Wyrok - III SA/Łd 990/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - z dnia 26 marca 2026
Teza
Oddalono skargę. Ubezpieczenie społeczne, ulgi w spłacaniu należności. Dnia 26 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 października 2025 roku nr RED/D/69/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wnioOddalono skargę. Ubezpieczenie społeczne, ulgi w spłacaniu należności. Dnia 26 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 października 2025 roku nr RED/D/69/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wnio
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
płatnik składek / pracodawca
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Przewodniczący
Anna Dębowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Decyzją z 15 października 2025 r. nr RED/D/69/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: "ZUS", "organ"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 dalej: "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku P. K. (dalej: "strona", "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 9 września 2025 r. nr RED/D/65/2025 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania.Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:10 lipca 2025 r. do ZUS I Oddział w Łodzi wpłynęło pismo P. K. z 8 lipca 2025 r. informujące, że kwoty zaległości z tytułu składek objęte decyzją organu z 26 czerwca 2025 r. zostały uregulowane przed wydaniem decyzji. W związku z powyższym P. K. wniósł o uchylenie decyzji ZUS z 26 czerwca 2025 r. o stwierdzeniu zaległości z tytułu składek oraz o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek o od dnia uregulowania należności.26 sierpnia 2025 r. w rozmowie z pracownikiem ZUS wnioskodawca sprecyzował złożony wniosek, wnosząc o umorzenie całości zaległości widniejącej na koncie.Decyzją z 9 września 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 oraz art. 83b ust. 1 u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na:- ubezpieczenia społeczne za okres: kwiecień 1999 r., od czerwca do grudnia 1999 r., od stycznia 2000 r. do października 2001 r., od stycznia 2003 do lutego 2005 r., od lipca 2005 r. do kwietnia 2006 r., od lipca 2006 r. do maja 2008 r., od września do listopada 2023 r.- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od czerwca do grudnia 1999 r., od stycznia 2000 r. do września 2001 r., grudzień 2001 r., od stycznia 2003 r. do marca 2005 r., od sierpnia 2005 r. do kwietnia 2006 r., od lipca 2006 r. do maja 2008 r., od września do listopada 2023 r.za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.P. K. wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy umorzenia całości należności z tytułu składek ze względu na naruszenie art. 28 u.s.u.s. oraz o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia wniosku. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że spłata zobowiązań objętych wskazanym postępowaniem nie jest możliwa ze względu na jego trudną sytuację majątkową i zdrowotną. W chwili obecnej nie posiada zatrudnienia i ze względu na stan zdrowia utrzymuje się jedynie ze świadczeń emerytalnych w niewielkiej wysokości. Ponadto nie posiada oszczędności ani wartościowych przedmiotów, których spieniężenie pozwoliłoby na spłatę zobowiązań objętych wnioskiem. Zdaniem wnioskodawcy wprawdzie zaległości wobec ZUS obejmują również płatności składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, jednak brak możliwości uregulowania zaległości obejmuje każde z należności.W ocenie składającego wniosek umorzenie zobowiązań z tytułu składek jest uzasadnione i konieczne, bowiem egzekucja całości roszczeń może okazać się bezskuteczna, a ponadto będzie generować dodatkowe koszty, utrudniające spłatę bieżących podstawowych zobowiązań.Wskazaną na wstępie decyzją z 15 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 9 września 2025 r.W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 61a § 1 k.p.a. oraz 83b u.s.u.s. i podkreślił, że art. 30 u.s.u.s. nie przewiduje umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, a ponadto zakres przedmiotowy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. został ograniczony wyłącznie do należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek, tj. do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia. W związku z powyższym, zdaniem organu, brak jest możliwości rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności w zakresie należności określonych w sentencji decyzji.P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na wyżej wskazaną decyzję ZUS z 15 października 2025 r., zarzucając naruszenie art. 28 u.s.u.s. i wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji oraz wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia w całości składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.W ocenie skarżącego, wbrew treści zaskarżonej decyzji, zaległości wskazane w decyzji nie obejmują składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. Nie stwierdzono bowiem zaległości w płatności składek ubezpieczeniowych za pracowników. Ponadto w treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zaległości obejmują płatności na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września do listopada 2023 r., mimo że płatności te zostały w całości uregulowane.Dodatkowo skarżący powtórzył również argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącą jego trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, bezskuteczności egzekucji oraz braku możliwości uregulowania każdego rodzaju należności z tytułu składek. Wskazał również, że do skargi składa dodatkową dokumentację medyczną w zakresie zdiagnozowanych u niego schorzeń psychiatrycznych, zaświadczenie lekarskie o rodzaju schorzeń oraz rachunki obejmujące koszty związane z koniecznością odbycia rehabilitacji.W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił jednocześnie, że w zakresie należności z tytułu składek poza składkami finansowanymi przez ubezpieczonych prowadzi odrębne postępowanie i decyzją z 10 października 2025 r. nr 2046/2025 odmówił umorzenia należności z tytułu tych składek. 31 października 2025 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie ww. sprawy.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Powyższe oznacza, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu.W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddana została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 października 2025 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 9 września 2025 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 83b u.s.u.s.Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści wymienionego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, do których należą: wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, przez co należy rozumieć sytuację, w której wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny.Z kolei art. 83b ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.Podkreślić również należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy przywołanej na wstępie ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).Z akt sprawy wynika, że na koncie skarżącego istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, m.in. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez skarżącego jako pracodawcę, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych, czyli jego pracowników. W odniesieniu do tych ostatnich składek skarżący był jedynie ich płatnikiem. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu była wyłącznie decyzja obejmująca wniosek płatnika o umorzenie należności z tytułu składek zakresie zaległości za zatrudnionych przez skarżącego pracowników, w części finansowanej przez nich samych.Jako podstawę odmowy wszczęcia postepowania w niniejszej sprawie organ wskazał regulację zawartą w art. 30 u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony - umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zastosowany przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się" należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na podstawie art. 28 u.s.u.s (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2025 r. sygn. akt I GSK 1189/22 i z 13 grudnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1376/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzone przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W takiej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się umorzenia składek, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaś zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych nie jest zatem uprawniony do powoływania się na własną trudną sytuację zdrowotną i majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni.W związku z powyższym nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w zakresie odnoszącym się do umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych, co prawidłowo ustalił ZUS w treści zaskarżonej decyzji. Z uwagi na brak możliwości rozpoznania w powyższym zakresie wniosku skarżącego organ zobligowany był na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez samych ubezpieczonych. Brak było bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istniały należności objęte zaskarżoną decyzją, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.Sąd podkreśla, że argumentacja skargi dotycząca bezskuteczności egzekucji, sytuacji zdrowotnej i materialno-bytowej skarżącego oraz uregulowania części należności objętych zaskarżoną decyzją nie może zostać uwzględniona w niniejszym postępowaniu. Zagadnienia te nie podlegają bowiem badaniu w postępowaniu, którego przedmiotem jest wyłącznie kwestia dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek, o których mowa w art. 30 u.s.u.s. Zastosowanie wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. wyklucza zastosowanie w stosunku do tych samych składek art. 28 ust. 3, 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W konsekwencji w postępowaniu dotyczącym wniosku płatnika o umorzenie należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych organ nie prowadzi ustaleń dotyczących bezskuteczności egzekucji, stanu majątkowego, sytuacji zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy oraz nie jest uprawniony do oceny, czy wnioskodawca jest w stanie opłacić należności z tytułu składek.Końcowo należy podkreślić, że wniosek skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu należności składkowych w pozostałym zakresie, tj. w zakresie dotyczącym zaległości za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez skarżącego, był procedowany przez ZUS w odrębnym postępowaniu. Po zakończeniu tego postępowania organ wydał decyzję z 10 października 2025 r. nr 2046/2025 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, która następnie została utrzymana w mocy decyzją ZUS z 19 grudnia 2025 r. nr UP-863/2025. Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 119/26, która na chwilę obecną nie została jeszcze rozpoznana.Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.e.o.. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.e.o.