach lub prawach, innymi słowy sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań.Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.),dalej jako P.p.s.a.Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57a. W świetle art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04).Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2025 r. uchylająca decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 4 lutego 2025 r. oraz orzekająca o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 6 listopada 2024 r. przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad małoletnim synem W.Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.Nadmienić należy, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie niniejszej sprawy SKO w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, lecz skarżący w piśmie z 16 czerwca 2025 r. nie wyraził wymaganej zgody. Z tego tez powodu Sąd rozpoznał sprawę na rozprawie.Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 32 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeśli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wskazany przepis stanowi o nadzwyczajnym trybie umożliwiającym zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej. Wskazany przepis art. 32 ust. 1 ustawy zawiera katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Katalog ten ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 563/13). Stanowi więc wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej, dlatego powinien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Zatem stwierdzić należy, że przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb uchylenia decyzji ostatecznej uwarunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Przywołany przepis ma zastosowanie do sytuacji, w których w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ pierwotny stan sprawy, ten z chwili ustalenia prawa do świadczenia.Zgodnie z brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, jeżeli sprawują opiekę nad osoba w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca zastosował w tym przepisie alternatywę rozłączną, co wskazuje na to, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z niepełnosprawnością dziecka może ubiegać się albo matka, albo ojciec. Rodzice nie mogą zatem występować o ustalenie tego samego prawa do przedmiotowego świadczenia z tytułu opieki nad tym samym dzieckiem. W świetle przywołanego przepisu samo istnienie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o spełnieniu przesłanek przyznania świadczenia. Rozstrzygające znaczenie ma bowiem zakres rzeczywiście sprawowanej opieki. Tymczasem w sprawie organy nie przeprowadziły żadnych ustaleń w tym przedmiocie, ograniczyły się do oświadczeń strony, która – co ważne – konsekwentnie oświadcza, że dziecko ma miejsce zamieszkania u niej, zostało jej bez jej wiedzy i woli odebrane. Nie widomo przy tym czy dziecko uczęszcza do placówki oświatowej w miejscu jego pobytu, jakiego rodzaju jest to pobyt czy czasowy, czy stały, i czy zostało wykreślone z placówki, do której uczęszczało mieszkając z ojcem. Nie wiadomo czy ojciec w ogóle nie opiekuje się dzieckiem, zaprzestał opieki, czy odwiedza syna, trudno odtworzyć z materiału dowodowego ustalenia organów, które zostały przypisane do zastosowanych w sprawie przepisów stanowiących o kształcie zaskarżonej decyzji. Trudno tym samym jednoznacznie i kategorycznie stwierdzić jak wygląda w okolicznościach przedmiotowej sprawy opieka ojca nad synem.Na podkreślenie zasługuje przy tym znajdujące zastosowanie w tej sprawie stanowisko zajęte przez NSA w wyroku z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1384/24, w myśl którego do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, podaniem leków, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się ponadto, iż opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały, w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swój stan zdrowia nie może sprostać. Opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych zadań, opiekun niepełnosprawnego, musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z 20 listopada 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 326/25; w Gliwicach z 21 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1051/25; NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23.Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organy przedwcześnie uznały, iż skarżący nie sprawuje opieki nad małoletnim synem w stopniu mającym wpływ na jego prawo do przyznanego mu świadczenia. O ile irrelewantny jest fakt okoliczności mających wpływ na nieprzebywanie dziecka z opiekunem, czy nastąpiło wbrew woli o tyle już takie nie jest to jakie czynności w związku z opieką podejmuje rodzic (opiekun), o czym także szerzej powyżej. Warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rzeczywiste sprawowanie opieki nad osobami określonymi w art. 17 ust. 1 in fine u. ś. r. Takich ustaleń w sprawie brak. Nie wiadomo bowiem w jaki sposób organ ustalił nie tyle miejsce pobytu a miejsce zamieszkiwania dziecka. Ta okoliczność jest istotna z uwagi na przesłanki decydujące tak o prawie do uzyskania jak i mające wpływ na prawo do pobierania przedmiotowego świadczenia.Należy zwrócić uwagę na ciążący na organie administracji publicznej obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jako warunku niezbędnego do zastosowania przepisu materialnoprawnego będącego podstawą do władczego działania wobec adresata decyzji. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Ponadto stosownie do art. 77 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 K.p.a. Oceniając czy w sprawie zachodzi element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu) niewątpliwie należy wziąć pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, stanowiący podstawę orzekania przez organy, nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, kto sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem W. Wątpliwości Sądu budzi przede wszystkim przekonanie organów, że samo nieprzebywanie dziecka u ojca pozbawia ojca prawa do uprzednio przyznanego mu świadczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy ten deklaruje i wykazuje, że miejsce zamieszkania syna jest u niego. Brak w sprawie dowodów na to jakie działania podejmuje i jakie czynności wykonuje skarżący w związku z opieką nad synem W. czyni niemożność odniesienia się tak do wskazanych przez organ przesłanek jak i podnoszonych w skardze zarzutów. Ocena tych okoliczności jest istotna ze względu na treść art. 81a § 1 K.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.Podsumowując należy stwierdzić, że w realiach niniejszej sprawy organy orzekające co najmniej przedwcześnie przyjęły, że skarżący nie sprawuje opieki nad synem.Wskazania przy tym wymaga, że organ wydając decyzję administracyjną o zmianie/uchyleniu przyznanego stronie prawa do świadczenia zobowiązany został przez ustawodawcę do bezwzględnego stosowania przepisów prawa procesowego, zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, normujących fundamentalne zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wynika z nich natomiast, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.). Organy winny wobec tego stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). W tym celu organy zobligowane są w sposób wyczerpujący zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy, mając na względzie fakt, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.).Kompletny materiał dowodowy powinien stanowić następnie podstawę do ustalenia niewadliwego stanu faktycznego sprawy. Wyniki ustaleń poczynionych przez organy orzekające obu instancji winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w art. 107 K.p.a. Wśród obligatoryjnych elementów kształtujących treść decyzji administracyjnej w art. 107 K.p.a. ustawodawca wskazał m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne.Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie prawne decyzji nie może ograniczać się wyłącznie do powołania przez organ wydający decyzję jednostkowego przepisu prawa czy też ogólnego wskazania daty, tytułu i publikatora aktu prawnego, na podstawie którego podjęte zostało rozstrzygnięcie. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi w postępowaniu administracyjnym realizację zasady przekonywania, unormowanej w art. 11 K.p.a., według której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej.Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym orzeczenia.nsa.gov.pl.. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym orzeczenia.nsa.gov.pl.