Wyrok - I OSK 1186/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 27 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Nieruchomości, Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2179/23 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwiOddalono skargę kasacyjną. Nieruchomości, Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2179/23 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwi
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Kwota główna
714.318,00 zł · odszkodowanie
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
samorząd terytorialny
odszkodowanie
spadek
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
27 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jolanta Górska
Podstawa prawna
art. 156
kpa
art. 107
kpa
art. 11
kpa
art. 7
akpa
art. 151
ppsa
art. 174
ppsa
art. 145
ppsa
art. 182
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2179/23, oddalił skargę A.S. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:Orzeczeniem z [...] listopada 1955 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu części parceli nr [...] o pow. 158 m2 położonej w Gdańsku przy ul. [...] (obecnie [...]), stanowiącej własność W.S.Pismem z 11 sierpnia 2017 r. następca prawny byłego właściciela – A.S. wystąpił z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Gdańsku przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów z 1967 r. jako działka nr [...] oraz o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w przypadku uznania, że nie podlega ona zwrotowi.Decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...], Prezydent Miasta Gdańska, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. Z kolei, decyzją z [...] marca 2022 r., nr [...], ten sam organ w pkt 1 przyznał na rzecz A.S. (spadkobiercy W.S.) odszkodowanie w wysokości 714.318,00 zł za wywłaszczoną orzeczeniem z [...] listopada 1955 r. nieruchomość, stanowiącą dawniej część parceli nr [...] o pow. 158 m2; w pkt 2 orzekł o jednorazowej wypłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w terminie 45 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, natomiast w pkt 3 orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości położone w Gdańsku przy ul. [...], stanowiące dawniej parcele nr [...] o pow. 117 m2, 350 o pow. 384 m2 i parcelę [...] w części o pow. 400 m2, zapisane w dawnych księgach wieczystych: [...], [...], [...], [...], obecnie stanowiących zaś fragmenty działek nr: [...], [...], [...] i [...].Pismem z 28 kwietnia 2022 r. Wojewoda Pomorski zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności pkt 1 i 2 decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z [...] marca 2022 r., nr [...]. Następnie, decyzją z [...] lipca 2022 r., nr [...], Wojewoda Pomorski stwierdził nieważność pkt 1 i 2 decyzji Prezydenta Miasta Gdańska. W uzasadnieniu wydanej decyzji Wojewoda wskazał, że odszkodowanie zostało przyznane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za ww. nieruchomość przedawniło się z upływem 3 lat od dnia, w którym ww. orzeczenie z dnia [...] listopada 1955 r. stało się ostateczne.Minister Rozwoju i Technologii zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że termin przewidziany w art. 39 ust. 1 dekretu z 1949 r. jest terminem zawitym prawa materialnego (nie podlega przywróceniu). Upływ takiego terminu skutkuje przedawnieniem roszczenia. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, aby było możliwe przyznanie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej u.g.n.), roszczenie o odszkodowanie nie może być przedawnione. Dodatkowo, Minister zauważył, że przepis art. 39 ust. 1 dekretu miał zastosowanie również po uchyleniu dekretu, wraz z uchwaleniem ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1958 r., nr 17, poz. 70 ze zm.). Stosownie bowiem do brzmienia art. 47 ust. 1 tej ostatniej ustawy w przypadku postępowań wywłaszczeniowych wszczętych przed 1 lipca 1956 r. ustalenie odszkodowania następowało na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. przepisów dekretu z 1949 r. Oznacza to, że do roszczeń o odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną w ramach postępowania wszczętego przed dniem 1 lipca 1956 r. zastosowanie miał przepis art. 39 ust. 1 dekretu. Decyzja Prezydenta Miasta Gdańska z [...] marca 2022 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., albowiem brak było podstaw do przyznania odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z [...] listopada 1955 r. w sytuacji, gdy roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu. Jednocześnie Minister wyjaśnił, że z akt sprawy nie wynika, aby kwestionowana decyzja z [...] marca 2022 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne. Niewątpliwie również nie upłynął termin dziesięciu lat od dnia doręczenia kontrolowanej decyzji.Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., podzielając stanowisko organów administracji za wyjątkiem daty uostatecznienia się orzeczenia wywłaszczeniowego, co jednak pozostawało bez wpływu na wynik sprawy. Jak bowiem stwierdził Sąd I instancji, roszczenie odszkodowawcze przedawniło się 28 grudnia 1958 r. Stwierdzenie zaś upływu trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. powoduje, że roszczenie takie nie może być uwzględnione.A.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2179/23, zaskarżając go w całości i zarzucając:1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:a) art. 1 § 1 i 2 PrSądAdm oraz art. 3 § 1 PrPostSądAdm poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 PrPostSądAdm poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 PrPostSądAdm, polegające na braku należytego rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu:• naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 156 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że sporna decyzja została wydana bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa;• naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 156 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, 8, 77 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie, w szczególności w sytuacji, gdy brak jest pewności, że wniosek o ustalenie odszkodowania nie został złożony, oraz poprzez powoływanie się na przedawnienie roszczenia pomimo błędnego doręczenia decyzji o wywłaszczeniu;• naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 k.p.a. w zw. z art. 10 i z art. 11 k.p.a., polegające na braku prawidłowego uzasadnienia decyzji;• naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony;• naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. 7, 7a i 8 kpa w zw. z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez błędne ich zastosowanie i powołanie się na zarzut przedawnienia, pomimo że decyzja o wywłaszczeniu została skierowana do osoby zmarłej, co rażąco narusza zasadę zaufania obywatela do państwa;• naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez błędne jego zastosowanie w niniejszej sprawie;• naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, w warunkach przyjęcia, iż w realiach niniejszej sprawy o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa powyższy przepis nie może zostać zastosowany albowiem zdaniem Wojewody doszło do przedawnienia roszczenia na podstawie przepisów dekretu, podczas gdy w świetle aktualnego stanowiska orzeczniczego sądów administracyjnych, a także mając na względzie treść tej normy i cel jej wprowadzenia do krajowego porządku prawnego, uznać należy, iż ma ona zastosowanie również do postępowań o wywłaszczenie, które były prowadzone przed jej wejściem w życie i zakończyły się decyzją bez przyznania uprawnionemu właścicielowi stosownego odszkodowania i brak jest przesłanki nieprzedawnienia roszczenia w jej treści;• naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 233 w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z 156 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie nieuwzględnienie przez organ, że przepis ten nakazuje uregulowanie roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. we wszystkich tych sprawach, w których doszło do wywłaszczenia nieruchomości bez ustalonego odszkodowania, o ile obowiązujące przepisy przewidują w tożsamych przypadkach obowiązek ustalenia odszkodowania, co skutkowało błędnym stwierdzeniem nieważności decyzji z uwagi na przedawnienie;• naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 64 i 21 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie;• naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 1 zd. 2 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz.U. z 1995 r., nr 36, poz. 1751 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie;b) art. 1 § 1 i 2 PrSądAdm oraz art. 3 § 1 PrSądAdm poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 145 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezasadne oddalenie skargi;c) art. 151 p.p.s.a. w zw. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na wadliwym oddaleniu skargi, podczas gdy decyzja Prezydenta Miasta Gdańska z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz A.S. nie była wydana z rażącym naruszeniem prawa wypełniającym dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;2) podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:a) art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez błędne jego zastosowanie w niniejszej sprawie;b) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, w warunkach przyjęcia, iż w realiach niniejszej sprawy o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa powyższy przepis nie może zostać zastosowany albowiem zdaniem Wojewody doszło do przedawnienia roszczenia na podstawie przepisów dekretu, podczas gdy w świetle aktualnego stanowiska orzeczniczego sądów administracyjnych, a także mając na względzie treść tej normy i cel jej wprowadzenia do krajowego porządku prawnego, uznać należy, iż ma ona zastosowanie również do postępowań o wywłaszczenie, które były prowadzone przed jej wejściem w życie i zakończyły się decyzją bez przyznania uprawnionemu właścicielowi stosownego odszkodowania i brak jest przesłanki nieprzedawnienia roszczenia w jej treści;c) art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 233 w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z 156 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie nieuwzględnienie przez Sąd, że przepis ten nakazuje uregulowanie roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. we wszystkich tych sprawach, w których doszło do wywłaszczenia nieruchomości bez ustalonego odszkodowania, o ile obowiązujące przepisy przewidują w tożsamych przypadkach obowiązek ustalenia odszkodowania, co skutkowało błędnym stwierdzeniem nieważności decyzji z uwagi na przedawnienie;d) art. 64 i 21 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie;e) art. 1 zd. 2 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz.U. z 1995 r., nr 36, poz. 1751 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie;f) art. 156 k.p.a. poprzez niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu tego przepisu;Zarzucając powyższe, skarżący wniósł o:1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;2. na podstawie art. 182 § 1 i 2 p.p.s.a. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym;3. na podstawie art. 203 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.Przedmiotem niniejszej sprawy było postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania prowadzone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) – zwanej dalej u.g.n.Niewątpliwie, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi realizację określonej w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) zasady, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem oraz wynikającej z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz.U. z 1995 r., nr 36, poz. 1751 ze zm.) zasady, zgodnie z którą nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 został wprowadzony ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 141, poz. 1492), która weszła w życie z dniem 22 września 2004 r. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. wskazano, że nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa (zmiana 76 do art. 129, Sejm RP IV kadencji, nr druku: 1421).W orzecznictwie nie budzi kontrowersji możliwość zastosowania powyższego przepisu do stanów faktycznych zaistniałych przed dniem jego wejścia w życie.Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, nowa ustawa, w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych, ale i do zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli nadal trwają, a bezpośrednie stosowanie nowych przepisów przede wszystkim odnosi się do zastanych w dniu wejścia ich w życie stosunków prawnych. Rozróżnić bowiem należy retrospektywność - nowe przepisy regulują też stany wcześniejsze, ale otwarte, w toku, niezakończone ostatecznie - oraz retroaktywność przepisów - oddziaływanie wsteczne na stany wcześniejsze, lecz zamknięte, czyli zakończone - załatwione (por. uchwała z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).Tym samym, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, czyli do wszystkich stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania.Jednakże, jak prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy do wydawania aktualnie merytorycznej decyzji ustalającej odszkodowanie w każdym przypadku, w którym, w okresie obowiązywania poprzedniego ustroju społeczno-politycznego, doszło do pozbawienia właściciela nieruchomości jej własności bez zrekompensowania mu w jakikolwiek sposób powstałej z tego tytułu szkody.Wskazać bowiem należy, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uzależnia możliwość ustalenia odszkodowania od łącznego spełnienia dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze, ustalenia wymaga, czy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Po drugie, obowiązujące przepisy muszą przewidywać ustalenie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości bez odszkodowania. W tej części przepis ma charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Jeżeli bowiem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnosi się do stanów sprzed wejścia w życie u.g.n., to konsekwentnie należy przyjąć, że ustawodawca zobowiązał się do regulowania roszczeń także w przypadkach, gdy przed 1998 r. nastąpiło wywłaszczenie, a oparty na ówcześnie obowiązujących normach prawa materialnego obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowana nie został zrealizowany. Przepis ten daje podstawę do wydania aktu stosowania prawa wyłącznie w zakresie przysługującego ówcześnie odszkodowania, o którym wcześniej nie orzeczono. Nie jest zatem jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie praw, przed wejściem w życie u.g.n., nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości pod cel publiczny.Nie ulega przy tym wątpliwości, że wykładnia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może polegać na nadawaniu mu odmiennej treści od tej jaką nadał mu ustawodawca. To zaś powoduje konieczność wskazania innej normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Sam bowiem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może stanowić wystarczającej podstawy prawnej do ustalenia odszkodowania. Dla zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości, konieczne jest by nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, mimo że obowiązujące w tej dacie przepisy przewidywały jego ustalenie.Stąd też, prawidłowo w niniejszej sprawie odwołano się do przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.Dekret ten obowiązywał do dnia 5 kwietnia 1958 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie zaś z treścią art. 47 ust. 1 tejże ustawy, postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.Z uwagi zatem na fakt, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęto przed 1 lipca 1956 r., do odszkodowania w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.W niniejszej sprawie istotne znaczenie miał przy tym przepis art. 39 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.Przedawnienie roszczenia w prawie administracyjnym ma miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Przedawnienie jest zaś powiązane z instytucją prawa materialnego - odszkodowaniem za wywłaszczenie. Niewątpliwie przy tym skutek przedawnienia następuje z mocy prawa i w postępowaniu administracyjnym musi być brany pod uwagę z urzędu. Jak zauważono w piśmiennictwie, w doktrynie cywilistycznej okresu powojennego pojęcie roszczenia definiowano jako "moc prawną domagania się od innych osób pewnej czynności lub pewnego zaniechania", będącą "wpływem prawa podmiotowego", zaś wykonywanie prawa podmiotowego rozumiano jako faktyczne czynności, które urzeczywistniają treść tego prawa, uskuteczniając płynące z niego uprawnienia, jako czynności spełniające cel, dla którego prawo podmiotowe istnieje. (tak: E. Lemańska, Przedawnienie roszczeń związanych z wywłaszczaniem nieruchomości, System Informacji Prawnej LEX 2014). Przyjęto zatem, że roszczenie odszkodowawcze powstawało z mocy prawa faktycznie z dniem uzyskania przymiotu ostateczności przez orzeczenie wywłaszczeniowe. Tylko z tym momentem przejście prawa własności stawało się bowiem "stabilnym" faktem prawnym i tylko z tym momentem można było dochodzić roszczeń odszkodowawczych pod rygorem skutku prawnego w postaci obowiązku wydania przez organ orzeczenia ustalającego wysokość odszkodowania. Innymi słowy, tylko ostateczne orzeczenie wywłaszczeniowe mogło stać się podstawą wystąpienia o odszkodowanie za pozbawienie właściciela posiadania nieruchomości (tak NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2704/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).Tym samym, zarzut dotyczący naruszenia art. 39 ust. 1 dekretu okazał się niezasadny. Sąd I instancji prawidłowo bowiem ocenił, że przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie.Nadto, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stwierdzając, że przepis ten stanowi podstawę do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania również za nieruchomości wywłaszczone przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., tj. przed 1 stycznia 1998 r., niemniej jednak dotyczy tylko roszczeń nieprzedawnionych.Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zasługiwały także na uwzględnienie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiony i uwzględniony przez orzekające w sprawie organy materiał dowodowy świadczy o tym, że podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto, w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy a oceny dokonano na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Skarżący kasacyjnie nie przywołał przy tym dowodów nieuwzględnionych przez organ a mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.Jednocześnie, uzasadnienia faktyczne wydanych w prawie decyzji zawierają wskazanie faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienia prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.Tym samym, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania określonych w art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.Wskazać przy tym należy, że skarżący kasacyjnie nie przedłożył żadnego dowodu bezpośredniego ani pośredniego który potwierdzałby złożenie wniosku odszkodowawczego. Nie może być uznane za wystarczające w tym zakresie twierdzenie skarżącego, że brak jest pewności, że wniosek o ustalenie odszkodowania nie został złożony.Z niezakwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń, dokonanych przez Sąd I instancji na podstawie akt administracyjnych, wynika zaś, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z [...] listopada 1955 r. o wywłaszczeniu zostało doręczone inwestorowi Dyrekcji Rozbudowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku w dniu 1 grudnia 1955 r., a także Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdańsku, a następnie było wywieszone na tablicy ogłoszeń tego Prezydium w dniach od 29 listopada do 14 grudnia 1955 r. Z upływem tego terminu należało uznać je za doręczone, skutkiem czego termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 28 grudnia 1955 r. a orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne. Roszczenie odszkodowawcze przedawniło się zaś 28 grudnia 1958 r.Z kolei, kwestia dotycząca skierowania orzeczenia o wywłaszczeniu do osoby zmarłej miałaby znaczenie dla oceny prawidłowości tego orzeczenia, co jednakże pozostaje poza granicami kontrolowanej sprawy administracyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie nie mogą odnieść skutku w odniesieniu do upływu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego powiązanego z datą ostateczności, ustaloną na podstawie terminu wyznaczonego obwieszczeniem, dokonanym zgodnie z treścią orzeczenia wywłaszczeniowego.W tej sytuacji nie mógł mieć zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., skoro roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu (zob. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 3062/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).Prawidłowo zatem zarówno Sąd I instancji, jak i orzekające w sprawie organy, stwierdziły, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie stanowi nowej, samodzielnej podstawy do ustalenia i wypłaty odszkodowania, którego przedawnienie nastąpiło przed wejściem w życie u.g.n., lecz dotyczy on wyłącznie takich roszczeń odszkodowawczych, które nie uległy przedawnieniu.Nie doszło przy tym do naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji. Wprowadzony ustawą termin przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie wyłącza przewidzianej w art. 21 ust. 1 Konstytucji RP zasady słusznego odszkodowania ani też nie narusza wyrażonej w art. 64 Konstytucji RP zasady ochrony własności.Wreszcie, nie mógł odnieść skutku zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzić bowiem należy, że decyzja przyznająca odszkodowanie w sytuacji przedawnienia roszczenia rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W postępowaniu administracyjnym przedawnienie jest uwzględniane przez organ z urzędu. Nie ma możliwości odstąpienia od zastosowania przepisów określających przedawnienie roszczenia. W szczególności zaś przepisy dekretu takiej sytuacji nie przewidywały. Tym samym, słusznie stwierdziły orzekające w sprawie organy, a także Sąd I instancji, że objęta postępowaniem nadzorczym decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że winno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji w sposób logiczny i wyczerpujący przedstawił argumenty świadczące o bezzasadności wniesionej skargi. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania Sądu I instancji, pozwalający jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd I instancji podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie i tym samym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej.Z kolei, za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może też służyć do skutecznego zakwestionowania wykładni prawa materialnego dokonanej przez sąd I instancji czy zastosowania przez ten sąd prawa. Nie może również służyć do skutecznego kwestionowania prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji oceny materiału dowodowego. Co równie istotne, naruszenie tego przepisu, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a., musi być na tyle poważne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten odnosi się wyłącznie do konstrukcji uzasadnienia, nie zaś poprawności przyjętych ocen i zastosowania prawa.Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.