Wyrok - II SA/Ke 36/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Budowlane prawo, Zabytki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 listopada 2025 r. znak: WOA.7721.112.2025 w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję orgaUchylono decyzję I i II instancji. Budowlane prawo, Zabytki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 listopada 2025 r. znak: WOA.7721.112.2025 w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję orga
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Przewodniczący
Agnieszka Banach
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 7 listopada 2025 r. znak: WOA.7721.112.2025 Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Kielcach (dalej "ŚWINB"), po rozpoznaniu odwołania S. S., utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. (dalej "PINB")z 9 września 2025 r. nakazującą rozbiórkę budynku letniskowego, zlokalizowanego na działce nr [...], położonej w miejscowości Ś., gmina O..W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawę prawną decyzji PINB stanowił art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 418), dalej "Prawo budowlane" lub "P.b.". Wyjaśnił, że na skutek pisma T. G. PINB przeprowadził kontrolę budynku letniskowego zlokalizowanego na ww. działce. W trakcie kontroli ustalono, że w północno-zachodnim narożu działki znajduje się budynek letniskowy usytuowany w odległości 9,50 m od granicy północnej i 6,75 m od granicy zachodniej. Obiekt ma wymiary 5,05 x 6,20 m oraz posiada zadaszenie nad tarasem, wysunięte na około 2 m w kierunku południowym. Budynek wykonany jest w konstrukcji drewnianej i posadowiony na betonowym fundamencie. Posiada dach dwuspadowy o konstrukcji drewnianej (jętkowej). Jest to obiekt jednokondygnacyjny, częściowo podpiwniczony, z wydzieloną łazienką oraz antresolą, na którą prowadzą drewniane schody. Obiekt wyposażony jest w instalację elektryczną doprowadzoną z budynku mieszkalnego znajdującego się na sąsiedniej działce nr [...]. Z tej samej działki doprowadzono również przyłącze wodociągowe, a ścieki odprowadzane są do zbiornika na nieczystości zlokalizowanego na tej działce.Podczas kontroli skarżący oświadczył do protokołu, że od 2003 r. właścicielem sąsiedniej działki nr [...] był jego ojciec, M. S., który zmarł w 2022 r. Wskazał również, że to jego ojciec był inwestorem przebudowy i remontu znajdującego się na tej działce budynku gospodarczego, który został przystosowany do celów gospodarczo-letniskowych. Od czasu przeprowadzenia remontu w 2003 r. obiekt był nieprzerwanie użytkowany przez rodzinę S. Jak podkreślił, ani sam remont, ani późniejsze użytkowanie budynku nie były kwestionowane aż do momentu złożenia wniosku przez obecnego właściciela działki - T. G..Następnie PINB, pismem z 16 sierpnia 2024 r., zwrócił się do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii o przekazanie zdjęć lotniczych działki, na której znajduje się przedmiotowy budynek letniskowy, wykonanych w latach 1990 - 2024.W dniu 8 października 2024 r. skarżący złożył wniosek o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego dotyczącego tego budynku. Wskazał, że budowa została zakończona w lutym 2004 r., a na potwierdzenie tej okoliczności dołączył oświadczenia świadków, z których wynika, że domek letniskowy powstał na przełomie stycznia i lutego 2004 r.Po zawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania legalizacyjnego, PINB postanowieniem z 22 listopada 2024 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia - do 28 lutego 2025 r. - następujących dokumentów:- oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (pod rygorem odpowiedzialności karnej),- geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej obiektu,- ekspertyzy technicznej sporządzonej przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia, potwierdzającej, że stan techniczny budynku nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi oraz pozwala na jego bezpieczne użytkowanie.W dniu 27 lutego 2025 r. skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowania, wskazując, że przed Sądem Rejonowym w O. toczy się sprawa z powództwa T. G. (właściciela działki nr [...]) o wydanie tej nieruchomości. Do wniosku dołączono geodezyjną inwentaryzację obiektu oraz ekspertyzę techniczną.Postanowieniem z 5 czerwca 2025 r. PINB zawiesił postępowanie. W wyniku zażalenia ŚWINB postanowieniem z 28 lipca 2025 r. uchylił to rozstrzygnięciew całości i umorzył postępowanie w sprawie zawieszenia.Ostatecznie 9 września 2025 r. PINB wydał decyzję nakazującą rozbiórkę spornego budynku letniskowego. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji ŚWINB wskazał, że nowelizacja ustawy Prawo budowlane wprowadziła w system prawny uproszczone postępowanie legalizacyjne. Może być ono przeprowadzone jedynie dla nielegalnie wybudowanych obiektów budowlanych, których realizacja została zakończona co najmniej 20 lat temu, tak jak w kontrolowanym przypadku. Organ odwoławczy powołał się zatem na treść art. 49f ust. 1 i art. 49i ust. 2 lit. a P.b. Dalej podkreślił, że w wyznaczonym przez PINB terminie S. S. - jako użytkownik budynku letniskowego - nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. W szczególności nie złożył oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 P.b. ŚWINB stwierdził, że w tej sprawie obowiązek określony w art. 49g ust. 2 P.b. nie został spełniony, a jego realizacja jest konieczna do zalegalizowania obiektu w trybie uproszczonym. W związku z powyższym uznał, że decyzja PINB jest prawidłowa.Odnosząc się do zarzutów odwołania, ŚWINB nie stwierdził uchybień w zakresie sporządzenia uzasadnienia decyzji PINB, które jasno wskazuje, że przyczyną wydania decyzji było nieprzedłożenie jednego z wymaganych dokumentów legalizacyjnych. Podkreślił, że art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. a P.b. nie pozostawia organowi swobody decyzyjnej. W związku z tym uzasadnienie decyzji, zawierające wskazanie dowodów oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia ŚWINB uznał za wystarczające.Zdaniem ŚWINB, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, że w tej sprawie zastosowanie mają przepisy w brzmieniu obowiązującym sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane, bowiem postępowanie w sprawie zostało wszczęte po wejściu w życie ustawy zmieniającej,tj. w 2024 r. Z art. 25 ww. ustawy zmieniającej wynika zaś, że przepisy ustawy zmienianej stosuje się w brzmieniu dotychczasowym jedynie do spraw wszczętychi niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.Okoliczność, że obiekt został wybudowany samowolnie w 2004 r. zobowiązywała organ do przeprowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego.Nawiązując do treści odwołania ŚWINB powołał się na treść art. 53a ust. 1 i 2 P.b. i wyjaśnił, że postępowanie w sprawach samowoli budowlanej co do zasady wszczynane jest z urzędu, a właściciel lub zarządca obiektu może złożyć wnioseko wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. W przypadku obiektów wybudowanych przed 1 stycznia 1995 r. postępowanie to może być prowadzone wyłącznie na wniosek właściciela lub zarządcy. Natomiast w odniesieniu do obiektów wybudowanych po tej dacie - jak w niniejszej sprawie - postępowanie może być wszczęte z urzędu, ale dopuszczalne jest również jego prowadzenie na wniosek zainteresowanego. W przypadku ustalenia, że od zakończenia budowy upłynęło 20 lat, a jednocześnie obiekt wybudowany został po 1 stycznia 1995 r., organ nadzoru budowlanego może prowadzić w stosunku do takiego obiektu wyłącznie uproszczone postępowanie legalizacyjne.ŚWINB uznał nadto, że wbrew twierdzeniom skarżącego PINB nie naruszył art. 10 k.p.a.Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję organu odwoławczego wniósł S. S., zarzucając naruszenie:1. art. 11 w zw. z art 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. przez sporządzenie niewystarczającego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji, niewyjaśniającego przesłanek faktycznych i prawnych wydanego rozstrzygnięcia, co powoduje niemożność zastosowania się skarżącego do treści decyzji podjętej w sposób arbitralny, albowiem uzasadnienie faktyczne decyzji powinnow szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, natomiast uzasadnienie prawne winno wprost wskazywać zastosowane przepisy prawne oraz ich wyjaśnienie;2. art. 10 k.p.a. przez wyznaczenie skarżącemu zbyt krótkiego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy i złożenie swoich uwag, a także wniosków dowodowych przez organ I instancji i nieudostępnienie terminu na zapoznanie się z aktami oraz zajęcia stanowiska, w tym brak jakiejkolwiek informacji o możliwym zakończeniu sprawy;3. art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 80 i art. 8 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie,tj. niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, które w istocie doprowadziły do sytuacji,że skarżący zobowiązany jest do rozbiórki budynku;4. art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. a P.b. przez jego zastosowanie, w sytuacji kiedy organ nie ustalił stanu faktycznego w sprawie, bowiem oparł się jedynie na dokumentach, natomiast organ winien jednoznacznie wskazać, które przepisy prawa budowlanego winny być stosowane wobec faktu, że ustawa ta była zmieniana wielokrotnie;5. art. 10a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez ich całkowicie pominięcie, albowiem w stosunku do nieruchomości prowadzone jest wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa świętokrzyskiego, a tym samym wpis do rejestru zabytków prowadzi do pozbawienia skuteczności prawnej decyzji dotyczącej rozbiórki.W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił argumentację na poparcie postawionych zarzutów, w oparciu o które wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzjioraz uchylenie decyzji organu I instancji w całości. Ewentualnie, z ostrożności procesowej, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawydo ponownego rozpoznania organowi I Instancji. Nadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z obwieszczenia Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z 31 sierpnia 2022 r. na okoliczność prowadzenia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków nieruchomości województwa świętokrzyskiego zabytku "Region górniczo-osadniczy eksploatacji, obróbki i przetwórstwa kopalni nad rzeką Kamienną".W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.W piśmie procesowym z 16 marca 2026 r. uczestnik postępowania - T. G. wniósł o oddalenie wniosku dowodowego skarżącego oraz oddalenie jego skargi w całości. Podkreślił, że sprawa dotyczy nakazu rozbiórki budynku letniskowego, który został wybudowany bez wymaganych zezwoleń na działce będącej obecnie jego własnością. Zdaniem uczestnika, skarżący nie wykazał, aby stan faktyczny został ustalony niezgodnie z rzeczywistością. W istocie okoliczności sprawy są bezsporne, a kluczowe fakty zostały wskazane lub przyznane przez samego skarżącego. Z tego względu zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 80i art. 8 k.p.a. należy uznać za niezasadne. Uczestnik postępowania nie zgodził sięz zarzutem sporządzenia wadliwego uzasadnienia decyzji (art. 11 w zw. z art. 107§ 3 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.), gdyż wyraźnie wskazano, że brak jednegoz wymaganych dokumentów uniemożliwił legalizację budynku. Jego zdaniem, niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., gdy organ I instancji zapewnił stronom czynny udział w postępowaniu. Zarzut naruszenia art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. a P.b. jest także bezzasadny, bowiem organ prawidłowo wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia i odniósł się do zarzutów odwołania.W ocenie uczestnika postępowania, nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 10a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1292, dalej "u.o.z."). Sporny budynek letniskowy nie stanowi zabytku, ani do niego nie pretenduje, zatem przepis ten nie może mieć zastosowania. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego skarżącego, który nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie przyczyni się do wyjaśnienia istotnych okoliczności, czego wymaga art. 106 § 3 p.p.s.a.Na rozprawie sądowej 26 marca 2026 r. pełnomocnik skarżonego poparł skargę. Pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie procesowym z 16 marca 2026 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:Skarga okazała się zasadna.Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.Przedmiotem rozpoznania w tej sprawie była decyzja nakazująca skarżącemu rozbiórkę budynku letniskowego, zlokalizowanego na działce nr [...], położonejw miejscowości Ś., gmina O.. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 49i ust. 1 pkt 2b lit. a) ustawy Prawo budowlane, zgodniez którym organ nadzoru budowlanego, w uproszczonym postępowaniu legalizacyjnym, wydaje decyzję o nakazie rozbiórki, w przypadku nieprzedłożenia dokumentów legalizacyjnych w wyznaczonym terminie wskazanym w postanowieniu, o którym mowa w art. 49g ust. 1 P.b.W tej sprawie organy nadzoru budowlanego prawidłowo zastosowały przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu uwzględniającym zmiany wprowadzone ustawąz dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, której przepisy w zasadniczej części weszły w życie 19 września 2020 r. Nowelizacja ta wprowadziła m.in. uproszczone postępowanie legalizacyjne (art. 49f -49i P.b.), odnoszące się do tzw. "starych samowoli budowlanych", tj. obiektów, których realizacja została zakończona co najmniej 20 lat temu.Zgodnie z art. 49f ust. 1 P.b., w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia (bądź pomimo wniesienia sprzeciwu), jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.W jego ramach, na podstawie art. 49g P.b., organ nakłada - w drodze postanowienia - obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni. Do dokumentów tych należą m.in. oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza oraz ekspertyza techniczna (art. 49g ust. 2 P.b.). Z kolei stosownie do art. 49h P.b. organ bada kompletność dokumentów oraz to, czy stan techniczny obiektu pozwala na jego bezpieczne użytkowanie. W razie braków w dokumentacji organ wzywa do ich uzupełnienia.Przywołana regulacja wprowadza etapowość postępowania legalizacyjnego. W pierwszym etapie ustala się fakt realizacji obiektu bez wymaganej zgody budowlanej, natomiast w drugim - bada się możliwość jego legalizacji, w szczególności poprzez weryfikację prawa do dysponowania nieruchomością oraz stanu technicznego obiektu. Pozytywna weryfikacja tych przesłanek prowadzi do legalizacji obiektu. Natomiast nieprzedstawienie wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie obliguje organ - na podstawie art. 49i ust. 1 pkt 2 P.b. - do wydania decyzji o nakazie rozbiórki. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie pozostawia organowi "luzu decyzyjnego" co do treści rozstrzygnięcia.W niniejszej sprawie bezsporne jest, że budynek powstał bez wymaganego pozwolenia na budowę ponad 20 lat temu (2003 r.), a zatem podlegał uproszczonej procedurze legalizacyjnej. Bezsporne jest również, że skarżący nie przedłożył dokumentów legalizacyjnych, w szczególności oświadczenia, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 P.b. Co do zasady spełnione zostały zatem przesłanki do wydania decyzji o nakazie rozbiórki.Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma jednak okoliczność toczącego się od wielu lat postępowania w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków obszaru, na którym znajduje się sporny obiekt. Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach obwieszczeniem z 31 sierpnia 2022r. znak: ZATiRA.RA.5140.1.2022 wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa świętokrzyskiego zabytku "Region górniczo-osadniczy eksploatacji, obróbki i przetwórstwa kopalni nad rzeką Kamienną". Postępowanie to toczy się w trybie publicznym i pozostaje nadal niezakończone (wyznaczono nowy termin załatwienia sprawy do 30 kwietnia 2026 r. - obwieszczenie z 6 marca 2026 r. dostępne: www.gov.pl/web/wuoz-w-kielcach).Nie ulega wątpliwości, że działka nr [...] w miejscowości Ś., gmina O., na której usytuowany jest budynek letniskowy objęty nakazem rozbiórki, została wprost wymieniona w powyższym obwieszczeniu o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków.Wyjaśnić należy, że w art. 3 pkt 1 ww. ustawy z dnia 23 lipca 2003 r.o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 poz. 1292 ze zm., dalej "u.o.z."), pojęcie zabytku zostało ujęte w sposób szeroki i nie ogranicza się wyłącznie do obiektów budowlanych. Przepis ten stanowi, że zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część albo zespół, które są dziełem człowieka lub pozostają w związku z jego działalnością, stanowią świadectwo minionej epoki albo zdarzenia, a ich zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.Z powyższej definicji wynika, że zabytkiem mogą być nie tylko budynki czy inne obiekty architektoniczne, ale również całe zespoły przestrzenne, rzeczy ruchome, a także nieruchomości gruntowe. Ustawodawca wprost posługuje się pojęciem "nieruchomości", co oznacza, że ochroną mogą być objęte także grunty jako takie, nawet w sytuacji, gdy nie znajdują się na nich żadne widoczne obiekty budowlane. W praktyce oznacza to, że zabytkiem może być również grunt, o ile spełnia przesłanki ustawowe, tj. pozostaje w związku z działalnością człowieka lub stanowi świadectwo wydarzeń historycznych oraz posiada wartość historyczną, naukową lub artystyczną.Powyższa wykładnia znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W szczególności w wyroku NSA z 19 maja 2011 r., II OSK 848/10 (dostępnym na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA) wskazano, że zabytek nieruchomy obejmuje nie tylko pojedyncze obiekty, lecz również układy przestrzenne oraz krajobrazy kulturowe, co oznacza, że przedmiotem ochrony może być cała nieruchomość jako określona przestrzeń. Z kolei w wyroku NSA z 27 marca 2019 r.,II OSK 1205/17 (CBOSA) podkreślono, że "teren" objęty ochroną konserwatorską należy rozumieć jako konkretną przestrzeń obejmującą działki ewidencyjne, co potwierdza, że ochrona może dotyczyć gruntu jako całości, a nie wyłącznie znajdujących się na nim obiektów.Zgodnie zaś z art. 10a ust. 1 u.o.z., od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wpisu zabytku do rejestru do dnia, w którym decyzja w tej sprawie stanie się ostateczna, przy zabytku, którego dotyczy postępowanie, zabrania się prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Celem regulacji art. 10a u.o.z. (obowiązującego od 9 września 2017 r.) jest tymczasowe uregulowanie sytuacji "zabytku" względem którego dopiero wszczęto postępowanie o wpis do rejestru zabytków. Na podstawie wskazanej normy prawnej w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania a jego ostatecznym zakończeniem automatycznie i bezwarunkowo zostają wstrzymane wszelkie prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane oraz inne działania, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisywanego do rejestru (obiektu lub obszaru) - por. wyrok WSA w Warszawie z 29 października 2018 r., VII SA/Wa 504/18 - CBOSA.Przepis ten ustanawia zatem szczególny środek ochrony tymczasowej, który działa z mocy prawa i ma charakter bezwzględny. Jego celem jest zabezpieczenie potencjalnego zabytku przed nieodwracalnymi zmianami w okresie poprzedzającym ostateczne rozstrzygnięcie o jego statusie prawnym. Ochrona ta ma charakter prewencyjny i obejmuje nie tylko obiekty lub obszary już wpisane do rejestru, lecz także te, które dopiero mogą zostać uznane za zabytki.Z art. 10a ust. 2 u.o.z. wynika ponadto, że zakaz ten obowiązuje niezależnie od wcześniej wydanych decyzji administracyjnych dopuszczających prowadzenie robót budowlanych. Oznacza to, że wszczęcie postępowania konserwatorskiego prowadzi do swoistego "zamrożenia" możliwości wykonywania takich robót, nawet jeżeli zostały one uprzednio dopuszczone na podstawie innych przepisów.W konsekwencji, choć art. 10a u.o.z. nie wyłącza formalnie możliwości prowadzenia postępowań administracyjnych, to jednak jego funkcja ochronna musi być uwzględniana przy podejmowaniu rozstrzygnięć, których wykonanie prowadziłoby do nieodwracalnego naruszenia substancji potencjalnego zabytku. Dotyczy to w szczególności decyzji nakazujących rozbiórkę obiektu budowlanego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wykonanie decyzji o rozbiórce prowadzi do definitywnego unicestwienia obiektu, a tym samym może przekreślić cel prowadzonego postępowania konserwatorskiego. Tymczasem ratio legis art. 10a u.o.z. polega właśnie na niedopuszczeniu do takich nieodwracalnych skutków przed zakończeniem procedury wpisu do rejestru zabytków.Co więcej, Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym skoro wszczęcie postępowania w sprawie wpisania nieruchomości do rejestru zabytków powoduje wstrzymanie wykonania już wydanych decyzji o zezwoleniu na wykonywanie robót budowlanych przy tym zabytku, to tym bardziej wszczęcie takiego postępowania powinno stanowić przeszkodę w wydaniu takiej decyzji (por. np. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., II OSK 584/19, CBOSA).W realiach niniejszej sprawy na szczególne podkreślenie zasługuje okoliczność, że sporny budynek letniskowy został posadowiony na trwałym, betonowym fundamencie. Powyższe powoduje, że realizacja robót budowlanych związanych z wykonaniem nakazu rozbiórki może prowadzić do ingerencji w substancję gruntową działki, która objęta jest toczącą się procedurą wpisu do rejestru zabytków.Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje zatem wynik postępowania w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa świętokrzyskiego przedmiotowej nieruchomości. W przypadku bowiem wpisania działki nr [...] w Śródborzu do rejestru zabytków, wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę zlokalizowanego na niej obiektu budowlanego wymagałoby uprzedniego uzyskania pozwolenia na prowadzenie tych robót, wydanego przez właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków, stosownie do art. 39 ust. 1 Prawa budowlanego. Zgodnie z tym przepisem, prowadzenie robót budowlanych przy obiekcie budowlanym wpisanym do rejestru zabytków lub na obszarze wpisanym do rejestru zabytków wymaga, przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, uzyskania pozwolenia na prowadzenie tych robót, wydanego przez właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków.W tym stanie rzeczy należało uznać, że zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 8 k.p.a., a także art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. a P.b. oraz art. 10a ust. 1 i 2 u.o.z. są zasadne. Organy obu instancji nie dopełniły obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, ograniczając się w istocie do analizy wybranych dokumentów, bez uwzględnienia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla sprawy. W szczególności nie dokonano pełnych ustaleń faktycznych w zakresie stanu prawnego i faktycznego nieruchomości, co podważa prawidłowość zastosowania przepisów Prawa budowlanego, w tym art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. a P.b. Organy całkowicie pominęły okoliczność, że w odniesieniu do omawianej nieruchomości toczy się wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków. Okoliczność ta ma istotne znaczenie prawne, albowiem - zgodnie z art. 10a ust. 1 i 2 u.o.z. - już na etapie prowadzenia takiego postępowania powstają określone ograniczenia w zakresie możliwości ingerencji w substancję obiektu, w tym jego rozbiórki. W konsekwencji organ naruszył art. 10a ust. 1 i 2 u.o.z., poprzez jego niezastosowanie i pominięcie skutków prawnych toczącego się postępowania w sprawie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.W tych okolicznościach nie można uznać, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i kompletny, co czyni zastosowanie przepisów prawa materialnego przedwczesnym, a zaskarżoną decyzję wadliwą.Odnosząc się natomiast do treści skargi wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. jest niezasadny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona uprawdopodobni, że pozbawienie jej tego uprawnienia mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Tymczasem skarżący nie wskazał, jakie konkretne uwagi, zarzuty czy wnioski dowodowe zamierzałby zgłosić, ani w jaki sposób mogłyby one wpłynąć na odmienną ocenę sprawy przez organ. Nie jest wystarczające samo powołanie się na formalne uchybienie proceduralne. Konieczne jest wykazanie realnego, potencjalnego wpływu tego uchybienia na wynik postępowania, czego w tej sprawie zabrakło. Nadto zauważyć trzeba, że PINB zawiadamiając o wniesieniu odwołania, poinformował strony, że zgodnie z art. 10 k.p.a. mogą zapoznać się z aktami sprawy w ŚWINB oraz złożyć tam ewentualne zastrzeżenia i uwagi, co do zebranych dowodów i materiałów (pismo z 3 października 2025 r.), co czyni podniesiony zarzut bezzasadnym.Zarzut naruszenia art. 11 w zw. z art. 107 § 3 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. okazał się skuteczny z uwagi na podniesione wyżej naruszenia prawa procesowego związane z postępowaniem konserwatorskim, pomimo, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wskazanie istotnych dla sprawy faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów, na których organ II instancji się oparł, jak również podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Organ odwoławczy przedstawił tok swojego rozumowania – dla przyjętych przez siebie ustaleń, rozbudowując i uzupełniając lakoniczne uzasadnienie decyzji organu I instancji.Odnośnie zaś do stanowiska uczestnika postępowania, należy raz jeszcze podkreślić, że art. 10a ust. 1 i 2 u.o.z. ma zastosowanie nie tylko do obiektów budowlanych, lecz także do nieruchomości gruntowych, na których się one znajdują. W niniejszej sprawie przedmiotowa działka jest objęta postępowaniem o wpis do rejestru zabytków, co nakłada na organ obowiązek uwzględnienia tej okoliczności przy wydawaniu decyzji. Ewentualna ochrona konserwatorska nieruchomości uznanej za zabytek ma znaczenie dla oceny zasadności orzeczenia rozbiórki znajdującego się na niej obiektu.Z przedstawionych wyżej powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, kierując się wytycznymi art. 153 p.p.s.a., zadaniem organów będzie uwzględnienie przy ocenie prawnomaterialnej stanu faktycznego sprawy wyniku toczącego się postępowania w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków działki, na której znajduje się sporny obiekt. Organ powinien wydać rozstrzygnięcie procesowe adekwatne do okoliczności sprawy, nie wykluczając zawieszenia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków.., zadaniem organów będzie uwzględnienie przy ocenie prawnomaterialnej stanu faktycznego sprawy wyniku toczącego się postępowania w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków działki, na której znajduje się sporny obiekt. Organ powinien wydać rozstrzygnięcie procesowe adekwatne do okoliczności sprawy, nie wykluczając zawieszenia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków.