Wyrok - II SA/Gl 1429/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 27 marca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2026 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lipca 2025 r. nr 010070/680/5094715/2022; [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń SpołeczUchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2026 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lipca 2025 r. nr 010070/680/5094715/2022; [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz
Data orzeczenia
27 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Artur Żurawik
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 4 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: "ZUS"), znak sprawy 010070/680/5094715/2022, w postępowaniu nr [...], działając na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm. – dalej: u.p.p.), orzekając wobec H.K. (dalej: strona, skarżąca), uchylił przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko od dnia 2 kwietnia 2023 r.W decyzji wskazano, że strona utraciła legalny pobyt w związku z wyjazdem z Polski i brakiem odnotowania ponownego przyjazdu.Strona złożyła odwołanie do Prezesa ZUS, w którym nie zgadzała się z rozstrzygnięciem. Podała m. in., że wyjechała do [...] na 16 dni i wróciła 16 kwietnia 2023 r. Przebywa tu legalnie.W dniu 10 lipca 2025 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej - k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania, decyzją nr postępowania jw., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.W uzasadnieniu podano m. in., że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Organ ponownie dokonał odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Nadal widnieje tam wpis potwierdzający, że dane dotyczące legalności pobytu na terytorium RP nie zostały zmodyfikowane. Nie zostały zatem spełnione warunki wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 337 z późn. zm. – dalej: u.p.o.u.).Strona złożyła skargę na decyzję Prezesa ZUS. Wskazała, że wymagane dokumenty oraz zaświadczenie stwierdzające legalny pobyt na terenie Rzeczpospolitej Polskiej zostały organowi dostarczone. Nie uwzględnił on faktu powrotu strony i dziecka na terytorium RP w dniu 16 kwietnia 2023 r. przez lotnicze (przejście graniczne [...]). Przekroczenie granicy nie zostało zarejestrowane z powodu awarii systemu informatycznego Straży Granicznej, co zostało potwierdzone oficjalnym pismem z dnia 24 lipca 2025 r. W dniu 21 lutego 2024 r. strona otrzymała kartę pobytu ważną do 31 lipca 2026 r., która również potwierdza legalny pobyt skarżącej i dziecka na terytorium RP.W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.W świetle art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u. (w brzmieniu adekwatnym do czasu prowadzenia postępowania) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki (...), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone.Organy, ustalając legalność pobytu dziecka na terytorium RP, powołują się wyłącznie na rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Tymczasem powyższa regulacja mówi, że powyższe prawo przysługuje obywatelowi Ukrainy, "którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1". Art. 26 ust. 1 u.p.o.u. nie wprowadza zatem przesłanki wpisu dokonanego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Ma to znaczenie zwłaszcza w sytuacji, kiedy strona podnosi, że ów rejestr nie zawiera danych prawidłowych, zgodnych ze stanem rzeczywistym.Co prawda art. 26 ust. 3a i 3i u.p.o.u. wskazuje, że Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 oraz inne wskazane tam niezbędne dane, jednak – zdaniem Sądu – rejestr taki, jeśli strona przedkłada dokumenty mogące świadczyć o jego niezgodności ze stanem rzeczywistym, nie może być jedynym i przesądzającym źródłem dowodowym. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem(art. 75 § 1 k.p.a.).Organ II instancji w tych okolicznościach stwierdza, że ponowny przyjazd na terytorium RP nie został odnotowany przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Strona tymczasem przedłożyła inne dokumenty, które mogły świadczyć o legalności pobytu w Polsce i prowadzić do wniosków przeciwnych. W aktach sprawy znajduje się bowiem np. późniejsze zaświadczenie z rejestru Pesel, z którego wynika, że skarżąca posiadała cały czas status "UKR – Cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy". Z dokumentacji akt sprawy nie wynika również, by dziecko zaprzestało nauki w polskiej szkole, co oznaczałoby, że przebywało jednak w spornym okresie na terytorium RP. To powinno było skłonić organ do powzięcia wątpliwości w zakresie adekwatności rejestru Straży Granicznej i jego zgodności ze stanem rzeczywistym.Zamiast tego organ rozstrzygnął wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony, pomimo tego, że miał możliwość ich usunięcia przy pomocy dostępnych środków dowodowych (art. 81a § 1 k.p.a.).Na marginesie jedynie dodać można (choć nie był to dokument przesądzający o rozstrzygnięciu sądowym, bowiem został wydany po wydaniu decyzji II instancji), że z pisma Placówki Straży Granicznej w [...] z dnia 24 lipca 2025 r. wynika, iż powrót strony do Polski nie został odnotowany w rejestrze z powodu jego ówczesnej awarii.Organ miał możliwości dowodowe, by wszystkie powyższe kwestie należycie wyjaśnić. Skarżąca z kolei nie może ponosić negatywnych konsekwencji faktu (o ile rzeczywiście miał miejsce, co powinien ocenić organ), że ponowne przekroczenie granicy nie zostało zarejestrowane z powodu awarii systemu informatycznego Straży Granicznej.NSA w wyroku z 13 września 2024 r., sygn. I OSK 2263/23, stwierdził, że organ nie mógł ograniczyć postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych z rejestru. Przyznanie świadczenia uzależniono bowiem od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Organ nie mógł pominąć dowodów jakimi dysponował, a które wskazywały odmiennie niż wpisy Straży Granicznej.Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji uwzględnią powyższą ocenę prawną. Należy uwzględnić wszystkie dostępne dowody mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, a nie wybiórczo jedynie ich część.Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.