Wyrok - II SA/Bk 86/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku - z dnia 26 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. ochrona zdrowia, Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 stycznia 2025 r. nr 6/10/2025/KL w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskUchylono zaskarżoną decyzję. ochrona zdrowia, Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 stycznia 2025 r. nr 6/10/2025/KL w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zask
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono zaskarżone orzeczenie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
odsetki ustawowe
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
płatnik składek / pracodawca
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Przewodniczący
Elżbieta Lemańska
Podstawa prawna
art. 145
kpa
art. 107
kpa
art. 80
kpa
art. 145
akpa
art. 145
bkpa
art. 151
kpa
art. 75
kpa
art. 134
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję
UZASADNIENIE
Prezes NFZ pismem z 8 maja 2024 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych W. S.(dalej: "skarżąca") w dniach: 1, 13 i 21 października 2020 r., 13 sierpnia 2021 r. oraz od 10 do 16 marca 2023 r. w łącznej kwocie 9.461,20 zł. W treści pisma zawarto pouczenie, że jeśli w ww. okresach skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej skarżąca spełniała przesłanki posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, to zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny może być dokonane w terminie 30 dni od dnia odebrania niniejszego zawiadomienia. Pismo to skierowano na adres wskazany w pisemnym oświadczeniu skarżącej o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej z 16 marca 2023 r. (dotyczącym świadczenia udzielonego w dniach 10-16 marca 2023 r.). Korespondencja została jednak dwukrotnie awizowana i jako nieodebrana powróciła do organu z adnotacją: "zwrot do nadawcy, nie podjęto w terminie".Decyzją z 22 lipca 2024 r. nr 167/10/2024/KL Prezes NFZ stwierdził obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącej w ww. dniach w łącznej kwocie 9.461,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w przypadku uchybienia terminowi płatności (14 dni). W uzasadnieniu wskazano, że w ww. dniach skarżąca nie posiadała prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, bowiem nie była ubezpieczona. Organ ustalił, że z informacji zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (dalej: "CWU") wynika, że skarżąca była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny A. S. od 9 sierpnia 2019 r. do 14 lipca 2020 r., tj. do dnia nabycia własnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Z tytułu tej umowy skarżąca była zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego do 15 lipca 2020 r., a następnie została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług w okresach od 31 lipca 2020 r. do 1 sierpnia 2020 r. oraz od 1 września 2021 r. do 1 października 2021 r. Po tym okresie skarżąca została ponownie zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny A. S. od 1 kwietnia 2023 r. do nadal. Korespondencja zawierająca ww. decyzję również została dwukrotnie awizowana i jako nieodebrana powróciła do organu z adnotacją: "zwrot nie podjęto w terminie". Decyzja ta stała się ostateczna.W dniu 28 sierpnia 2024 r. sporządzono na prośbę skarżącej kserokopię ww. decyzji. Ze sporządzonej tego dnia notatki służbowej pracownika Działu Ubezpieczeń Zdrowotnych NFZ wynika, że skarżąca wyjaśniła, że pod adresem, na który była kierowana korespondencja nikt nie mieszka.W dniu 2 września 2024 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa NFZ o wydanie decyzji w sprawie ustalenia okresu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania przez nią umów zlecenia, podając że została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez zleceniodawców, pomimo posiadania statusu ucznia. Wskazała, że niesłusznie została zobowiązana do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ponieważ od 9 sierpnia 2019 r. jest zgłoszona jako członek rodziny matki. Do przedmiotowego wniosku skarżąca dołączyła kopie: świadectwa ukończenia T. z [...] kwietnia 2021 r., świadectwo dojrzałości z [...] września 2021 r., a także zaświadczenia P. w Białymstoku stwierdzających, że była słuchaczem: I semestru w roku szkolnym 2022/2023, II semestru w roku szkolnym 2023/2024 oraz III semestru w roku szkolnym 2023/2024. Przedłożone zostały również kopie zawartych umów zlecenia.Prezes NFZ decyzją z dnia 11 października 2024 r. nr 183/10/2024/Ub, działając na podstawie art. 109 ust. 1, 3,4-6 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2024 r., poz. 146 ze zm.; dalej: "u.ś.o.z.") stwierdził, że skarżąca: podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz L. Sp. z o.o. w okresie od 11 do 30 września 2021 r. oraz nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz U. w B. w dniach: 14 i 31 lipca 2020 r., a także na rzecz L. Sp. z o.o. w okresie od 1 do 10 września 2021 r. W ocenie organu przedłożone przez ubezpieczoną dokumenty w postaci świadectwa ukończenia szkoły oraz świadectwa maturalnego potwierdziły, że w okresie do 10 września 2021 r. posiadała status ucznia i w związku z tym nie spełniała przesłanek do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, a tym samym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umów zlecenia. Jednocześnie od następnego dnia, tj. 11 września 2021 r., skarżąca zaczęła spełniać warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania umowy zlecenia, wobec czego winna podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od 11 do 30 września 2021 r.Postanowieniem z 29 listopada 2024 r. nr 11/10.2024.KL Prezes NFZ z urzędu wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 147 i 149 § 1 k.p.a. postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z 22 lipca 2024 r. nr 167/10/2024/KL.Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania Prezes NFZ decyzją z 16 stycznia 2025 r. nr 6/10/2025/KL uchylił w całości swoją ostateczną decyzję z 22 lipca 2024 r. nr 167/10/2024/KL w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na rzecz skarżącej w ww. dniach w łącznej kwocie 9.461,20 zł (pkt 1); stwierdził, że skarżąca jest obowiązana do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jej rzecz w dniach od 10 do 16 marca 2023 r. w łącznej kwocie 8.670,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności (pkt 2); umorzył postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącej w części dotyczącej obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach: 1, 13 i 21 października 2020 r. oraz 13 sierpnia 2021 r. w łącznej kwocie 790,49 zł (pkt 3).W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył regulacje prawne, tj. art. 2 ust. 1 pkt 1 , art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 pkt 5, art. 67 ust. 3, 4 i 5, art. 50 ust. 15 pkt 2 i ust. 16 pkt 2 u.ś.o.z., a także art. 94 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. 2025, poz. 1160; dalej: "P.o."). Następnie organ wyjaśnił, że na skutek ponownej analizy materiału dowodowego uznał, że istnieją przesłanki do uchylenia decyzji z 22 lipca 2024 r. Na podstawie decyzji Prezesa NFZ z 11 października 2024 r. ustalono bowiem, że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od 11 do 30 września 2021 r. oraz nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia w dniach: 14 i 31 lipca 2020 r. a także w okresie od 1 do 10 września 2021 r. Tym samym koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącej w dniach: 1, 13 i 21 października oraz 13 sierpnia 2021 r. w łącznej kwocie 790,49 zł nie podlegają zwrotowi.Jednocześnie organ wskazał, że ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej w dniach od 10 do 16 marca 2023 r., skarżąca złożyła oświadczenie o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń, na podstawie którego NFZ sfinansował świadczenia opieki zdrowotnej udzielone jej w ww. dniach w łącznej kwocie 8.670,71 zł. W trakcie udzielonych świadczeń skarżąca była weryfikowana przez świadczeniodawcę w systemie e-WUŚ, gdzie uzyskano negatywny status ubezpieczenia, o czym musiała być poinformowana przez świadczeniodawcę. Skarżąca swoje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej potwierdziła składając oświadczenie, o którym mowa w art. 50 ust. 6 u.ś.o.z., tym samym ciążyła na niej powinność zapoznania się z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie wątpliwości mogła zwrócić się do odpowiednich jednostek NFZ z zapytaniem. Powyższe okoliczności, zdaniem organu, świadczą o tym, że w chwili złożenia oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej skarżąca nie działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że skarżąca w ww. dniach była osobą nieubezpieczoną i na podstawie art. 50 ust. 16 pkt 2 u.ś.o.z. jest obowiązana do uiszczenia kosztów świadczeń udzielonych jej w ww. dniach.Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (dalej: "WSA w Białymstoku") wskazując, że od dnia urodzin jest zgłoszona do ubezpieczenia swojej mamy A. S. jako członek rodziny i nadal jest objęta tym ubezpieczeniem, gdyż cały czas ma status ucznia, co zgodnie z przepisami pozwala jej korzystać z tego prawa do 26-go roku życia. Wyjaśniła, że kilkakrotnie od czasu ukończenia 18-go roku życia i podczas podejmowania prac na umowy zlecenia, miała problemy z e-WUŚ, gdyż pomimo stałego statusu ucznia, "znikała" chwilami z systemów ubezpieczeniowych, co nie jest winą ani jej, ani jej mamy, tylko problemów technicznych z systemem w ZUS i tym samym nie może być ona za te usterki obciążana. Podkreśliła, że we wskazanym w decyzji czasie hospitalizacji w dniach 10-16 marca 2023 r. była zatrudniona na umowę zlecenia w H. w B. oraz była uczniem P. w B.(od 2022 r. do czerwca 2024 r.), co potwierdziła kopiami zaświadczeń z 21 kwietnia 2023 r. i 6 września 2023 r. załączonymi do skargi. W jej ocenie nie było zatem podstaw do "wypięcia" jej z ubezpieczenia zdrowotnego, do którego jest zgłoszona przez mamę. Do skargi dołączyła ponadto datowany na 10 lutego 2025 r. wydruk z konta PUE ZUS swojej mamy, zawierający zgłoszenie jej jako członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego. Mając na uwadze powyższe wniosła o anulowanie wskazanych w zaskarżonej decyzji kosztów leczenia w szpitalu w marcu 2023 r. uznając je za bezzasadne.Podczas rozprawy w dniu 8 maja 2025 r. skarżąca poparła wskazała, że nie mieszka pod adresem na który doręczono jej decyzję Prezesa NFZ z 22 lipca 2024 r. O decyzji dowiedziała się odbierając przesyłkę z poczty po przekazaniu przez babcię awiza. Nie rozumiała pism, które dostawała z NFZ. Maturę zdała w 2021 r., a od września podjęła naukę w P. w Białymstoku; równocześnie pracowała na umowę zlecenia. W okresie od 10 do 16 marca 2023 r. pracowała także w H. w B. na umowę zlecenie.Pełnomocnik skarżącej (matka) poparła skargę, podając, że po raz pierwszy skarżąca nie była widoczna w systemie ubezpieczeń NFZ w 2020 r. Cała czas była przypisana jako członek rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego matki, która przez księgowość swojego pracodawcy, musiała rewidować nieprawidłowości. Po sprostowaniu podała, że 2016 r. prowadzi działalność gospodarczą. W toku postępowania ani skarżąca ani jej matka nie miały informacji o potrzebie dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia.Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podając, że skarżąca nie figurowała w CWU. Na pytanie sądu podał, że organ nie kierował do skarżącej informacji o możliwości złożenia wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia we wznowionym postępowaniu, ani informacji o możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Informacje w CWU wskazują podstawę ubezpieczenia zdrowotnego.W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA w Białymstoku") wyrokiem z 8 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 361/25, uchylił decyzję Prezesa NFZ z 16 stycznia 2025 r. nr 6/10/2025/KL.W uzasadnieniu ww. wyroku WSA w Białymstoku wskazał, że decyzja Prezesa NFZ z 16 stycznia 2025r. została wydana we wznowionym postępowaniu w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na rzecz skarżącej, na podstawie art. 50 ust. 16 pkt 2, ust. 18 i ust. 19 u.ś.o.z. Sąd wskazał ponadto, że istotne znaczenie w sprawie ma również regulacja art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., wedle której przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez NFZ o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu. Z pola widzenia nie może umknąć ponadto art. 50 ust.17 i ust. 18a u.ś.o.z.Zdaniem WSA w Białymstoku, ocenie organu powinien podlegać nie tylko fakt, czy skarżąca była zgłoszona w spornym przedziale czasowym do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, lecz także okoliczności towarzyszące składaniu przez skarżącą oświadczenia o objęciu jej ubezpieczeniem w momencie udzielenia przedmiotowych świadczeń opieki zdrowotnej, jak również, czy skarżąca została prawidłowo pouczona o możliwości wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego i czy skorzystała z tej możliwości. Zdaniem sądu ustalenia Prezesa NFZ o braku przysługiwania skarżącej prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w dacie udzielania świadczeń, nie zostały poczynione w sposób należyty i niebudzący wątpliwości, a wydane na ich podstawie rozstrzygnięcie podlegało wyeliminowaniu z uwagi na naruszenie omówionych wyżej przepisów art. 50 ust. 17 i ust. 18a u.ś.o.z. oraz zasad procedury administracyjnej.Sąd wskazał, że z akt administracyjnych wynika bezspornie, że Prezes NFZ doręczając stronie postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 22 lipca 2024 r. nie poinformował skarżącej o wynikającej z art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. możliwości złożenia tzw. zgłoszenia wstecznego, jak też przedłożenia odpowiednich dokumentów uzasadniających podleganie ubezpieczeniu. Tymczasem skoro we wznowionym postępowaniu organ zobligowany był na nowo przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, to obowiązkiem Prezesa NFZ było poinformować skarżącą o art. 50 ust. 18a, u.ś.o.z., jak też o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów, czego nie uczynił; natomiast zawiadomienie z 8 maja 2024 r. o wszczęciu postępowania w sprawie, zostało doręczone skarżącej w trybie "fikcji doręczenia" (art. k.p.a.). Skoro więc skarżąca nie miała świadomości o możliwości złożenia zgłoszenia wstecznego, to po wznowieniu postępowania organ powinien był jeszcze raz skierować do niej stosowne zawiadomienie wraz z informacją w ww. zakresie i wezwać ponownie do przesłania stosownych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień.W ocenie WSA w Białymstoku, również ustalenia Prezesa NFZ o braku przysługiwania skarżącej prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w dacie udzielania jej tychże świadczeń, nie zostały poczynione w sposób należyty i niebudzący wątpliwości. Organ nie dopełnił w sposób prawidłowy obowiązku zbadania, czy w przypadku skarżącej nie ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 50 ust. 17 u.ś.o.ż., który przewiduje możliwość odstąpienia od obowiązku poniesienia przez świadczeniobiorcę opłat za udzielone mu świadczenia opieki zdrowotnej. Powinien on był z urzędu ustalić w sposób wyczerpujący, czy skarżąca obiektywnie mogła pozostawać w przekonaniu o objęciu jej ubezpieczeniem zdrowotnym jako członka rodziny, a jeżeli nie – wskazać okoliczności, które stały na przeszkodzie uznaniu, że działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej jako członek rodziny swojej matki. WSA w Białymstoku zauważył, że z dołączonego do akt sprawy pisma skarżącej złożonego do NFZ w dniu 2 września 2024 r. wynikają okoliczności, które powinny być należycie rozpatrzone przez organ przy badaniu nie tylko tytułu ubezpieczenia skarżącej, ale i przesłanki działania przez nią w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada ona prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. We wskazanym piśmie skarżąca wprost oświadczyła, że została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez zleceniodawców, pomimo posiadania statusu ucznia. W skardze, skarżąca podtrzymała stanowisko, że jest zgłoszona do ubezpieczenia swojej mamy jako członek rodziny i nadal jest objęta tym ubezpieczeniem, gdyż cały czas ma status ucznia. Mimo tego, że skarżąca do ww. pisma dołączyła odpowiednie dokumenty, organ nie przeanalizował ich w sposób należyty.Sąd zwrócił również uwagę, że w dacie składania oświadczeń o przysługującym skarżącej prawie do świadczeń zdrowotnych, mogła ona nie mieć – z racji młodego wieku i braku doświadczenia w tego typu sprawach – rozeznania co do faktu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Mogła mieć przekonanie, że podlega takiemu ubezpieczeniu, gdyż w tym okresie (tj. od 10 do 16 marca 2023 r.) była słuchaczką P. w B. (I semestru w roku szkolnym 2022/2023, II semestru w roku szkolnym 2023/2024 oraz III semestru w roku szkolnym 2023/2024). Mając status ucznia początkowo szkoły ponadpodstawowej, a następnie słuchacza szkoły policealnej i "podlegając – co do zasady – cały czas" ubezpieczaniu zdrowotnemu jako członek rodziny swojej matki, mogła być przekonana, że podejmując dodatkowe zatrudnienie z tytułu umów zlecenia nadal jest ubezpieczona jako członek rodziny swojej mamy. W ocenie sądu organ nie dokonał szczegółowej, prawidłowej i adekwatnej do okoliczności faktycznych sprawy, oceny argumentów podnoszonych przez skarżącą na okoliczność przyczyn niedopełnienia zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w danym okresie, w świetle przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. WSA w Białymstoku podkreślił, że przy jej ocenie organ nie powinien abstrahować od takich okoliczności, jak np. wiek osoby, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej pomimo braku przez nią prawa do tych świadczeń, czy też sytuacji związanej ze stanem edukacji (młodej) osoby. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że we wznowionym postępowaniu, organ nie zwrócił się do skarżącej o przedłożenie informacji lub dokumentów wskazujących na kontynuację przez nią nauki w datach udzielania jej świadczeń opieki zdrowotnej.Końcowo WSA w Białymstoku wskazał, że jego zdaniem organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, co czyni ww. decyzję wadliwą, gdyż narusza ona przepisy procedury administracyjnej tj. art. 7, art. 7a, art. 9, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, a także narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 18 w zw. z ust. 17 i ust. 18a u.ś.o.z., w stopniu który miał wpływ na wynik sprawy.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Prezes NFZ, zaś wyrokiem z 25 listopada 2025 r. sygn. akt II GSK 1781/25 Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania oraz odstąpił w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Przyczyną uwzględnienia skargi kasacyjnej była zasadność zarzutów kasacyjnych w zakresie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. p.p.s.a. w zw. z art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. NSA stwierdził, że WSA w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję przedwcześnie i w sposób pozbawiony należytego wyjaśnienia prawnego.Po pierwsze, NSA nie podzielił oceny prawnej, że organ, w zakresie powinności rozważenia przesłanek negatywnych ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 18a w zw. z ust. 16 i ust. 18 u.ś.o.z.), nie wykonał obowiązku poinformowania skarżącej o możliwości dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z., w terminie 30 dni od dnia poinformowania przez NFZ o wszczęciu postępowania, o którym mowa w art. 50 ust. 18 u.ś.o.z. NSA podkreślił, że zawiadomienie z 8 maja 2024 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie, o której mowa w art. 50 ust. 18 u.ś.o.z., zawierające pouczenie o brzmieniu odpowiadającym art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. doręczono na adres skarżącej wynikający z bazy rejestrowej PESEL, zaś ustawowy skutek doręczenia, nie został obalony w toku procedury wznowienia postępowania. W konsekwencji WSA w Białymstoku nie był uprawniony do dokonywania w tym zakresie ustaleń faktycznych i prawnych, sprzecznych z materiałem dowodowym.Po drugie, NSA uznał za niepełną, dokonaną przez sąd I instancji ocenę możliwości ustalenia przez Prezesa NFZ, że skarżąca jako członek rodziny osoby ubezpieczonej oraz uczeń (słuchacz) policealnej szkoły zawodowej, w spornym okresie udzielania świadczeń (od 10 do 16 marca 2023 r.) mogła w momencie złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, działać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada ona prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. NSA zwrócił uwagę, że sąd I instancji pominął z jednej strony wynikający z akt sprawy fakt, że skarżąca pozostawała już wcześniej zatrudniona na podstawie umowy zlecenia oraz była uczeniem szkoły policealnej, a do ubezpieczenia została zgłoszona (jako członek rodziny) dopiero 1 kwietnia 2023 r.; z drugiej zaś strony nie powiązano powyższych uwag z treścią przepisów materialnoprawnych, które warunkują relewantność spornych okoliczności faktycznych. Zdanie NSA w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji na tle przesłanki z art. 50 ust. 17 w zw. z ust. 16 u.ś.o.z. oraz materiału dowodowego, należało uwzględnić art. 3 ust. 2 pkt 5, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e., art. 66 ust. 1 pkt 17 i ust. 2 u.ś.o.z. oraz wyrazić dostatecznie uzasadnioną ocenę, czy i w jakim zakresie, określone braki w stanie faktycznym ustalonym przez organ oraz jego ocenie prawnej, uzasadniają wzruszenie zaskarżonej decyzji oraz uzupełnienie materiału procesowego w toku ponownego rozpoznania sprawy (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.). Ocena prawna stanu świadomości osoby zobowiązanej oraz możliwości uznania wadliwości tego stanu, w zakresie statusu ubezpieczeniowego, za usprawiedliwioną, nie mogą w ocenie NSA abstrahować od wzajemnej relacji podstaw objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na tle indywidualnej sytuacji prawnej (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 66 ust. 1 pkt 17, art. 66 ust. 2 u.ś.o.z.). NSA podkreślił, że w razie stwierdzenia, że zgromadzony materiał jest niepełny lub rozważania prawne wymagają uzupełnienia, obowiązkiem sądu jest jednoznaczne i pełne wskazanie zakresu i formy czynności korygujących w ponownym postępowaniu oraz wyjaśnienie znaczenia tych czynności z punktu widzenia prawidłowości zastosowania prawa materialnego. W kontekście powyższego, NSA stwierdził, że wynikające z uzasadnienia zaskarżonego wyroku ogólne rozważania na temat hipotetycznej wadliwości ustaleń faktycznych organu, ze względu na możliwość "usprawiedliwionej niewiedzy" skarżącej co do własnego statusu w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego (na tle posiadania statusu ucznia i zleceniobiorcy oraz członka rodziny osoby ubezpieczonej) nie są wystarczające do uznania, że kompetencja orzecznicza, o której mowa w art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. p.p.s.a., została wykonana niewadliwie. NSA uznał ponadto za niezrozumiałe i dowolne stwierdzenie sądu I instancji, że skarżąca mając "status ucznia początkowo szkoły ponadpodstawowej, następnie słuchacza szkoły policealnej i podlegając – co do zasady – cały czas ubezpieczaniu zdrowotnemu jako członek rodziny swojej matki, mogła być przekonana, że podejmując dodatkowe zatrudnienie z tytułu umów zlecenia nadal jest ubezpieczona jako członek rodziny swojej mamy." Z ustaleń organu oraz akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca nie podlegała w dniach udzielania spornego świadczenia ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, a sąd I instancji tych ustaleń nie zakwestionował.Po trzecie NSA stwierdził, że nie znajduje uzasadnionych podstaw taka wykładnia art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., zgodnie z którą we wznowionym z urzędu postępowaniu w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, może dojść do ponownego otwarcia terminu do dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z., jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu (art. 50 ust. 18a u.ś.o.z.), chyba że organ w postępowaniu, którego dotyczy wznowienie, zaniechał wykonania obowiązku poinformowania o wszczęciu postępowania, o którym mowa w art. 50 ust. 18 u.ś.o.z.), albo wykonał go bezskutecznie, a przyczyny wznowienia objęte oceną organu orzekającego w sprawie wznowienia, dotyczą tego obowiązku (np. w zakresie podstawy z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W związku z powyższym NSA uznał, że ocena prawna (dokonana przez WSA w Białymstoku na tle przyczyny wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), że Prezes NFZ powinien "ponownie" wykonać obowiązek poinformowania o wszczęciu postępowania, o którym mowa w art. 50 ust. 18 (art. 50 ust. 18a u.ś.o.z.), jest wadliwa.Ponadto NSA zgodził się z WSA w Białymstoku, że rozważania organu w świetle przesłanki negatywnej z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. były niedostateczne. NSA wyjaśnił w tym miejscu, że art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. w istotny sposób łagodzi rygoryzm zasady ignorantia iuris nocet w sferze norm materialnego prawa administracyjnego, a zatem nie jest prawidłowe stwierdzenie, że podmiot, o którym mowa w art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., nie może uwolnić się od negatywnych skutków naruszenia powszechnego obowiązku znajomości przepisów prawa w zakresie prawa ubezpieczeń zdrowotnych. Wskazana regulacja stanowi podstawę prawną do tego rodzaju egzoneracji, natomiast rzeczą Prezesa NFZ jest zbadanie i ocena wszystkich istotnych okoliczności związanych z miarodajnymi w momencie złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 50 ust. 2a albo 6 u.ś.o.z., właściwościami, warunkami lub sytuacją osobistą podmiotu, któremu zostało udzielone świadczenie opieki zdrowotnej, pomimo braku prawa do tego świadczenia. W tym zakresie konieczne jest więc uwzględnienie nie tylko wieku osoby zobowiązanej i stanu jej zdrowia, lecz także szczególnej sytuacji osobistej, w jakiej nastąpiło złożenie oświadczenia.Końcowo NSA stwierdził, że istnienia podstaw do wzruszenia wyroku sądu I instancji, istota sprawy sądowoadministracyjnej nie została dostatecznie wyjaśniona w postępowaniu a quo. Nakazano w tym względzie w toku ponownego rozpoznania sprawy dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji i w razie uznania, że powinna ona zostać wzruszona, przedstawienie szczegółowych rozważań na tle reguł proceduralnych wynikających z k.p.a. w świetle pełnej wykładni art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., w granicach wyznaczonych w art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz z uwzględnieniem wytycznych procesowo-interpretacyjnych sformułowanych wyżej (art. 190 p.p.s.a.).Podczas rozprawy w dnu 26 marca 2026 r. skarżąca poparła skargę, podając, że jest osobą chorą, leczy się w wielu poradniach specjalistycznych: hematologicznej, reumatologicznej i kardiologicznej. Wskazała, że cała sytuacja jest stresująca i ciągnie się od ponad 2 lat. Wyjaśniła, że w spornym okresie,tj. 10-16 marca 2023 r. przebywała na oddziale kardiologicznym. Składając oświadczenie o prawie do świadczeń zdrowotnych działała w przekonaniu, że jako osoba, która ma status ucznia, podlega ubezpieczeniu. Złożyła do akt dokumenty z leczenia prywatnego. Podała, że w okresie od września 2021 r. do kwietnia 2023 r. wielokrotnie korzystała ze świadczeń zdrowotnych, w tym m.in. była na SOR i nie była obciążana kosztami za te świadczenia, poza obciążeniem za sporny okres.Pełnomocnik skarżącej (matka) również poparła skargę i podała, że zgłosiła skarżącą do ubezpieczenia jako członka rodziny. Nie wie dlaczego skarżąca "wypadała" z systemu ubezpieczeń w związku z podejmowaniem umów zlecenia, tj. raz w związku z nimi była w systemie, a raz nie była. Sytuacje takie powtarzały się.Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko organu oraz złożył do akt wydrukz CWU.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:Skarga jest zasadna, bowiem w wyniku ponownego rozpoznania sprawy sąd uznał, że istnieją uzasadnione podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Art. 170 P.p.s.a stanowi zaś, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W konsekwencji, zarówno organ, jak i sąd administracyjny orzekający w sprawie zainicjowanej niniejszą skargą, związani są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku NSA z 25 listopada 2025 r. sygn. akt II GSK 1781/25.Przypomnieć pokrótce wypada, że zaskarżona decyzja została wydana wskutek wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezesa NFZ z 22 lipca 2024 r. nr 167/10/2024/KL na mocy której stwierdzono, że skarżąca jest obowiązana do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jej rzecz w dniach: 1, 13 i 21 października 2020 r., 13 sierpnia 2021 r. oraz w dniach od 10 do 16 marca 2023 r. w łącznej kwocie 9.461,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności.Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych, stwarzającym możliwość ponownego rozstrzygnięcia zakończonej sprawy administracyjnej, w sytuacji gdy postępowanie, w którym ta decyzja zapadła, okazało się być dotknięte jedną z kwalifikowanych wad procesowych, enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., art. 145a § 1 k.p.a. i w art. 145b § 1 k.p.a. Wady te uznawane są za istotne, zaś decyzje nimi dotknięte funkcjonują w obrocie prawnym do czasu ich wyeliminowania. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania może zostać zatem wszczęte jedynie po uprzednim zweryfikowaniu dopuszczalności wznowienia, zaś wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania oznacza, że organ zmierza do merytorycznego rozpoznania sprawy, która może zakończyć się wyłącznie jednym z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.a. (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 maja 2018 r., II SA/Gd 51/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"), czyli m.in. uchyleniem decyzji dotychczasowej, w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw do jej uchylenia i wydaniem nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), co nastąpiło w kontrolowanej sprawie.Podstawą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją była przesłanka opisana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wedle którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak wskazuje się w orzecznictwie, zastosowanie ww. przepisu wymaga łącznego zaistnienia czterech wymogów: po pierwsze, aby ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody były istotne dla sprawy; po drugie, aby były one nowe; po trzecie, aby istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej; a po czwarte, aby nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. m.in. wyrok NSA z 19 września 2017 r., II GSK 1418/17, CBOSA). Przez nowy istotny dowód lub nową istotną okoliczność dla sprawy, należy rozumieć dowód lub okoliczność, które mogły mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (por. m.in. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1631/16; wyrok WSA w Krakowie z 7 kwietnia 2017 r., III SA/Kr 1549/16, wyrok NSA z dnia 12 maja 2016 r., II OSK 2124/14 - CBOSA).Nową okolicznością faktyczną, w oparciu o którą nastąpiło wznowienie postępowania zakończonego wyżej opisaną decyzją Prezesa NFZ 22 lipca 2024 r., była wydana na wniosek skarżącej decyzja Prezesa NFZ z 11 października 2024 r. nr 183/10/2024/Ub stwierdzająca, że skarżąca: podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz L. Sp. z o.o. w okresie od 11 do 30 września 2021 r. oraz nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz U. w B. w dniach: 14 i 31 lipca 2020 r., a także na rzecz L. Sp. z o.o. w okresie od 1 do 10 września 2021 r.Okoliczności wynikające z ww. decyzji, istotnie uzasadniały, w ocenie sądu, wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezesa NFZ z 22 lipca 2024 r., bowiem wynika z nich, że w następujących datach udzielenia na rzecz skarżącej świadczeń opieki zdrowotnej: 1, 13 i 21 października 2020 r. oraz 13 sierpnia 2021 r., była ona osobą ubezpieczoną, co oznacza, że niezasadnie na skarżącą nałożono obowiązek zwrotu kwoty 790,49 zł. Okoliczności te w ocenie sądu niewątpliwie były nowe oraz istotne dla sprawy, a ponadto z racji daty decyzji (22 lipca 2024 r.) istniały w dniu jej wydania. Ponadto nie były one znane organowi, bowiem wydając decyzję oparł się on na błędnych danych zawartych wówczas w CWU. Okoliczności te, w ocenie sądu, uzasadniały wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezesa NFZ z 22 lipca 2024 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Kwestie powyższe nie są sporne.Skarżąca kwestionuje natomiast zasadność zobowiązania jej do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jej rzecz w dniach 10-16 marca 2023 r. w łącznej kwocie 8.670,71 zł. Skarżąca podnosi, że w tym czasie miała zawartą umowę zlecenia oraz była słuchaczem P. w B. Ponadto od urodzenia jest zgłoszona do ubezpieczenia A. S. (matki) jako członek rodziny. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca w dniu 16 marca 2023 r. złożyła pisemne oświadczenie o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej (k. 75 akt adm.), o którym mowa w art. 50 ust. 6 u.ś.o.z. Przepis ten stanowi, że: w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w ust. 1 lub 3 świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 (tj. dowodu osobistego, paszportu, prawa jazdy, legitymacji szkolnej albo przy użyciu dokumentu mObywatel), może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej.Obowiązek poniesienia ww. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącej od 10 do 16 marca 2023 r. nałożono natomiast na skarżącą na podstawie art. 50 ust. 16 pkt 2, ust. 18 i ust. 19 u.ś.o.z. Z przepisów tych wynika, że w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, w wyniku złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 6 u.ś.o.z., osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia (art. 15 ust. 16 pkt 2 u.ś.o.z.). Prezes NFZ wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności, a do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy k.p.a. (art. 15 ust. 18 u.ś.o.z.). Od kwoty tych należności nalicza się odsetki ustawowe za opóźnienie, poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności tych należności (art. 15 ust. 19 u.ś.o.z.).W sprawie ustalono, że skarżąca nie podlegała w dniach udzielenia spornego świadczenia ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, a ustalenia te zyskały aprobatę NSA. Sąd wyjaśnia przy tym, że z dniem 10 września 2021 r. zakończyła się ciągłość ubezpieczenia zdrowotnego, którym skarżąca była objęta w wyniku uprzedniego zgłoszenia jej do ubezpieczenia dokonanego przez matkę, bowiem tego dnia utraciła ona status ucznia. Sąd zwraca przy tym uwagę, że wedle art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. status członka rodziny osoby ubezpieczonej, przez którego rozumie się (w świetle art. 5 pkt 3 lit. a. u.ś.o.z.) m.in. dziecko własne do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli uczy się dalej w szkole lub odbywa kształcenie w uczelni lub szkole doktorskiej - do ukończenia 26 lat, zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu bycia uczniem w rozumieniu przepisów o systemie oświaty, niepodlegającym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 17 u.ś.o.z.). Oznacza to, że dziecko będące uczniem, do ukończenia 26 roku życia, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny osoby ubezpieczonej (w tym przypadku matki). Ta podstawa do ubezpieczenia ustała w dniu 10 września 2021 r., kiedy to skarżąca będąca wówczas w wieku 20 lat, utraciła status ucznia.Jak wynika zaś z decyzji Prezesa NFZ z 11 października 2024 r. skarżąca w okresie od 11 do 30 września 2021 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. u.ś.o.z.). Dokonano wówczas stosownego zgłoszenia do ubezpieczenia przez płatnika składek. Ta podstawa do ubezpieczenia ustała z chwilą zakończenia umowy zlecenia.Po raz kolejny zaś status ucznia skarżąca nabyła z chwilą rozpoczęcia nauki w szkole policealnej (I semestr roku szkolnego 2022/2023) i posiadała go do momentu jej zakończenia w 2024 r. Na marginesie sąd zauważa przy tym, że status słuchacza szkoły policealnej odpowiada, w świetle art. 3 pkt 11 i art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. f. P.o., statusowi ucznia szkoły ponadpodstawowej. Z chwilą rozpoczęcia nauki w szkole policealnej zaktualizował się zatem obowiązek zgłoszenia skarżącej (będącej wówczas w wieku 21 lat) do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny.Sąd zwraca przy tym uwagę, że stosownie do art. 67 ust. 1 i 2 u.ś.o.z. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi, a osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego, uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie zaś z art. 67 ust. 3 u.ś.o.z. osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 u.ś.o.z. (vide: wspomniana uprzednio definicja członka rodziny z art. 5 pkt 3 lit. a. u.ś.o.z.). W konsekwencji, w chwili rozpoczęcia nauki w szkole policealnej (2022 r.) skarżąca podlegała zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, które zostało dokonane dopiero 1 kwietnia 2023 r., a więc po dacie udzielania skarżącej spornych świadczeń opieki zdrowotnej, co miało miejsce w dniach od 10 do 16 marca 2023 r. Niewątpliwie zatem w chwili tej nie była ona zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, mimo podlegania takiemu zgłoszeniu, co oznacza, że w świetle art. 67 ust. 2 u.ś.o.z. nie posiadała wówczas prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Z tego też powodu, na podstawie art. 50 ust. 16 pkt 2 u.ś.o.z., skarżącą zobowiązano do uiszczenia kosztów świadczenia udzielonego jej w wyniku złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 50 ust. 6 u.ś.o.z. Końcowo przy tym należy wspomnieć, że w świetle wyroku NSA, nie budzi wątpliwości prawidłowość doręczenia jej zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej z 8 maja 2024 r. (tzw. fikcja doręczenia), w którym zawarto pouczenie o treści art. 15 ust. 18a u.ś.o.z. (regulującego możliwość dokonania tzw. "zgłoszenia wstecznego"), z którego dyspozycji skarżąca nie skorzystała.Kwestią wymagającą jednak ponownego wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest ocena spełnienia przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Przepis ten stanowi, że obowiązku, o którym mowa w art. 15 ust. 16 u.ś.o.ż., nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.Jakkolwiek organ stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ze względu na ciążącą na skarżącej powinność zapoznania się z przepisami prawa w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego oraz możliwość uzyskania w tym względzie wyjaśnień w NFZ, brak jest podstaw do uznania, że w chwili złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 6 u.ś.o.z., działała ona w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, to NSA zgodził się z WSA w Białymstoku, że rozważania te w świetle tzw. przesłanki negatywnej z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., były niedostateczne. NSA stwierdził, że regulacja ta stanowi podstawę prawną egzoneracji (tj. uwolnienia się od negatywnych skutków naruszenia powszechnego obowiązku znajomości prawa ubezpieczeń zdrowotnych), a rzeczą organu jest w tym względzie, zbadanie i ocena wszystkich istotnych okoliczności związanych z miarodajnymi (w momencie złożenia oświadczenia) właściwościami, warunkami lub sytuacją osobistą podmiotu, któremu zostało udzielone świadczenie opieki zdrowotnej, mimo braku prawa do tego świadczenia. W tym zakresie konieczne jest uwzględnienie nie tylko wieku osoby zobowiązanej i stanu jej zdrowia, lecz także szczególnej sytuacji osobistej, w jakiej nastąpiło złożenie oświadczenia.Dodatkowo zaś sąd wyjaśnia, że jakkolwiek ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", to w orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie to obejmuje sytuacje, gdy brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca oświadczenie, np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składek, bądź też innych osób. Przy czym nie są to jedyne przypadki, do których ma zastosowanie omawiany wyjątek, bowiem skoro ustawodawca nie zdefiniował ww. pojęcia, to każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie (por. wyroki NSA: z 6 listopada 2019 r. sygn. akt II GSKL 1788/18, z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1001/19 i z 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSKL 997/20 - CBOSA).W ocenie sądu, analizy takiej zabrakło w odniesieniu do sytuacji życiowej skarżącej, która w chwili udzielenia jej spornych świadczeń opieki zdrowotnej nie tylko podlegała pod ubezpieczenie zdrowotne jako członek rodziny (22 lata + status ucznia) - na zasadzie art. 66 ust. 2 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 17 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 5 pkt 3 lit. a. u.ś.o.z., ale była również zatrudniona na umowę zlecenie, która to okoliczność, jako stanowiąca odrębny tytuł do ubezpieczenia (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. u.ś.o.z.) w istocie mogła niejako "wzmacniać" jej przekonanie o tym, że pozostaje objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Nie ma przy tym w ocenie sądu znaczenia, czy przekonanie to zostało oparte na przepisach prawa, bowiem rozważanie okoliczności w ramach art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., z reguły zakłada, że osoba składająca oświadczenie tych przepisów nie znała chwili składania oświadczenia. Jak podkreślił NSA, regulacja ta stanowi podstawę prawną egzoneracji, a więc ma na celu uwolnienie się od negatywnych skutków prawnych, zaistniałych wskutek właśnie nieznajomości prawa.Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika przy tym, aby organ oceniając zaistnienie przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., wziął pod uwagę, że obowiązkiem zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia od chwili rozpoczęcia przez nią nauki w szkole policealnej był jej rodzic, a nie ona sama. W orzecznictwie zaś wielokrotnie wyrażane jest stanowisko, że uczące się dziecko (do 26 roku życia) nie powinno ponosić odpowiedzialności za brak jego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego przez rodzica (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 220/21, CBOSA). Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że skutek w postaci przerwania ciągłości istniejącego ubezpieczenia, może nie być oczywisty i zrozumiały dla ubezpieczonego (świadczeniobiorcy), w szczególności w sytuacji, gdy o wystąpieniu takiego skutku nie jest on informowany przez NFZ, a w zakresie posiadania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, polega na czynnościach dokonanych przez członka swojej rodziny. Po stronie organu aktualizuje się wówczas konieczność zbadania wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. (por. m.in. wyroki WSA w Krakowie: z 23 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1008/24 oraz z 7 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 11/22 – CBOSA).W kontrolowanej sprawie nie ustalono także, czy skarżąca, w chwili składania oświadczenia miała wiedzę o tym, że jej matka (lub drugi z rodziców) nie zgłosiła jej do ubezpieczenia zdrowotnego, jakie miała rozeznanie w kwestii podlegania temu ubezpieczeniu oraz w oparciu o jakie podstawy faktyczne złożyła przedmiotowe oświadczenie. Informacje takie mogą pochodzić wyłącznie od strony, zatem w ocenie sądu konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego o wyjaśnienia skarżącej dotyczące zarówno powyższych kwestii, jak i innych, które w ocenie skarżącej mogą rzutować na spełnienie przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Istotne może się okazać w tym celu zweryfikowanie twierdzenia skarżącej (złożonego podczas rozprawy w dniu 26 marca 2026 r.), że w okresie od września 2021 r. do kwietnia 2023 r. wielokrotnie korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej, w tym m.in. przebywała na SOR i nie została wówczas obciążana kosztami za udzielenie jej tych świadczeń (poza obciążeniem za sporny okres).Ponadto sąd zauważa, że organ niewątpliwie ma możliwość pozyskania dokumentacji medycznej skarżącej dotyczącej udzielonych jej w spornej dacie świadczeń opieki zdrowotnej (jak i dokumentacji dotyczącej jest ogólnego stanu zdrowia), w celu dokonania oceny możliwości świadomego złożenia przez nią oświadczenia woli (w postaci ww. oświadczenia), niezakłóconego obawą o stan zdrowia, a także zdolności do logicznego myślenia.W ocenie spełnienia ww. "przesłanki negatywnej" należy również uwzględnić wiek skarżącej w chwili złożenia oświadczenia, panujące w jej rodzinie zwyczaje dotyczące załatwiania spraw urzędowych oraz jej relacje z matką, a także fakt czasowego wykonywania przez nią pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, które to okoliczności również mogły rzutować na niezgłoszenie skarżącej do ubezpieczenia. Jeśli organ uzna to za zasadne, powinien ustalić okresy wykonywania przez skarżącą pracy na podstawie tych umów (w szczególności w okresie udzielenia jej spornych świadczeń) oraz powiązać je z danymi uwidocznionymi w CWU oraz ocenić jakie znaczenie z punktu widzenia działania skarżącej w usprawiedliwionym przekonaniu co do posiadania przez nią prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, miało ówczesne pozostawanie przez nią w stosunku cywilnoprawnym oraz posiadanie statusu słuchacza szkoły policealnej. Jeżeli zaś organ stoi na stanowisku, że pozyskanie ww. dokumentacji nie ma znaczenia w kontekście oceny przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., wyczerpująco powinien wskazać oraz umotywować powody takiego stanowiska (art. 107 § 3 k.p.a.).Zwraca przy tym uwagę fakt, że w okresie przed 10 września 2021 r. (kiedy to skarżąca posiadała status ucznia) niezasadnie zgłoszano ją do ubezpieczenia na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. u.ś.o.z. Zgłoszenia te spowodowały negatywny skutek po stronie skarżącej, za którego zaistnienie nie można przypisać jej winy. Okoliczność zaś ujawnienia w CWU błędnych danych dotyczących podlegania w ww. okresie pod ubezpieczenie na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. u.ś.o.z., które zostały zweryfikowane oraz zmodyfikowane zgodnie ze stanem prawnym, dopiero na wniosek skarżącej załatwiony decyzją Prezesa NFZ z 11 października 2024 r. nr 183/10/2024/Ub, oznacza, że dane zawarte w tym systemie nie zawsze mogą stanowić miarodajną podstawę ustaleń faktycznych, a zatem powinny podlegać każdorazowo weryfikacji przez organ, tym bardziej zaś w sprawie, w której stronę obciąża się kosztami udzielonych jej świadczeń zdrowotnych. Skoro zaś możliwa jest sytuacja, w której system informatyczny dopuszcza ujawnienie danych nieodpowiadających stanowi rzeczy, a błędy te nią są dostrzegane i korygowane przez pracowników NFZ, trudno wymagać od 22-letniej uczącej się dopiero osoby, aby miała pełne rozeznanie w przepisach dotyczących ubezpieczeń zdrowotnych, tym bardziej, że ustawowa struktura zgłoszeń do ubezpieczenia zdrowotnego, może nie być, w ocenie sądu, jednoznaczna i precyzyjna, zwłaszcza zaś dla osób nie posiadających wykształcenia prawniczego.Kierując się wytycznymi NSA, sąd stwierdza, że w sprawie konieczne jest zbadanie i ocena wszystkich istotnych okoliczności, związanych z miarodajnymi (w momencie złożenia oświadczenia) właściwościami, warunkami lub sytuacją osobistą (w tym zdrowotną) skarżącej, w kontekście prawidłowej realizacji dyspozycji art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Sąd zauważa przy tym, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem; w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny – co oznacza, że organ posiada szerokie możliwości dowodowe, umożliwiające zgromadzenie materiału pozwalającego na rzetelną ocenę zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Podkreślić przy tym należy, że przepis ten, jako nie posługujący się ustawową definicją "działania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej", balansuje na granicy uznania administracyjnego, co oznacza z kolei, że organ, choć posiadający pewnego rodzaju swobodę wyboru rozstrzygnięcia, musi szczegółowo uzasadnić swoją decyzję w oparciu o pełny materiał dowodowy, zaś decyzja ta podlega kontroli sądu co do tego, czy nie nosi cech dowolności oraz, czy nie przekroczono granic uznania administracyjnego. W ocenie sądu, zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych wymagań, w świetle dokonanej przez organ oceny zaistnienia przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.W ocenie sądu organ nie dokonał szczegółowej analizy ww. przepisu z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji skarżącej, która mogła mieć wpływ na treść złożonego przez nią oświadczenia. Okoliczności te należy zweryfikować szeroko w ponownym postępowaniu, zarówno na podstawie dowodów znajdujących się dotychczas w dyspozycji organu, jak i tych przedłożonych w toku postępowania sądowego oraz przyszłych wyjaśnień strony, a także ewentualnych dodatkowych dowodów, które zostaną pozyskane przez organ. Sąd zwraca przy tym uwagę, że ocena prawna stanu świadomości skarżącej oraz możliwości uznania za usprawiedliwioną wadliwości tego stanu, w zakresie statusu ubezpieczeniowego, nie może abstrahować od wzajemnej relacji podstaw objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na tle indywidualnej sytuacji prawnej skarżącej.W świetle powyższego, brak wyjaśnienia przez Prezesa NFZ powyższych kwestii w kontrolowanym postępowania, sprowadzającym się w zakresie art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. jedynie do konstatacji, że składając oświadczenie, skarżąca powinna była posiadać znajomość przepisów prawa, nie zasługuje na aprobatę sądu, który dopatrzył się w takim działaniu organu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 18 zdanie trzecie u.ś.o.z., w kontekście oceny zaistnienia przesłanki zawartej w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Naruszenie to zaś mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w ocenie tej pominięto niemal całkowicie okoliczności dotyczące indywidualnej sytuacji skarżącej, które mogą świadczyć o istnieniu podstaw do zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję.. w zw. z art. 50 ust. 18 zdanie trzecie u.ś.o.z., w kontekście oceny zaistnienia przesłanki zawartej w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Naruszenie to zaś mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w ocenie tej pominięto niemal całkowicie okoliczności dotyczące indywidualnej sytuacji skarżącej, które mogą świadczyć o istnieniu podstaw do zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję.