Wyrok - II SAB/Sz 6/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - z dnia 26 marca 2026
Teza
Stwierdzono bezczynność organu. Dostęp do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. Z. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania decyzji I. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, II. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązaniaStwierdzono bezczynność organu. Dostęp do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. Z. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania decyzji I. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, II. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązania
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
umorzono postępowanie
Typ sprawy
sprawa karna
Kwota główna
1 500,00 zł · grzywna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
zadośćuczynienie
Role w sprawie
prokurator
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Przewodniczący
Krzysztof Szydłowski
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono bezczynność organu
UZASADNIENIE
Pismem z 28 listopada 2025 r. P. Z. wywiódł skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania decyzji.Z jej uzasadnienia wynika, że 21 października 2025 skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia "Aktywni rodzice w pracy". Z uwagi na niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z art. 35 § 1 i 2 k.p.a. złożył ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie, które również nie zostało rozpoznane.W oparciu o powyższe skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1, art. 36 § 1 oraz art. 37 § 1 k.p.a. i wniósł o:- zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi akt,- dokonanie kontroli bezczynności organu w kontekście postępowania, którego dotyczy niniejsza skarga,- orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, także wówczas gdyby wystąpiły podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, tj. jeśli taki zostanie wydany po wniesieniu skargi do sądu,- wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim,- zasądzenie od Skarbu Państwa odszkodowania w wysokości 1 500,00 zł tytułem rekompensaty za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie,- zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie w razie stwierdzenia, że dopuścił się bezczynności stwierdzenie, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa, odstąpienie od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, odstąpienie od ukarania organu grzywną.Organ wywiódł, że 21 października 2025 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" dla dziecka – K. Z. wskazując, że córkę wychowuje wspólnie z N. Z.. Następnie 12 listopada 2025 r. wystąpił z prośbą o pilne załatwienie sprawy a 20 listopada 2025 r. złożył ponaglenie do ZUS na niezałatwienie sprawy w terminie. W dniu 2 grudnia 2025 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z 12 stycznia 2026 r. odmówiono przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, z uwagi na fakt, że żona podlega ubezpieczeniom z tytułu, który nie jest aktywnością zawodową w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic".Uzasadniając stanowisko w przedmiocie odrzucenia skargi, organ wskazał, że skarżący nie wniósł ponaglenia w rozumieniu przepisów k.p.a., ponieważ jak wynika z akt sprawy nie zostało ono wniesione do organu wyższego stopnia, tj. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Złożył on jedynie pismo z 20 listopada 2025 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które nie spełnia wymogów art. 37 k.p.a. i nie może być uznane za ponaglenie, skutkiem czego nie został spełniony obowiązek wyczerpania środka zaskarżenia przewidzianego w ustawie.Odnośnie wniosku skarżącego o ukaranie organu grzywną, wskazał, że mając na uwadze jej prewencyjny charakter i fakt wydania decyzji nie zachodzi potrzeba jej wymierzenia.W odniesieniu natomiast do wniosku o przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej podniósł, że do Sądu należy ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynność oraz, czy zachodzi konieczność zrekompensowania tego faktu stronie skarżącej.W niniejszej sprawie, organ zakończył postępowanie wydając decyzję odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia w związku z czym skarżący nie poniósł szkody spowodowanej wydaniem jej po upływie terminu.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zawarte w niej żądania mogły zostać uwzględnione.Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Niniejsza skarga dotyczy bezczynności organu, wobec czego Sąd rozpoznał ją w wyżej wskazanym trybie.Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.Stosownie do treści art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie chyba, że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Według art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z treści ww. przepisów wynika, że przed wniesieniem skargi skarżący jest obowiązany do wyczerpania środka prawnego przewidzianego w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. tzn. winien wnieść ponaglenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie.W niniejszej sprawie organ wniósł o odrzucenie skargi, wywodząc, że skarżący nie poprzedził skargi ponagleniem, ponieważ pismo z dnia 20 listopada 2025 r. nie spełnia wymogów z art. 37 k.p.a.W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie stanowisko organu nie zasługuje na uwzględnienie.Pismo jest ponagleniem, jeżeli z jego treści wynika, że strona jest niezadowolona z niezałatwienia sprawy w terminie oraz żąda podjęcia przez organ niezbędnych działań (por. wyrok WSA w Poznaniu z 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SAB/Po 177/25). Taka okoliczność niewątpliwie wynika z analizowanego pisma strony.Skarżący wskazał, że wnosi pismo w trybie art. 37 k.p.a., a zatem jest to ponaglenie. Podał znak sprawy i numer postępowania oraz zaznaczył, że pismo dotyczy wniosku o przyznanie świadczenia, wskazał, że złożone wcześniej w dniu 12 listopada 2025 r. ponaglenie nie zostało rozpoznane i niezałatwienie sprawy w przewidzianym terminie będzie skutkować wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Już w świetle powyższych okoliczności nie powinno budzić wątpliwości, że jest to ponaglenie w związku z nierozpoznaniem wniosku strony.Ponadto organ całkowicie pomija kwestie, wniesionego w dniu 12 listopada 2025 r. pisma z którego jednoznacznie wynika, że stanowi ono ponaglenie.Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że ponaglenie zostało złożone skutecznie, mimo że zostało wniesione do organu niewłaściwego.W tym miejscu należy wskazać, że Prezes jest organem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – zgodnie z art. 72 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350). Prezes ZUS (organ odwoławczy) jest zatem podmiotem wyodrębnionym z ZUS (organ pierwszej instancji). W niniejszej sprawie nie można pominąć tak ukształtowanej struktury organizacyjnej, w ramach której funkcjonują organy obu instancji (tj. Prezes i ZUS).W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie wskazuje się, że skuteczne jest wniesienie ponaglenia do organu niewłaściwego, z naruszeniem trybu wnoszenia, a nawet niewskazanie organu, do którego ponaglenie jest składane lub wskazanie organu niewłaściwego (por. m. in. postanowienie NSA z 16 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 1019/25, wyrok NSA z 1 lipca 2025 r., sygn. akt I OSK 400/25 i cyt. tam orzecznictwo).W związku z powyższym Sąd stwierdził, że złożona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność została poprzedzona ponagleniem.Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, w świetle przepisów k.p.a., bezczynność organu ma miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a. w ramach tzw. instytucji sygnalizacji (por. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Analogicznie bezczynność organu pojmowana jest w orzecznictwie. Sądy wskazują, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w ustawowo ustalonym terminie organ (podmiot zobowiązany) nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności.Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, co wynika także z zasady szybkości postępowania. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).Jak wynika z akt sprawy po wpłynięciu wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia "Aktywni rodzice w pracy" w dniu 21 października 2025 r. organ nie podjął żadnej czynności. Dopiero po złożeniu przez skarżącego ponaglenia, w dniu 12 stycznia 2026 r. wydał decyzję odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia. W tej sytuacji w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności postępowanie w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podlega umorzeniu.Powyższe nie oznacza jednak, że Sąd kończy na tym badanie sprawy, ponieważ zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 oraz 1a p.p.s.a. należało ocenić, czy w sprawie zaistniała bezczynność oraz, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa.Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSAz 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).W ocenie Sądu, taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Niewątpliwie zwłoka w rozpoznaniu niniejszej sprawy wystąpiła. Przy czym należy mieć na uwadze, że okres bezczynności wynosił 2,5 miesiąca i nie naraził skarżącego na żadne straty.W ocenie Sądu okoliczność wydania decyzji rozpoznającej wniosek oraz to, że organowi nie można zarzucić w niniejszej sprawie rażącego naruszenia prawa - skutkują tym, iż brak jest przesłanek do uwzględnienia żądania o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. Wobec tego, w tej części, Sąd skargę oddalił. Kwota ta ma bowiem funkcję represyjną i prewencyjną, ale też znaczenie kompensacyjne, co oznacza, że ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. W niniejszej natomiast sprawie, nie sposób uznać, by skarżący poniósł jakąkolwiek krzywdę w związku z nierozpoznaniem w terminie, jego wniosku. Sąd uznał w tej sytuacji, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej jest bezzasadny.Jednocześnie Sąd nie uznał za uzasadnione nakładanie na organ grzywny.Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 149 § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I i II sentencji wyroku. W pkt III wyroku orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a..