Wyrok - II SA/Lu 97/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. Świadczenie socjalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Anna Ostrowska Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2025 r., znak: [...] (postępowanie [...]) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego rodzinnego kapitału opiekuńczego uchyla zaskarżonąUchylono zaskarżoną decyzję. Świadczenie socjalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Anna Ostrowska Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2025 r., znak: [...] (postępowanie [...]) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego rodzinnego kapitału opiekuńczego uchyla zaskarżoną
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Przewodniczący
Anna Ostrowska.Brygida Myszyńska-Guziur
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] września 2025 r. nakazującą M. C. (skarżąca) zwrot nienależnie pobranego Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego na dziecko M. C. za okres od 1 stycznia 2025 r. do 28 lutego 2025 r. w wysokości 2.000 zł.Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych.Mocą decyzji z [...] września 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł o powstaniu po stronie skarżącej nadpłaty z tytułu środków otrzymanych w ramach Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego za styczeń i luty 2025 r. w wysokości 2.000 zł, którą należy zwrócić do organu. Nadpłata powstała w wyniku przyznania skarżącej za ten sam okres, na jej wniosek, innego, wyższego świadczenia – Aktywnie w żłobku. W tej sytuacji, zgodnie z art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, rodzinny kapitał opiekuńczy nie przysługuje, a wypłacone z tego tytułu środki podlegają zwrotowi na podstawie art. 34 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym. Końcowo organ poinformował skarżącą o możliwych sposobach dokonania zwrotu środków.Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Wyjaśniła, że w lutym 2025 r. otrzymała świadczenie wychowawcze na dzieci w łącznej kwocie 1.600 zł oraz świadczenie Aktywny rodzic na syna w wysokości 500 zł. W marcu przekazano jej 1.600 zł z tytułu świadczenia wychowawczego na dzieci. Oświadczyła, że ostatnie świadczenie RKO na córkę zostało jej wypłacone 3 stycznia 2025 r. "za grudzień 2025". W załączeniu przedstawiła wyciągi z zamkniętego już rachunku bankowego za miesiące od stycznia do marca 2025 r. na dowód tego, że nie otrzymała spornych środków.Rozpoznając odwołanie skarżącej organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że 9 sierpnia 2024 r. za pośrednictwem profilu PUE, ZUS poinformował skarżącą o programie świadczeń "Aktywny rodzic" i pouczył, że w przypadku przyznania jednego ze świadczeń z nowego programu, prawo do Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego zostanie uchylone. Wnioskiem z 20 stycznia 2025 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o świadczenie Aktywnie w żłobku za pobyt córki w żłobku. Informacją z 14 lutego 2025 r. organ przyznał skarżącej prawo do nowego świadczenia w okresie od 1 stycznia 2025 r. w kwocie 1500 zł miesięcznie. W następstwie, na podstawie art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, decyzją z [...] lutego 2025 r. organ uchylił skarżącej prawo do Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego przyznane na okres od 1 września 2024 r. do 31 sierpnia 2025 r. Następnie, decyzją z [...] września 2025 r. ustalił wysokość nienależnie pobranego Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego za okres, w jakim doszło do zbiegu świadczeń i wezwał skarżącą do zwrotu środków. W ocenie organu, prawidłowo zastosował on art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" oraz art. 34 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym.Zdaniem organu, z dokumentacji sprawy wynika, że świadczenie Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego wypłacono skarżącej na wskazany we wniosku rachunek bankowy 2. dnia tego samego miesiąca, w którym przysługiwało prawo do Kapitału. Wypłaty za styczeń i luty 2025 r. zrealizowano więc odpowiednio 2 stycznia 2025 r. i 2 lutego 2025 r. Z kolei świadczenie Aktywnie w żłobku za styczeń i luty 2025 r. wypłacono 20 lutego 2025 r. i 20 marca 2025 r. bezpośrednio do placówki, do której uczęszcza dziecko.W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w styczniu i lutym 2025 r. otrzymała ona środki z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego w wysokości 2.000 zł, podczas gdy z historii rachunku bankowego wynika, że nigdy nie wpłynęły one na jej konto. Zdaniem skarżącej, ostatni przelew na jej rzecz z tytułu RKO za grudzień 2024 r., został wykonany 30 stycznia 2025 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie ZUS do przedłożenia historii wszystkich przelewów środków w ramach świadczeń przysługujących na dwoje dzieci skarżącej, od dnia ich urodzenia, na wskazany rachunek bankowy. Dodatkowo, domagała się zasądzenia od organu na jej rzecz kwoty 45 zł z tytułu zwrotu opłaty za wydanie duplikatu wyciągu z rachunku bankowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz kwoty 15,60 zł tytułem zwrotu kosztów korespondencji nadanej w niniejszej sprawie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:Skarga jest uzasadniona.Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadnicza wadliwość działania organu polega na niezrealizowaniu ustawowych zasad i standardów w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego.Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na stwierdzeniu czy środki przyznane skarżącej w ramach Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego za styczeń i luty 2025 r. zostały skutecznie przekazane na jej rachunek bankowy, a w konsekwencji, czy podlegają one zwrotowi na rzecz organu w związku z zaistnieniem stanu zdublowania świadczeń - Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego i Aktywnego rodzica w styczniu i lutym 2025 r.W ocenie organu skarżąca otrzymała środki z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego w łącznej wysokości 2.000 zł odpowiednio 2 stycznia 2025 r. i 2 lutego 2025 r. Wedle organu, tej treści stanowisko potwierdza dokumentacja w sprawie.Zdaniem skarżącej, środki z tytułu Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego za styczeń i luty 2025 r. nie wpłynęły na jej konto, a okoliczność tę według niej potwierdza wyciąg z należącego do niej rachunku bankowego obejmujący okres od stycznia do marca 2025 r., który skarżąca przedłożyła organowi z odwołaniem.W tak zarysowanym sporze należało uznać, że stanowisko organu przesądzające w sposób niewątpliwy o otrzymaniu przez skarżącą środków w ramach Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego w łącznej kwocie 2.000 zł i konieczności ich zwrotu, jest co najmniej przedwczesne. Rozstrzygnięcie tej treści nie znajduje bowiem uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.Przypomnieć należy, że wedle art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie.Z przytoczonych regulacji wynika, że postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności kluczowych dla danej sprawy. Innymi słowy, ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy, przyjęte za podstawę danego rozstrzygnięcia, powinny stanowić rezultat rozpoznania wszystkich dowodów dostępnych temu organowi z urzędu lub zgłoszonych przez stronę. Podkreślić należy, że wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji, aby z zachowaniem zasad bezstronności i obiektywizmu, ocenił zgromadzone dowody w ich wzajemnym powiązaniu. Celem tak przeprowadzonego postępowania dowodowego jest poczynienie przez organ ustaleń co do stanu faktycznego, które w sposób niebudzący wątpliwości odzwierciedlą rzeczywisty przebieg zdarzeń w sprawie. Z kolei wnioski organu z przeprowadzonego postępowania dowodowego muszą zostać uwidocznione w treści rozstrzygnięcia kierowanego do strony. Obowiązkiem organu jest bowiem wykazanie w decyzji administracyjnej jakie dowody stanowiły podstawę wydanego rozstrzygnięcia oraz wskazanie przyczyn, dla których określonym dowodom organ ten dał wiarę, a innym odmówił mocy dowodowej. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie dowodowe i sformułowane w jego wyniku rozstrzygnięcie czyni zadość wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania.W ocenie sądu, w niniejszej sprawie organ orzekający uchybił obowiązkom ciążącym na nim w związku z prowadzonym postępowaniem dowodowym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ orzekł o powstaniu po stronie skarżącej nadpłaty w związku z wypłatą środków z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego za styczeń i luty 2025 r. oraz o konieczności ich zwrotu na rzecz organu. W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia, organ oświadczył, że "zapoznał się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie". Następnie ocenił, że "dokumentacja potwierdza" prawidłowość poczynionych ustaleń faktycznych oraz zastosowanych regulacji prawnych.W ocenie sądu użyte przez organ sformułowania nie tylko mają charakter ogólnikowy, niewystarczający dla treści uzasadnienia decyzji administracyjnej, lecz przede wszystkim stanowią wyraz powierzchowności i pobieżności postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ. Przypomnieć należy, że obowiązkiem organu jest wskazanie adresatowi decyzji administracyjnej podstaw prawnych danego rozstrzygnięcia oraz klarowne wyjaśnienie motywów i podstaw w materiale dowodowym, jakie organ ten uwzględnił przy wydaniu danego orzeczenia. Tymczasem w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek odniesień do konkretnych elementów materiału dowodowego, na których organ oparł swoje twierdzenia. Organ w żaden sposób nie ujawnił, które dowody jednoznacznie przesądzają o słuszności żądania od skarżącej zwrotu środków pieniężnych we wskazanej wysokości. Tym samym uniemożliwił także sądowi przeprowadzenie kontroli nad prawidłowością rozumowania i legalnością działań organu w zakresie postępowania dowodowego.Uwagę sądu zwraca w szczególności fakt, że organ w żaden sposób nie odniósł się do zgłoszonego przez skarżącą dowodu w postaci wyciągów z konta bankowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji próżno szukać motywów, dla których organ pominął przeprowadzenie tego dowodu, bądź wyjaśnienia, że dowód taki przeprowadził, lecz odmówił mu wiarygodności.W dalszej kolejności sąd zauważa, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wydruk z systemu wewnętrznego organu (k. 65 akt administracyjnych), obrazujący czynności dokonane w danym postępowaniu administracyjnym. Wydruk ten pozwala na odczytanie numeru postępowania, daty rozpoczęcia i zakończenia czynności realizowanej przez konkretnego pracownika, określenie typu czynności, wykorzystanej aplikacji oraz dodanego komentarza. W dolnych wierszach tabeli widnieje informacja, że w dniach 2 stycznia 2025 r. oraz 2 lutego 2025 r. zakończono czynność pod nazwą "wypłata świadczenia RKO", opatrzona komentarzem o wypłaceniu świadczenia w wysokości 1000 zł za okres odpowiednio od 1 do 31 stycznia 2025 r. oraz od 1 do 28 lutego 2025 r. Pozwala to przyjąć, że to właśnie ten dokument, zdaniem organu, stanowi potwierdzenie przekazania skarżącej spornych środków.W ocenie sądu, wskazany wydruk nie stanowi jednak samoistnego dowodu dokonania wypłaty świadczeń z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego na rzecz skarżącej. Dane zawarte w tabeli umożliwiają zidentyfikowanie czynności podjętych w ramach danego postępowania (skonkretyzowanego wyłącznie za pomocą numeru) jedynie w podstawowym zakresie. Tabela nie pozwala natomiast ani na odczytanie adresata czynności organu, ani tym bardziej ustalenie szczegółów płatności realizowanych na jego rzecz, takich jak np. numer rachunku bankowego oraz faktu wykonania samego przelewu bankowego.Przypomnieć należy, że u podstaw sporu zaistniałego w sprawie leży rozbieżność stanowisk stron co do okoliczności otrzymania przez skarżącą środków o łącznej wartości 2.000 zł przekazanych w dwóch wpłatach, na konkretnie wskazany rachunek bankowy. W ocenie sądu, dla rozstrzygnięcia tej okoliczności nie jest dopuszczalne przyjęcie, że omawiany wydruk systemowy dostatecznie dowodzi, że sporne środki zostały skutecznie wysłane przy użyciu +aplikacji bądź innych narzędzi bankowości elektronicznej, a następnie otrzymane przez skarżąca poprzez zaksięgowanie ich na należącym do niej rachunku bankowym. Wobec braku pełnych i dostatecznie precyzyjnych danych, tego rodzaju dokument nie może stanowić samoistnego potwierdzenia stanowiska organu. Skoro zaś organ był przekonany o zasadności żądania od skarżącej zwrotu spornej sumy pieniężnej, zobowiązany był do jednoznacznego wykazania na czyją rzecz, na jaki konkretny rachunek bankowy, w jakiej dacie i jakiej wysokości środki te przekazał.Końcowo należy podkreślić, że uchylenie zaskarżonej decyzji mocą niniejszego wyroku nie przesądza o prawidłowości stanowiska skarżącej w kwestii zaistnienia nadpłaty i konieczności zwrotu środków z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego. Potwierdza to jedynie zaistnienie nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ, co uniemożliwiło uznanie, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe.Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni stanowisko prawne wyrażone w niniejszym orzeczeniu, w szczególności respektując reguły postępowania dowodowego wyrażone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.Końcowo sąd wskazuje, że wniosek skargi o zobowiązanie organu do przedłożenia historii przelewów dokonanych przez organ na wskazany rachunek bankowy skarżącej w związku z wypłatą świadczeń przysługujących jej na dzieci oraz zasądzenia od organu na jej rzecz zwrotu określonych sum pieniężnych, wykracza poza kompetencje orzecznicze sądu administracyjnego mające, w przypadku skarg na decyzje administracyjne, charakter wyłącznie kasacyjny (w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 145a § 1 p.p.s.a.), sprowadzające się jedynie do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) sąd uchylił zaskarżoną decyzję..), sprowadzające się jedynie do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) sąd uchylił zaskarżoną decyzję.