sygn. II SA/Go 10/26 26 marca 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.

Wyrok - II SA/Go 10/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. - z dnia 26 marca 2026

Teza
Oddalono skargę. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2025 r. KieroOddalono skargę. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2025 r. Kiero
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono skargę
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Kwota główna 9.758,34 zł · kwota żądania
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb rozprawa
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
odwołujący uczestnik postępowania apelujący / skarżący
Data orzeczenia 26 marca 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Przewodniczący Jacek Jaśkiewicz
Rozstrzygnięcie

Oddalono skargę

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

UZASADNIENIE
Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2025 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...] (dalej: organ I instancji), zmienił decyzję [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. ze zm. w części dotyczącej wysokości odpłatności w taki sposób, że ustalił dla M. G. (dalej jako: strona, skarżąca) wysokość odpłatności za pobyt matki J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od [...] kwietnia 2025 r. w kwocie 1.945,45 zł miesięcznie oraz odpłatność za miesiące kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2025 r. ustalono w wysokości 1.024,45 zł miesięcznie uwzględniając dokonane wpłaty w wysokości po 921,00 zł, Natomiast pozostałe ustalenia zawarte w decyzji [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. pozostały bez zmian.W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, natomiast zstępni zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej jako u.p.s.) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa wyżej, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.W związku z pobytem matki skarżącej – J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...], decyzją [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ustalił dla M. G. - wysokość opłaty za pobyt matki w DPS od [...] kwietnia 2024 r. w kwocie 1.084,26 zł miesięcznie. W dniu [...] kwietnia 2024 r. Strona złożyła wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej jako organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium) o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...]Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. SKO decyzją z dnia [...] września 2024 r., nr [...]orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Wobec ostatecznej decyzji Kolegium utrzymującej w mocy decyzję nr [...]Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r., ustalono kwotę wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę [...]. Organ I instancji decyzją nr [...]ustalił dla Skarżącej kwotę wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt matki J. . w Domu Pomocy Społecznej w [...] od [...] kwietnia 2024 r. do [...] grudnia 2024 r. w kwocie 9,758,34 zł. Jednocześnie na wniosek Strony o umorzenie należności, odstąpił od żądania zwrotu kwoty 9.758,34 zł na rzecz Gminy [...] tytułem wydatków wniesionych zastępczo. Następnie, w związku ze złożonym w dniu [...] stycznia 2025 r. wnioskiem o przeliczenie zobowiązania dotyczącego partycypacji w kosztach utrzymania matki J. J. w domu pomocy społecznej, organ I instancji decyzją nr [...]z dnia [...] marca 2025 r. zmienił pierwotną decyzję, ustalając dla Strony wysokość odpłatności za pobyt matki J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres [...] stycznia 2025 r. do [...].01.2025 r. w kwocie 821,33 zł oraz od [...].02.2025 r. w kwocie 921 zł miesięcznie. Podstawą zmiany była zmiana sytuacji dochodowej jak i zmiana przepisów prawa - kryterium dochodowego. Corocznie w miesiącu marcu następuje waloryzacja emerytur i rent zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z czym jest zasadne przeprowadzanie aktualizacji sytuacji dochodowej rodzin zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny.W związku z powyższym, dnia [...] maja 2025 r. organ I instancji zwrócił się z prośbą do MOPR w [...] o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu część II celem ustalenia sytuacji dochodowej, bytowej i zdrowotnej rodziny. Organ otrzymał odpowiedź z MOPR w [...] w dniu [...] czerwca 2025 r. informującą o braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z M. G. Rodzina nie zgłosiła się do ośrodka celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. Strona stanowczo odmówiła kontaktu w tej sprawie, wyraźnie podkreśliła to w piśmie z dnia [...] czerwca 2025 r. skierowanym do Dyrektora MOPR w [...] informując, że dalsze próby kontaktu z jej osobą w danej sprawie uzna za nękanie.W dniu [...] lipca 2025 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia aktualnej odpłatności dla M. G. za pobyt matki J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od miesiąca kwietnia 2025 r. Organ kierując J. J. do domu pomocy społecznej, podjął kroki ustalające osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności powołując się na art. 61 u.p.s. Organ ustalił, że w pierwszej kolejności zobowiązane są dzieci J. J., tj. córka M. G. i córka D. J., a w dalszej zstępni tj. dzieci M. G. tj. M. G. i M. G., następnie wnuk S. J. po zmarłym synu S. J. oraz córka D. J. tj. M. J. Z posiadanych dokumentów akt sprawy wykluczył wnuczkę M. J. z kręgu osób zobowiązanych w związku ze zgonem w dniu [...].06.2021 r. Następnie organ I instancji wskazał, iż w dniu [...].04.2025 r. zmienił pierwotną decyzję i ustalił od [...] kwietnia 2025 r. opłatę dla J. J. przebywającej w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 1.897,71 zł miesięcznie (tj. 70% przysługującego dochodu własnego od kwoty 2.711.01 zł). Zmiana odpłatności podyktowana była marcową waloryzacją emerytury, która następuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła waloryzacja. Zmiana ta wynikała z art. 106 ust. 3b i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i uwzględniała nowy dochód osoby w DPS po waloryzacji. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] od lutego 2025 r. wynosił 7.734,05 zł miesięcznie. Oznaczało to, że J. J. umieszczona w Domu Pomocy Społecznej [...] nie jest w stanie ponosić, całkowitych kosztów pobytu w placówce. A zatem kwota 5.836,34 zł wynikająca z różnicy między kosztem utrzymania mieszkańca, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca przechodzi na zobowiązania zstępnych. Organ ustalił, że powyższe zobowiązanie w pierwszej kolejności dzielone na zstępnych pierwszego stopnia tj. córkę M. G. i córkę D. J., a następnie organ bada sytuację dalszych zstępnych. Powołując się na wywiad środowiskowy sporządzany w dniu [...] lipca 2025 r. z D. J., celem zbadania sytuacji dochodowej, majątkowej i zdrowotnej w związku z partycypowaniem w kosztach pobytu matki J. J. przebywającej w domu pomocy społecznej, organ I instancji odstąpił od naliczania opłaty dla D. J. z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego do ponoszenia tej odpłatności. Adekwatnie postąpiono z wnukiem S. J., z którym przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu [...]czerwca 2025 r. Następnie, jako kolejny zobowiązany do ponoszenia kosztów został wskazany przez stronę – M. G. wnuk J. J., posiadający meldunek w [...]. Mimo podejmowanych prób nie udało się organowi przeprowadzić z ww. wywiadu. Organ I instancji otrzymał odpowiedź z MOPR [...] z dnia [...] czerwca 2025 r. informującą o braku możliwości przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Zstępny nie zgłosił się do ośrodka celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. Następnym zstępnym jest M. G., który jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Opiekę nad synem M. sprawuje matka. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i ojcem, posiada dochód własny stanowiący 1/3 dochodu rodziny. Mając na uwadze całkowitą niepełnosprawność M. G., organ I instancji dotychczas nie dochodził od wnuka opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej. W ocenie organu I instancji jest to istotna forma wsparcia rodziny w procesie rehabilitacji i opieki nad synem. Nie mniej odnosząc się do uwag strony organ I instancji wskazał, iż przeprowadzi postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia możliwości ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej przez M. G., dając tym samym możliwość zastosowania art. 64 pkt 2 u.p.s. M. G. powinien wystąpić z wnioskiem o zwolnienie z opłaty częściowo lub całkowicie do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], co będzie stanowiło podstawę do wydania decyzji administracyjnej. Ponadto z analizy zgromadzonej dokumentacji w sprawie wynikało, że skarżąca nie wyraża zgody na aktualizację wywiadu środowiskowego, mimo iż została poinformowana o jej konieczności i konsekwencji odmowy współpracy w tym zakresie. Współpraca skarżącej z Ośrodkiem jest nieodzownym elementem ustalenia możliwości partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS. Skarżąca zarzucając organowi I instancji nieprawidłowość działań w ocenie organu robi wszystko by utrudnić postępowanie. Organ I instancji wskazał, iż kilkakrotnie wykazywał chęć współpracy np. odstąpił od żądania zwrotu zastępczo poniesionej kwoty 9.758,34 zł.Skarżąca w nadesłanych pismach wskazała na podział kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wpłatą mamy a kosztem pobytu w DPS na pięciu zstępnych. Organ zwrócił uwagę, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy jest ich sytuacja dochodowa. Znacznie bardziej restrykcyjnie ustawodawca potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. stanowi, że opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, albowiem w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.).W przedmiotowej sprawie skarżąca odmawia współpracy, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, przedstawienia posiadanego dochodu oraz podpisania oświadczenia majątkowego. Brak współpracy utrudniło organowi I instancji prowadzenie postępowania administracyjnego. W wywiadzie z [...] stycznia 2025 r. skarżąca wskazała inne osoby, o których mowa w art. 101 u.p.s., tj. siostrę D. J. oświadczając jednocześnie, że nie ma jej adresu zamieszkania. Podana sytuacja jest nieprawdziwa, ponieważ skarżąca jest właścicielem mieszkania, w którym mieszka siostra D..Podsumowując, organ I instancji wskazał, iż ustalił sytuację dwojga zstępnych, u których w drodze wywiadu środowiskowego ustalono dochód niższy niż 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, brak dotychczas wszczęcia postępowania w stosunku do całkowicie niepełnosprawnego wnuka M. G. (pozostającego pod opieką M. G., która odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego) oraz brak możliwości przeprowadzania wywiadu środowiskowego ze zstępnym M. G., mimo prawidłowo dostarczanej korespondencji. Skarżąca dotychczas nie była obarczona odpłatnością za pobyt matki w DPS przekraczającą jej możliwości finansowe. Dotychczas ustalona odpłatność stanowiła nadwyżkę 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Odpłatność ustalona decyzją nr [...]z dnia [...] marca 2025 r. za pobyt matki J. J. w DPS za okres 01.01.2025 r. do 31.01.2025 r., wyniosła 821,33 zł oraz od [...].02.2025 r., wyniosła 921 zł. Od lutego 2025 r. do marca 2025 r. różnica między wpłatą mieszkańca a kosztem pobytu wynosiła 5.935,27 zł miesięcznie a od kwietnia 2025 r. - 5.836,34 zł miesięcznie. Kwota ponoszona przez skarżącą w wysokości 921 zł, a ustalona w drodze wywiadu środowiskowego, nie jest zwiększona z powodu braku możliwości finansowych innych osób wymienionych w art. 61 ust. 2 u.p.s. Siostra i bratanek skarżącej nie skorzystali z dyspozycji art. 64 u.p.s., ponieważ ich dochód nie dawał możliwości ustalenia takiej odpłatności. D. J. i S. J. z uwagi na niski dochód nie zostali zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt krewnej w DPS. Również skarżąca nie ponosiła zwiększonego kosztu za pobyt matki w DPS z uwagi na brak ustalonej sytuacji syna M. G.. Dalej organ I instancji wskazał, iż dotychczas działał na korzyść M. G., przyjmując za wiarygodne przedstawienie przez nią sytuacji bytowej, dochodowej i rodzinnej na podstawie złożonych informacji. Wyjaśniał jej zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy. Należycie i wyczerpująco informował ją o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Informował o skutkach braku współpracy celem wyjaśnienia przedmiotowej sprawy.W związku z powyższym, wobec braku współpracy skarżącej w postępowaniu, a w szczególności braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, na podstawie którego ustala się sytuację dochodową rodziny, celem naliczenia prawidłowej kwoty odpłatności, organ I instancji ustalił dla M. G. opłatę za pobyt matki J.J. w DPS zgodnie z art. 1 ust. 2e u.p.s. Organ I instancji zmienił ostateczną decyzję administracyjną nr [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. ustalając wysokość opłaty za pobyt matki Strony – J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od [...] kwietnia 2025 r. w kwocie 1.945,45 zł miesięcznie. Kwota 5836,34 zł została proporcjonalnie podzielona między skarżącą, która odmawia przeprowadzenia aktualizacji wywiadu a potencjalnymi zobowiązanymi tj. M. G., stosunku do którego również zostanie wszczęte postępowanie administracyjne, a który nie wykazuje współpracy, nie odbiera prawidłowo dostarczanej korespondencji, uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz syna M., który może ubiegać się o zwolnienie z ponoszenia odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s., a którego sytuacja dochodowa na obecny czas jest nieustalona z przyczyn braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (dochód M. G. jest równoznaczny z dochodem Strony - wspólne gospodarstwo domowe).Od powyższej decyzji M. G. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła w ustawowym terminie odwołanie. Pełnomocnik skarżącej zaskarżył decyzję organu I instancji w części, tj. w zakresie ustalającym odpłatność za pobyt matki J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] ponad kwotę 1.167,20 zł.Decyzją z dnia [...] października 2025 r., nr [...]Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.W uzasadnieniu SKO wskazało, że jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej opieki całodobowej nad osobą jej wymagającej ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, że nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny.Kolegium stwierdziło, iż w niniejszej sprawie uznać należy, że organ I instancji wydał decyzję w oparciu o obowiązujące przepisy, dokonując ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest ustalenie opłaty wnoszonej przez obowiązanych za pobyt w domu pomocy społecznej. Podstawową kwestią przy ustalaniu opłaty, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jest ustalenie sytuacji rodzinnej, a następnie wyliczenie dochodu osoby zobowiązanej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, iż w ocenie SKO w niniejszej sprawie organ I instancji nie miał możliwości ustalenia sytuacji rodzinnej i finansowej M. G., gdyż nie wyraziła zgody na aktualizację wywiadu środowiskowego, minio iż została poinformowana przez organ I instancji o tej konieczności i konsekwencji odmowy współpracy w tym zakresie. Organ odwoławczy wskazał, iż współpraca strony z ośrodkiem pomocy społecznej jest nieodzownym elementem ustalenia możliwości partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS. Biorąc pod uwagę niewyrażenie zgody przez stronę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ I instancji zmuszony był prowadzić odrębne postępowanie wobec strony i ustalić wysokość opłaty za pobyt matki J. J. w DPS zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s.Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z ww. przepisem, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Ponadto w myśl art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Przy czym wskazuje się, że zasada proporcjonalności dotyczy wyłącznie osób, których odpłatność jest ustalana na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. (w sytuacji odmowy wywiadu), nie zaś na innych podstawach (np. art. 61 ust. 2d u.p.s. przy zgodzie na wywiad). W tym jednym wypadku, o którym mowa w przytoczonym powyżej art. 61 ust. 2f u.p.s., wysokość opłaty przypadającej na M. G. jest niezależna od wysokości obciążeń pozostałych zobowiązanych, a tym samym możliwe było prowadzenie przez organ I instancji postępowania z jej wyłącznym udziałem. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, albowiem w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Wówczas organ zobowiązany jest prowadzić jedno postępowanie z udziałem wszystkich zobowiązanych do ponoszenia opłaty, gdyż bez zachowania odpowiedniego trybu ustalenia i zmiany wysokości opłaty za DPS kontrola nad poprawnością działania organu w tym zakresie byłaby w zasadzie niemożliwa, jeżeli nie brałyby w nim udziału wszystkie zainteresowane strony. Obciążenie każdego zobowiązanego zależy bowiem od możliwości weryfikacji sytuacji majątkowej innych.SKO zwróciło uwagę, że zgodnie z poglądem prezentowanym w piśmiennictwie, opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca DPS ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Znacznie bardziej restrykcyjnie ustawodawca potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas, jak już wskazano powyżej, ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Taka okoliczność powinna być uznana za wystarczającą do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Z dodanych do ustawy przepisów wynika, że wysokość opłaty, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W przypadku gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalnie, a więc w równych częściach. Kolegium podkreśliło, że proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w ust. 2f, dotyczy tylko sytuacji - tak jak stało się w niniejszej sprawie - w której nastąpiła odmowa zwarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych.W ocenie Kolegium w zaskarżonej decyzji organ I instancji prawidłowo zastosował powyższe regulacje w odniesieniu do opisanych wyżej okoliczności przekładających się na zmianę wysokości odpłatności M. G. za pobyt matki J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Tym samym organ II instancji stwierdził, że wbrew zarzutom podniesionym przez pełnomocnika Strony w odwołaniu zaskarżona decyzja organu I instancji nie narusza prawa. W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie decyzji zostało poprzedzone należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i opierało się na prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego.Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim złożyła M. G., która działając przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła zaskarżonej decyzji:1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 61 u.p.s. przez obciążenie opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej wyłącznie odwołującą z pominięciem innych zstępnych;2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. polegające na błędnej ocenie zgromadzonych dowodów i ustalenie dochodów odwołującej z pominięciem wydatków;3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. polegające na błędnej ocenie zgromadzonych dowodów i przyjęcie, że odwołująca odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mimo że taki wywiad odbył się w toku sprawy.Ponadto wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów:1) orzeczenie o niepełnosprawności M. G.;2) dokumentacji medycznej S. G.;3) oświadczenia o ponoszonych wydatkach skarżącej - w celu wykazania faktów: sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, możliwości finansowych skarżącej.Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu II instancji kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organ obciążył kosztami utrzymania J. J. w Domu Pomocy Społecznej wyłącznie ją. Jak prawidłowo ustalił organ – J. J. ma dwie córki - odwołującą M. G. oraz D. J., a także wnuki: M. G., M. G., S. J.W niniejszej sprawie decyzja dotyczy wyłącznie M. G., z pominięciem pozostałych krewnych J. Ja. Jak wynika z uzasadnienia organu, odstąpiono od naliczania opłaty dla D. J. oraz S. J. W stosunku do M. G. nie została wydana decyzja w zakresie odpłatności za pobyt babci w DPS - organ ograniczył się do wskazania, że nie ma możliwości przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego oraz, że nie zgłosił się do ośrodka w celu ustalenia przeprowadzenia wywiadu. W stosunku do M. G. organ zamierza przeprowadzić postępowanie w tym zakresie. Podsumowując skarżąca wskazała, że stronami przedmiotowej decyzji powinni być wszyscy ww. krewni, a nie tylko M. G. Dzieląc kwotę miesięcznego kosztu utrzymania matki na wszystkich krewnych, stronę powinna obciążać kwota 1.167,20 zł (5.836 zł / 5 = 1.167,20 zł). SKO nie odniosło się do ww. zarzutu w zaskarżonej decyzji.Odnosząc się do drugiego zarzutu skarżąca wskazała, że w aktach sprawy, które były dostępne dla organu ustalono, że dochód rodziny wynosi 10.170 zł, a dochód na osobę 3.390 zł. Organ ustalił także wydatki strony, jednak nie zostały one odliczone od dochodu. Miesięczne wydatki rodziny to ok. 1.930 zł. Odejmując wydatki od dochodu pozostałaby kwota: 10.170 zł - 1.930 zł = 8.240 zł, co na osobę daje: 2.747 zł. Odejmując od dochodu ustaloną opłatę w kwocie 1.945,45 zł pozostaje kwota: 8.240 zł - 1.945,45 zł = 6.294,55 zł, co na osobę daje: 2.098,18 zł.Dalej skarżąca podniosła, że linia orzecznictwa, jaka ukształtowała się na kanwie obciążania kosztami pobytu w domu pomocy społecznej krewnych mieszkańca pozostających w związku małżeńskim, przyjmuje, że tylko nadwyżka pomiędzy dochodem rzeczywistym a wynikającym z ustawy przypadającym na zstępnego (nie jego małżonka) może być brana pod uwagę przy ustaleniu opłaty. Zdaniem skarżącej należy przyjąć, że dochód przypadający na osobę w rodzinie jest podstawą do ustalenia zobowiązania danej osoby na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jeżeli na osobie tej ciąży ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty. Mając powyższe na uwadze Skarżąca przyjęła, że maksymalna wysokość opłaty obciążającą ją może wynosić: 8.240 zł (łączny dochód rodziny) - 2.328 x 3 (300 % kryterium dochodowego przypadającego na członka rodziny) = 1.256 zł. Strona wskazała, że organ przy ustalaniu wysokości dochodu pominął ustalone wydatki odwołującej (w aktach sprawy), a wysokość opłaty na kwotę 1.954 zł miesięcznie przekracza i tak maksymalną wysokość opłaty w niniejszej sprawie tj. 1.256 zł.Końcowo odnosząc się do zarzutu trzeciego skarżąca wskazała, że został z nią przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono dochód rodziny oraz wydatki rodziny. Przy ustaleniu odpłatności za pobyt w DPS nie zostały jednak wzięte pod uwagę wydatki rodziny. Nie zgadza się z tym, że odmawia ona współpracy, a organ ustala wysokość opłaty z pominięciem jakichkolwiek wydatków rodziny - w tym skarżącej. Podkreśliła, że w styczniu 2025 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego ujawniono jej wydatki oraz sytuację rodzinną - mąż podlega leczeniu onkologicznemu, skarżąca choruje na serce, a syn jest niepełnosprawny intelektualnie. Skarżąca nie zgodziła się na kolejny wywiad środowiskowy ze względu na postawę organu - pierwszy raz organ zwrócił się o przeprowadzenie wywiadu do skarżącej, kiedy matka nie wystąpiła jeszcze z wnioskiem do DPS, drugi raz w styczniu 2020 r. organ zaproponował skarżącej trzykrotnie zawyżoną odpłatność (organ przyznał się do pomyłki na piśmie). W trakcie postępowania skarżąca dwukrotnie składka wniosek o zwolnienie i dwukrotnie wniosek ten został pozostawiony bez rozpoznania.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z dnia [...] października 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2025 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności dla M. G. za pobyt matki J. J. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości opisanej w części faktycznej uzasadnienia. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 – dalej u.p.s.). Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności i prawidłowości obciążenia skarżącej opłatą za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej. W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.Stosownie zaś do treści art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.Jeżeli chodzi o wysokość odpłatności, to może ona zostać ustalona w dwojaki sposób, tj. w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2di 2e u.p.s. Art. 61 ust. 2d u.p.s. stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.Z art. 61 ust. 2e u.p.s. wynika natomiast, że w przypadku odmowy przez małżonka, zstępnego bądź wstępnego zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.Z powołanych regulacji wynika, że ustawodawca przewidział określoną kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy 70% jej dochodu nie jest wystarczające dla pokrycia tych kosztów w pełnym zakresie, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W takiej sytuacji zachodzi konieczność partycypacji w kosztach jej pobytu innych podmiotów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty. Zasada kolejności przyjęta w art. 61 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy, niż 300% kryterium dochodowego. W sytuacji, kiedy dochody mieszkańca domu pomocy nie są wystarczające do pokrycia całości kosztów pobytu, należy obciążyć dalsze osoby zobowiązane. Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). W takiej sytuacji ustawodawca wprost wyłączył więc stosowanie zasady proporcjonalności. Regułę proporcjonalności przewidział natomiast dla osób (zstępnych, wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością "w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" i "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia". Świadczy o tym wprost treść art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej: "Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia". Powyższy przepis w swej treści zawiera wyraźne odesłanie do art. 61 ust. 2e u.p.s. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia może mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Do ustalenia, decyzją, opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taka odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, ponieważ w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Zwraca się uwagę w orzecznictwie i doktrynie, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca DPS ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Znacznie bardziej restrykcyjnie ustawodawca potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Taka okoliczność powinna być uznana za wystarczającą do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Z dodanych do ustawy przepisów wynika, że wysokość opłaty, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W przypadku gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalnie, a więc w równych częściach. Wymaga podkreślenia, że proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w ust. 2f, dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zwarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych (zob. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2023 r., I OSK 2233/22, z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 1152/22, z dnia 14 lutego 2025 r., I OSK 239/24, CBOSA, I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, LEX/el. 2025, art. 61).Wyjaśnić także trzeba, że ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje tzw. współuczestnictwa materialnego. Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego przewidziana w art. 62 k.p.a. uzależniona jest od tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron. Połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej do jednego postępowania jest zapewne rozwiązaniem proceduralnym zasługującym na uwagę, lecz o jego zastosowaniu lub pominięciu decydować powinny okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej strony wpływające w sposób tożsamy lub różny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych prawem. W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności zależy od poziomu dochodów określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s. możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2023 r., I OSK 1832/21, z dnia 5 grudnia 2023 r., I OSK 2233/22, z dnia 25 kwietnia 2024 r., I OSK 1378/22, z dnia 30 kwietnia 2024 r., I OSK 1375/22, z dnia 16 stycznia 2025 r., I OSK 159/24, z dnia 10 kwietnia 2025 r., I OSK 1034/23, CBOSA). Z tych względów Sąd nie podziela zarzutu skarżącej, że obowiązkiem organów było prowadzenie postępowanie jednocześnie do wszystkich zobowiązanych (zstępnych) do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy organy zasadnie ustaliły wysokość opłaty obciążającą skarżącą w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e u.p.s.Należy wskazać, że odwołująca po odmowie zawarcia umowy (aneksu do umowy), o której mowa w art. 103 § 2 u.p.s. została na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. w oparciu o art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. zobowiązana do ponoszenia odpłatność za pobyt matki w DPS. Organ I instancji decyzją nr [...]z dnia [...] marca 2025 r. zmienił pierwotną decyzję, ustalając dla strony wysokość odpłatności za pobyt matki J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres [...] stycznia 2025 r. do [...].01.2025 r. w kwocie 821,33 zł oraz od [...].02.2025 r. w kwocie 921 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] maja 2025 r. organ poinformował skarżącą, że w związku z waloryzacją świadczeń ZUS zachodzi konieczność ponownej weryfikacji sytuacji dochodowej w rodzinie skarżącej i w związku z tym organ wystąpi do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ przytoczył treść przepisów u.p.s. wskazujących na powyższy obowiązek i dotyczących okoliczności uzasadniających zmianę decyzji (art. 107 ust. 1, art. 109, art. 106 ust. 3 b i ust. 5 u.p.s.).Zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.Nie ulega wątpliwości, że skarżąca odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Skarżąca w pismach kierowanych do organu odmawiała bowiem podjęcia współpracy podnosząc, że nie jest osobą zobowiązaną do udzielenia wywiadu środowiskowego (pisma z dnia [...] maja 2025 r., [...] czerwca 2025 r., [...]czerwca 2025 r.). W piśmie z dnia [...] czerwca 2025 r. odwołująca wskazała, że "dalsze próby kontaktu w tej sprawie, uznam za nękanie" a także podała, że organ ma możliwość skorzystania z bardziej rygorystycznej regulacji zawartej w art. art. 61 ust. 2e u.p.s. Należy zatem stwierdzić, że zostały spełnione przesłanki w postaci odmowy zawarcia umowy i niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust.2e u.p.s.). W takiej sytuacji organy nie mogły skorzystać z dyspozycji art. 61 ust. 2d u.p.s., a tym samym uwzględnić ograniczeń zawartych m.in. w art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Wymaga podkreślenia, że organy sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny (w kontekście spełnienia kryterium dochodowego) nie badały i nie były do jej badania zobligowane, wobec niewyrażenia przez skarżącą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego przecież na celu ustalenie m.in. sytuacji dochodowej i majątkowej jej rodziny. W ramach zapadłego rozstrzygnięcia organy ustaliły w konsekwencji różnicę między średnim kosztem utrzymania pensjonariuszki w DPS (7.734,05 zł) a wnoszoną przez nią opłatą z tego tytułu (2.711,01 zł). Następnie tak otrzymaną różnicę (5.836,34 zł) organy podzieliły proporcjonalnie na 3 osoby zobowiązane do jej ponoszenia, tj. skarżącą oraz dzieci skarżącej: M. G. który uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i M. G.. Zauważyć przy tym należy, że stosując art. 61 ust. 2e u.p.s. organy były zobligowane do uwzględnienia dyspozycji art. 61 ust. 2f u.p.s., który statuuje zasadę proporcjonalności w ponoszeniu opłaty przez kilka osób obowiązanych do jej wnoszenia. W tym względzie organy zasadnie nie uwzględniły jako osób zobowiązanych w rozumieniu art. 61 ust. 2f u.p.s. córki J. J. (D. J.) i wnuka S. J., którzy zgodzili się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i których dochód jest niższy niż 300% kryterium dochodowego.Reasumując stwierdzić należy, że w wyniku dokonanej kontroli Sąd doszedł do wniosku, że w zaistniałym stanie faktycznym nie nastąpiło naruszenie powołanych w skardze przepisów prawa, zaś wszystkie podniesione w skardze zarzuty, okazały się niezasadne. Sąd zaś nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Organy bowiem właściwie oceniły cały zebrany materiał dowodowy, w tym zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Powyższej oceny nie zdołała skutecznie podważyć argumentacja podniesiona w skardze. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i dlatego skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a..